Uzasadnienie
Decyzją z 28 września 2022 r. nr [...] Rektor Politechniki Łódzkiej po rozpoznaniu wniosku J.N. o ponowne rozpoznanie sprawy, utrzymał w mocy własną decyzję z 8 sierpnia 2022 r. nr [...] uchylającą ostateczną decyzję Odwoławczej Komisji Stypendialnej PŁ z 13 listopada 2018 r. nr [...], orzekającej o przyznaniu J.N. stypendium rektora dla najlepszych doktorantów na czas odbywania 1 roku przedłużenia 4 roku studiów w roku akad. 2018/2019 w wysokości 950 zł miesięcznie oraz odmawiającą J.N. przyznania stypendium rektora dla najlepszych doktorantów na czas odbywania 1 roku przedłużenia 4 roku studiów w roku akad. 2018/2019.
Podstawę prawną decyzji stanowił art. 151 § 1 pkt 2, art. 104 i art. 107 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2022 r., poz. 2000 ze. zm.), art. 23 ust. 1 ustawy z 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (tj. Dz. U. 2022, poz. 574 ze zm.) w związku z art. 199 ust. 1 pkt 3, ust. 2, 4 i 5, art. 175, art. 181 ust. 1, 3, 4 i 6, art. 184, art. 186 ust. 1, art. 207 ustawy z 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym (t.j. Dz.U z 2017 r., poz. 2183 ze zm.), art. 270 ust. 2 ustawy z 3 lipca 2018 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz.U. z 2018 r. poz. 1669 ze zm.), Regulaminu Pomocy Materialnej dla Studentów i Doktorantów Politechniki Łódzkiej z 5 czerwca 2018 r. wraz z załącznikami.
W sprawie ustalono następujący stan faktyczny i prawny.
Wyrokiem z 17 maja 2022 r. sygn. III SA/Łd 60/22 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi w sprawie ze skargi J.N. uchylił decyzję Rektora Politechniki Łódzkiej z 9 listopada 2021 roku nr [...] oraz poprzedzającą ją decyzję Odwoławczej Komisji Stypendialnej dla doktorantów Politechniki Łódzkiej z 9 lipca 2019 roku nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji orzekającej o przyznaniu stypendium dla najlepszych doktorantów.
Decyzją z 13 lipca 2018 r. Odwoławcza Komisja Stypendialna dla Doktorantów Politechniki Łódzkiej przyznała J.N. stypendium dla najlepszych doktorantów na czas odbywania 1 roku przedłużenia 4 roku studiów w roku akademickim 2018/2019 w wysokości 950 zł miesięcznie.
20 czerwca 2019 r. stronie doręczono zawiadomienie z 14 czerwca 2019 r. Odwoławczej Komisji Stypendialnej Stypendialna dla Doktorantów Politechniki Łódzkiej o wszczęciu z urzędu postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji z 13 listopada 2018 r.
Postanowieniem z 8 lipca 2019 r. Odwoławcza Komisja Stypendialna dla Doktorantów Politechniki Łódzkiej wstrzymała wykonanie decyzji własnej z 13 listopada 2018 r. o przyznaniu skarżącemu stypendium dla najlepszych doktorantów.
Decyzją z 9 lipca 2019 r. Odwoławcza Komisja Stypendialna dla Doktorantów Politechniki Łódzkiej stwierdziła nieważność decyzji własnej z 13 listopada 2018 r. o przyznaniu skarżącemu stypendium dla najlepszych doktorantów.
J.N. wniósł następnie o ponowne rozpatrzenie sprawy oraz uchylenie lub stwierdzenie nieważności ww. decyzji. Ponadto wniósł zażalenie na postanowienie wstrzymujące wykonanie decyzji z 13 listopada 2018 r. o przyznaniu stypendium dla najlepszych doktorantów.
