Uzasadnienie
W dniu 21 lipca 2021 r. (data wpływu skargi do organu) Z. P. wniósł za pośrednictwem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi na postanowienie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r. w przedmiocie odmowy wglądu do akt sprawy syna – R. P..
W odpowiedzi na skargę Zakład Ubezpieczeń Społecznych wniósł o odrzucenie skargi, ponieważ sprawa nie należy do właściwości sądu administracyjnego. W uzasadnieniu organ administracji publicznej wskazał, że sprawa dotyczy wglądu w akta sprawy syna – R. P. dotyczącej przyznania prawa i wypłaty renty socjalnej, a zatem sprawy emerytalno-rentowej o charakterze cywilnym, która stosownie do treści art. 1 i art. 2 k.p.c. podlega kognicji sądów powszechnych, nawet jeżeli ma charakter wpadkowy.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje
Skarga podlega odrzuceniu.
Zgodnie z treścią art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.), dalej p.p.s.a., kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na:
- 1) decyzje administracyjne,
- 2) postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie a także na postanowienia rozstrzygające sprawę co do istoty,
- 3) postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie, z wyłączeniem postanowień wierzyciela o niedopuszczalności zgłoszonego zarzutu oraz postanowień, przedmiotem których jest stanowisko wierzyciela w sprawie zgłoszonego zarzutu;
- 4) inne niż określone w pkt 1-3 akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, z wyłączeniem aktów lub czynności podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w ustawie z dnia 14 czerwca 1960r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2013 r. poz. 267, z późn. zm.) oraz postępowań określonych w działach IV, V i VI ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2015 r. poz. 613) oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw;
4a) pisemne interpretacje przepisów prawa podatkowego wydawane w indywidualnych sprawach;
- 5) akty prawa miejscowego organów jednostek samorządu terytorialnego i terenowych organów administracji rządowej;
- 6) akty organów jednostek samorządu terytorialnego i ich związków, inne niż określone w pkt 5, podejmowane w sprawach z zakresu administracji publicznej;
- 7) akty nadzoru nad działalnością organów jednostek samorządu terytorialnego;
- 8) bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w pkt 1-4 lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadku określonym w pkt 4a;
- 9) bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach dotyczących innych niż określone w pkt 1-3 aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczących uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w ustawie z dnia 14 czerwca 1960r. - Kodeks postępowania administracyjnego oraz postępowań określonych w działach IV, V i VI ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw.
Sądy administracyjne orzekają także w sprawach sprzeciwów od decyzji wydanych na podstawie art. 138 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (art. 3 § 2a p.p.s.a.). Sądy administracyjne orzekają także w sprawach, w których przepisy ustaw szczególnych przewidują sądową kontrolę i wówczas stosują środki określone w tych przepisach (art. 3 § 3 p.p.s.a.).
Przed przystąpieniem do merytorycznego rozpoznania skargi sąd administracyjny bada w pierwszej kolejności jej dopuszczalność. Jednym zaś z warunków dopuszczalności skargi jest pozostawanie sprawy, której ona dotyczy w kognicji sądu administracyjnego. Stosownie bowiem do treści art. 58 § 1 pkt 1 p.p.s.a., jeżeli sprawa nie należy do właściwości sądu administracyjnego skarga podlega odrzuceniu.
Przedmiotem skargi w niniejszej sprawie jest postanowienie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r. odmawiające skarżącemu wglądu do akt sprawy syna w sprawie dotyczącej przyznania prawa i wypłaty renty socjalnej. Podstawę prawną rozstrzygnięcia stanowił art. 73 § 1 i art. 74 § 2 k.p.a.
Zgodnie z treścią art. 73 § 1 k.p.a., strona ma prawo wglądu w akta sprawy, sporządzania z nich notatek, kopii lub odpisów. Prawo to przysługuje również po zakończeniu postępowania. Odmowa umożliwienia stronie przeglądania akt sprawy, sporządzania z nich notatek, kopii i odpisów, uwierzytelniania takich kopii i odpisów lub wydania uwierzytelnionych odpisów następuje w drodze postanowienia, na które służy zażalenie (art. 74 § 2 k.p.a.). Stosownie zaś do treści art. 180 § 1 k.p.a., w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych stosuje się przepisy kodeksu, chyba że przepisy dotyczące ubezpieczeń ustalają odmienne zasady postępowania w tych sprawach. Takimi szczególnymi przepisami są regulacje zawarte w ustawie z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn. Dz.U. z 2021 r., poz. 432), dalej u.s.u.s. Zgodnie z treścią art. 123 u.s.u.s. w sprawach uregulowanych ustawą stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, chyba że ustawa stanowi inaczej. Powyższe oznacza, że pierwszeństwo przy rozpoznawaniu spraw z zakresu ubezpieczeń społecznych mają regulacje zawarte w u.s.u.s., a nie przepisy k.p.a.