Decyzją z 11 września 2019 r. nr [...] Odwoławcza Komisja Stypendialna dla Doktorantów Politechniki Łódzkiej utrzymała w mocy zaskarżoną decyzję z 9 lipca 2019 r. Jednocześnie postanowieniem z 11 września 2019 r. utrzymała także w mocy postanowienie własne z 8 lipca 2019 r. o wstrzymaniu wykonania decyzji Odwoławczej Komisji Stypendialnej dla Doktorantów Politechniki Łódzkiej z 13 listopada 2018 r. przyznającej stypendium dla najlepszych doktorantów.
Na powyższą decyzję J.N. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi.
Wyrokiem z 22 lipca 2020 r. sygn. akt III SA/Łd 996/19 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi uchylił zaskarżoną decyzję Odwoławczej Komisji Stypendialnej dla Doktorantów Politechniki Łódzkiej z powodu naruszenia przepisów o wyłączeniu w podejmowaniu decyzji członków organu kolegialnego, biorących udział w wydaniu decyzji pierwszoinstancyjnej. Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z 9 lipca 2021 r. sygn. akt III OSK 3591/21 oddalił skargę kasacyjną wniesioną przez organ na ww. orzeczenie sądu I instancji.
W następstwie ponownego rozpatrzenia sprawy Rektor Politechniki Łódzkiej, decyzją z 9 listopada 2021 r. utrzymał w mocy decyzję Odwoławczej Komisji Stypendialnej dla Doktorantów Politechniki Łódzkiej z 9 lipca 2019 r. Wydając przedmiotową decyzję wyjaśniono jednocześnie, że w roku akademickim 2021/2022 w Politechnice Łódzkiej nie powołano komisji stypendialnej, ani odwoławczej komisji stypendialnej w trybie art. 86 ust. 3 ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce, zatem uprawnionym do wydania decyzji w sprawie był Rektor Politechniki Łódzkiej.
W wyniku rozpoznania skargi Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi, powołanym na wstępie wyrokiem sygn. III SA/Łd 60/22, uchylił powyższą decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Odwoławczej Komisji Stypendialnej dla doktorantów Politechniki Łódzkiej. W uzasadnieniu Sąd wskazał, że zarówno zaskarżona decyzja Rektora PŁ, jak i poprzedzająca ją decyzja Odwoławczej Komisji Stypendialnej dla Doktorantów Politechniki Łódzkiej podjęte zostały mimo braku ku temu oczywistych przesłanek. Nie może bowiem stanowić podstawy do stwierdzenia nieważności ostatecznej decyzji administracyjnej refleksja organów stypendialnych, że być może pierwotnie przyjęta wykładania przepisów, na której oparto rozstrzygnięcie o przyznaniu stypendium skarżącemu, okazała się błędna, czy w jakimś stopniu niesłuszna, gdyż kłóci się to z powszechnie przyjmowanym na gruncie art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. rozumieniem pojęcia "rażącego naruszenia prawa", a w konsekwencji godzi w stabilność obrotu prawnego wynikającego z gwarantowanej art. 16 k.p.a. trwałości decyzji ostatecznej, której naruszenie powinno wynikać z wyraźnie określonych ustawą i wykładanych wąsko przepisów.
Zdaniem WSA w tym stanie rzeczy zasadne okazały się zarzuty skargi wskazujące na błędne i nieuzasadnione zastosowanie w sprawie art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.
Ponownie rozpoznając sprawę Rektor Politechniki Łódzkiej postanowieniem z 22 lipca 2022 r. wznowił z urzędu postępowanie w sprawie zakończonej decyzją ostateczną Odwoławczej Komisji Stypendialnej dla Doktorantów Politechniki Łódzkiej z 13 listopada 2018 r. Podstawę prawną rozstrzygnięcia stanowił m.in. art. 145 ust. 1 pkt 5, art. 123 i art. 124 k.p.a.
Następnie decyzją z 8 sierpnia 2022 r. Rektor Politechniki Łódzkiej orzekł o uchyleniu ostatecznej decyzji Odwoławczej Komisji Stypendialnej PŁ z 13 listopada 2018 r. oraz odmówił przyznania stypendium dla rektora dla najlepszych doktorantów na czas odbywania 1 roku przedłużenia 4 roku studiów w roku akad. 2018/2019. Organ wskazał, że 5 grudnia 2018 r. Odwoławcza Komisja Stypendialna dla Doktorantów PŁ otrzymała informację od pracownika dziekanatu Wydziału Elektrotechniki, Elektroniki, Informatyki i Automatyki, że skarżący uzyskał tytuł doktora w dniu 11 grudnia 2013 r. na Wydziale Organizacji i Zarządzenia bez odbywania studiów doktoranckich. Organ uznał, że nie było podstaw do przyznania stypendium, a Odwoławcza Komisja Stypendialna nie posiadała wiedzy, że skarżący ma tytułu doktora. Okoliczność ta wyszła na jaw po wydaniu decyzji o przyznaniu stypendium, co stanowi podstawę do jej uchylenia na podstawie art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a.
Skarżący złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, w którym zarzucił:
- naruszenie prawa materialnego w postaci art. 199 ust. 4 w zw. z art. 184 ust. 5 ustawy Prawo o Szkolnictwie Wyższym z 27 lipca 2005 r. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i uznanie, że ten ostatni przepis znajduje zastosowanie wobec doktorantów, w sytuacji gdy zgodnie z art. 199 ust. 4 przepisy winny być stosowane "odpowiednio" i w zakresie "przyznawania" stypendiów, zatem nie znajdują zastosowania wobec stypendiów przeznaczonych dla najlepszych doktorantów przesłanki negatywne tam wymienione, a jedynie tryb postępowania opisany w przepisach dotyczących studentów, zwłaszcza przy fakcie obowiązywania aktu szczegółowego w postaci Regulaminu Pomocy Materialnej dla Studentów i Doktorantów Politechniki Łódzkiej;
- naruszenie prawa materialnego w postaci art. 199 ust. 4 w zw. z art. 184 ust. 5 ustawy Prawo o Szkolnictwie Wyższym poprzez jego niewłaściwą wykładnię i uznanie, że posiadanie tytułu doktora określonej kategorii nauk wyklucza przyznanie przedmiotowego stypendium utożsamiając przy tym błędnie pojęcie uzyskania kwalifikacji III stopnia z ukończeniem studiów doktoranckich; i jednocześnie błędnie uznając, iż z zapisu ustawy jednoznacznie wynika, że świadczenia w postaci stypendium przysługują do momentu uzyskania przez nich tytułu zawodowego/naukowego. Ponadto, błędnie w decyzji zinterpretowano, że ustawodawca nie przewidział możliwości przyznawania pomocy materialnej osobom posiadającym tytuł zawodowy/naukowy. W sytuacji posiadania statusu doktoranta i nieukończenia wcześniej studiów doktoranckich, oraz celu, jakim jest uzyskanie przez skarżącego kolejnego tytułu doktora nauk z innej dziedziny, ten przepis nie wyklucza go z grona beneficjentów stypendium dla najlepszych doktorantów, co więcej nie istnieją żadne inne przepisy, na podstawie których mógłby on być wykluczony;
- naruszenie prawa materialnego w postaci art. 199 ust. 4 w zw. z art. 184 ust. 5 ustawy Prawo o Szkolnictwie Wyższym poprzez niewłaściwe zastosowanie ust. 8 pkt 9 rozdz. I Regulaminu Pomocy Materialnej dla Studentów i Doktorantów Politechniki Łódzkiej w sytuacji, gdy rzeczywisty stan faktyczny nie dawał podstaw do zastosowania tego przepisu i odmowę na jego podstawie przyznania stypendium, gdyż nie zaszło, a ponadto nie zostało przez Organ (czyli Rektora Politechniki Łódzkiej) stwierdzone "ukończenie studiów" i odbycie procesu edukacyjnego na uczelni, a jedynie zdobycie stopnia doktora, które to jednak nie jest przesłanką negatywną uzyskania przedmiotowego stypendium;
- naruszenie art. 7a § 1 k.p.a. poprzez rozstrzygnięcie wątpliwości i stwierdzonej przez Organ niespójności w przepisach wewnętrznych uczelni i przepisach powszechnych na niekorzyść uczestnika postępowania;
- naruszenie przepisów postępowania w postaci art. 107 § 3 k.p.a. w sytuacji, gdy Organ powołuje się w uzasadnieniu decyzji na notatkę służbową uzasadnione jest udostępnienie jej treści do wglądu doktorantowi, skoro dotyczy ona niego; co więcej naruszono przy tym art. 9 oraz 10 § 1 k.p.a.