Zgodnie z art. 83b ust. 1 u.s.u.s., jeżeli przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego przewidują wydanie postanowienia kończącego postępowanie w sprawie, Zakład w tych przypadkach wydaje decyzję. Od wydanych w trakcie postępowania innych postanowień Zakładu zażalenie nie przysługuje (art. 83b ust. 2 u.s.u.s.). Zaskarżone postanowienie o odmowie wglądu do akt sprawy nie podlega zaskarżeniu zażaleniem, co wynika wprost z treści cyt. powyżej art. 83b ust. 2 u.s.u.s. Jako postanowienie wpadkowe nie jest również postanowieniem kończącym postępowanie w sprawie ani rozstrzygającym sprawę co do istoty (art. 3 § 2 pkt 2 p.p.s.a.). Nie zostało również wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym (art. 3 § 2 pkt 3 p.p.s.a.). W rezultacie nie podlega więc zaskarżeniu do sądu administracyjnego.
Niezależnie od powyższego wskazać również należy, że zaskarżone postanowienie zostało wydane w postępowaniu dotyczącym przyznania prawa do renty socjalnej syna – R. P.. Jak wynika z art. 83 ust 1 pkt 1-5 u.s.u.s., ZUS wydaje decyzje w zakresie indywidualnych spraw dotyczących w szczególności zgłaszania do ubezpieczeń społecznych, przebiegu ubezpieczeń, ustalania wymiaru składek i ich poboru, a także umarzania należności z tytułu składek, ustalania wymiaru składek na Fundusz Emerytur Pomostowych i ich poboru, a także umarzania należności z tytułu tych składek, ustalania uprawnień do świadczeń z ubezpieczeń społecznych oraz wymiaru świadczeń z ubezpieczeń społecznych. Zgodnie zaś z art. 83 ust. 2 u.s.u.s. od decyzji Zakładu przysługuje odwołanie do właściwego sądu w terminie i według zasad określonych w przepisach Kodeksu postępowania cywilnego.
Z przytoczonych powyżej przepisów wynika zatem, że decyzje ZUS w indywidualnych sprawach, co do zasady podlegają kontroli sądów powszechnych na zasadach określonych w Kodeksie postępowania cywilnego. Od takiej decyzji przysługuje bowiem odwołanie do sądu powszechnego w terminie i na zasadach określonych w przepisach tego kodeksu.
Istnieje natomiast wyjątek wynikający z art. 83 ust. 4 u.s.u.s. Zgodnie z tym przepisem, od decyzji przyznającej świadczenie w drodze wyjątku oraz od decyzji odmawiającej przyznania takiego świadczenia, od decyzji w sprawach o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, a także od decyzji w sprawie wykreślenia zastawu skarbowego z rejestru, odwołanie, o którym mowa w ust. 2, nie przysługuje. Stronie przysługuje prawo do wniesienia wniosku do Prezesa Zakładu o ponowne rozpatrzenie sprawy, na zasadach dotyczących decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra. Do wniosku stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji, określone w Kodeksie postępowania administracyjnego.
Następnie decyzja taka jako ostateczna podlega kontroli sądu administracyjnego. Tak więc sąd administracyjny - na zasadzie wyjątku wynikającego z art. 83 ust. 4 u.s.u.s. - uprawniony jest do kontroli decyzji tylko we wskazanym powyżej zakresie. Nie jest natomiast uprawniony do kontroli decyzji w przedmiocie przyznania prawa i wypłaty renty socjalnej. W tym zakresie bowiem zgodnie z art. 83 ust. 2 u.s.u.s. od decyzji Zakładu przysługuje odwołanie do właściwego sądu powszechnego (nie zaś administracyjnego) w terminie i według zasad określonych w przepisach Kodeksu postępowania cywilnego, nie zaś p.p.s.a.
Z powyżej wskazanych względów należało uznać, że wniesienie skargi na postanowienie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w przedmiocie odmowy wglądu do akt sprawy dotyczącej przyznania prawa i wypłaty renty socjalnej jest niedopuszczalne. Skarga ze wskazanych wyżej powodów nie mieści się w zakresie właściwości sądu administracyjnego, co skutkuje jej odrzuceniem.
Z powyższych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi działając na podstawie art. 58 § 1 pkt 1 i § 3 p.p.s.a. odrzucił skargę, jako niedopuszczalną.
e.o.