- naruszenie przepisów postępowania w postaci art. 107 § 3 k.p.a. przez brak dostatecznego wyjaśnienia podstawy prawnej zaskarżonej decyzji, a co bardziej istotne, brak wskazania dowodów, które pozwalały wydać niniejszą decyzję oraz jednocześnie posługując się błędną argumentacją
- błąd w ustaleniach faktycznych w postaci uznania, że doktorant znowu znajduje się na studiach doktoranckich w sytuacji, gdy zdobył on uprzednio tytuł doktora na ówczesnym wydziale Organizacji i Zarządzania nie posiadając tam statusu doktoranta, w tym numeru indeksu, a tym bardziej nie nastąpiło uzyskanie efektów kształcenia przewidzianych programem studiów doktoranckich. Co więcej, wydział Organizacji i Zarządzania nie prowadził w owym czasie studiów doktoranckich, co zostało już w dotychczasowym toku postępowania udowodnione;
- naruszenie art. 6, 7 i 8 § 1 k.p.a. przez rozstrzygnięcie przez organ sprawy z oczywistym pominięciem przepisów prawa prowadzącym do wydania niniejszej decyzji ([...]) odmawiającej przyznanie stypendium (poprzez uchylenie decyzji [...]), czyli podtrzymującej stanowisko lub w innym zakresie do orzekania o nieważności bezpodstawnie, nie podjęcie czynności zmierzających do ustalenia stanu faktycznego mając na względzie słuszny interes obywateli oraz w sposób burzący zaufanie uczestnika postępowania do władzy publicznej z uwagi na nietrafione podstawy decyzji względem słusznych zarzutów uczestnika postępowania, nie zmieniając jednocześnie w skutkach samej decyzji względem uczestnika. Dodatkowo, wielokrotnie popełniane dotychczas błędy natury formalnej również przyczyniły się do nadwyrężenia tego zaufania.
Obecnie zaskarżoną decyzją Rektor Politechniki Łódzkiej utrzymał w mocy własną decyzję z 8 sierpnia 2022 r. W uzasadnieniu organ wskazał, że zasady przyznawania stypendiów na Politechnice Łódzkiej w dacie wydania decyzji przez Odwoławczą Komisji Stypendialną PŁ z dnia 13 listopada 2018r., nr [...] określały przepisy ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym (t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 2183 ze zm., dalej PSW), które na mocy art. 279 ust. 1 ustawy z dnia 3 lipca 2018 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz. U. 2018, poz. 1669) mają zastosowanie w niniejszej sprawie. Na podstawie art. 186 ust. 1 PSW oraz art. 199 PSW w dniu 21 czerwca 2017 r. przyjęto w Politechnice Łódzkiej Regulamin Pomocy Materialnej dla studentów i doktorantów Politechniki Łódzkiej (dalej jako Regulamin). Postanowienia Regulaminu nie mogą jednakże być stosowane w oderwaniu od przepisów ustawy, na podstawie której tenże Regulamin został przyjęty. Na podstawie art. 184 ust. 5 PSW w zw. z art. 199 ust. 4 PSW studenci/doktoranci, którzy po ukończeniu jednego kierunku studiów kontynuują naukę na drugim kierunku studiów, nie są uprawnieni do otrzymywania świadczeń wskazanych w art. 173 PSW, chyba, że kontynuują studia po ukończeniu studiów pierwszego stopnia w celu uzyskania tytułu magistra lub równorzędnego, jednakże nie dłużej niż przez okres trzech lat. Z zapisu ustawy jednoznacznie wynika, iż ww. świadczenia przysługują studentom/doktorantom do momentu uzyskania przez nich tytułu zawodowego/naukowego. Ustawodawca nie przewidział możliwości przyznawania pomocy materialnej osobom posiadającym już tytuł zawodowy/naukowy. Rektor za prawidłowe uznał stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji, że po uzyskaniu kwalifikacji III stopnia - uzyskania tytułu naukowego doktora (bez odbywania studiów doktoranckich) i podjęciu kolejnych studiów doktoranckich nie przysługuje stypendium dla najlepszych doktorantów. Skarżący nie kontynuuje bowiem studiów w celu uzyskania tytułu zawodowego magistra lub równorzędnego.
W ocenie organu uczestnik studiów doktoranckich posiadający stopień naukowy nie może pobierać stypendium socjalnego, zapomogi, stypendium specjalnego dla osób niepełnosprawnych, stypendium dla najlepszych doktorantów oraz stypendium ministra za wybitne osiągnięcia. Na brak możliwości pobierania stypendiów, o których mowa powyżej, nie wpływa ani odbycie studiów doktoranckich bez uzyskania stopnia doktora, ani uzyskanie tego stopnia poza studiami doktoranckimi, a jedynie sam fakt posiadania stopnia naukowego. Rektor zwrócił uwagę, że zgodnie z przepisem art. 199 ust. 4 ustawy PSW do przyznania świadczeń, o których mowa w ust. 1 pkt 1-3 tj. m.in. stypendium dla najlepszych doktorantów, stosuje się odpowiednio przepisy o pomocy materialnej dla studentów. Istotą procesu "odpowiedniego" stosowania przepisów z innego obszaru jest m.in. niwelowanie różnic językowych pomiędzy dwoma obszarami, do których należy stosować określone przepisy - obszaru pierwszego, w którym przepisy są stosowane wprost oraz obszaru drugiego, w którym stosowanie przepisów zaczerpniętych z obszaru pierwszego następuje "odpowiednio". Gdyby bowiem potrzeby niwelowania takich różnic językowych nie było, to ustawodawca przewidziałby po prostu "stosowanie" lub "stosowanie wprost", nie zaś stosowanie "odpowiednio". Jeśli zatem "ukończenie studiów" w przypadku studiów I stopnia, II stopnia lub jednolitych magisterskich nie budzi wątpliwości, natomiast takie wątpliwości językowe występują na gruncie studiów doktoranckich i nie można ich usunąć przy użyciu dyrektyw wykładni językowej i systemowej, to w procesie "odpowiedniego" stosowania prawa należy nadać takie znaczenie sformułowaniu "ukończenie studiów doktoranckich", które będzie możliwie najbliższe celowi, jaki przyświecał ustawodawcy przy uchwalaniu art. 184 ust. 5 i art. 199 ust. 4 ustawy PSW.
Ponadto organ podkreślił, że dla oceny możliwości pobierania stypendiów przez osobę posiadającą stopień naukowy znaczenie mają również uregulowania konstytucyjne. Zgodnie art. 70 ust. 4 Konstytucji RP celem tworzenia i wspierania przez władze publiczne systemów indywidualnej pomocy finansowej i organizacyjnej dla uczniów i studentów jest zapewnienie powszechnego i równego dostępu do wykształcenia. Oznacza to, że z treścią art. 70 ust. 4 Konstytucji RP nie daje się pogodzić pobieranie przez osobę posiadającą już stopień naukowy stypendiów, których celem jest przecież umożliwienie lub finansowo-organizacyjne ułatwienie uzyskania takich uprawnień przez osoby ich nieposiadające. W takim stanie faktycznym stypendium przestaje być bowiem instrumentem ułatwiającym uzyskanie stosownych kwalifikacji. Należy więc dokonywać takiej wykładni przepisów dotyczących zasad przyznawania stypendiów, której wynik nie będzie w oczywisty sposób sprzeczny z normami konstytucyjnymi, choćby nawet dana zasada konstytucyjna miała charakter wyłącznie normy programowej, jak to ma miejsce w przypadku art. 70 ust. 4.
Regulamin Pomocy Materialnej dla Studentów Politechniki Łódzkiej nie ogranicza możliwość przyznania świadczeń pomocy materialnej tym doktorantom, którzy kontynuują naukę na trzecim stopniu w celu uzyskania tytułu doktora. Z kręgu doktorantów, wyłączeni są na mocy art. 184 ust.5 ustawy ci studenci/doktoranci, którzy po ukończeniu jednego kierunku studiów kontynuują naukę na drugim kierunku studiów, chyba, że kontynuują studia po ukończeniu studiów pierwszego stopnia w celu uzyskania tytułu magistra lub równorzędnego, jednakże nie dłużej niż przez okres trzech lat. Z zapisu ustawy jednoznacznie wynika, iż ww. świadczenia przysługują studentom/doktorantom do momentu uzyskania przez nich tytułu zawodowego/naukowego.
Wydając decyzję w dniu 13 listopada 2018 r. o przyznaniu prawa do stypendium dla najlepszych doktorantów Odwoławcza Komisja Stypendialna dla Doktorantów PŁ nie posiadała wiedzy, że skarżący uzyskał kwalifikację III-go stopnia (tytuł doktora) bez odbywania studiów doktoranckich na innym wydziale. Okoliczność ta wyszła na jaw po wydaniu decyzji o przyznaniu przedmiotowego stypendium, co stanowiło podstawę do jej uchylenia na podstawie art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a.
W skardze J.N. zarzucił naruszenie:
- naruszenie prawa materialnego w postaci art. 199 ust. 4 w zw. z art. 184 ust. 5 ustawy Prawo o Szkolnictwie Wyższym z 27 lipca 2005 r. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i uznanie, że ten ostatni przepis znajduje zastosowanie wobec doktorantów, w sytuacji gdy zgodnie z art. 199 ust. 4 przepisy winny być stosowane "odpowiednio" i w zakresie "przyznawania" stypendiów, zatem nie znajdują zastosowania wobec stypendiów przeznaczonych dla najlepszych- doktorantów przesłanki negatywne tam wymienione, a jedynie tryb postępowania opisany w przepisach dotyczących studentów, zwłaszcza przy fakcie obowiązywania aktu szczegółowego w postaci Regulaminu Pomocy Materialnej dla Studentów i Doktorantów Politechniki Łódzkiej;
- naruszenie prawa materialnego w postaci art. 199 ust. 4 w zw. z art. 184 ust. 5 ustawy Prawo o Szkolnictwie Wyższym poprzez jego niewłaściwą wykładnię i uznanie, że posiadanie tytułu doktora określonej kategorii nauk wyklucza przyznanie przedmiotowego stypendium utożsamiając przy tym błędnie pojęcie uzyskania kwalifikacji III stopnia z ukończeniem studiów doktoranckich; i jednocześnie błędnie uznając, iż z zapisu ustawy jednoznacznie wynika, że świadczenia w postaci stypendium przysługują do momentu uzyskania przez nich tytułu zawodowego/naukowego. Ponadto, błędnie w decyzji zinterpretowano, że ustawodawca nie przewidział możliwości przyznawania pomocy materialnej osobom posiadającym tytuł zawodowy/naukowy. W sytuacji posiadania statusu doktoranta i nieukończenia wcześniej studiów doktoranckich, oraz celu, jakim jest uzyskanie przez skarżącego kolejnego tytułu doktora nauk z innej dziedziny, ten przepis nie wyklucza go z grona beneficjentów stypendium dla najlepszych doktorantów, co więcej nie istnieją żadne inne przepisy, na podstawie których mógłby on być wykluczony;
- naruszenie prawa materialnego w postaci art. 199 ust. 4 w zw. z art. 184 ust. 5 Ustawy Prawo o Szkolnictwie Wyższym poprzez niewłaściwe zastosowanie ust. 8 pkt 9 rozdz. I Regulaminu Pomocy Materialnej dla Studentów i Doktorantów Politechniki Łódzkiej w sytuacji, gdy rzeczywisty stan faktyczny nie dawał podstaw do zastosowania tego przepisu i odmowę na jego podstawie przyznania stypendium, gdyż nie zaszło, a ponadto nie zostało przez Organ (czyli Rektora Politechniki Łódzkiej) stwierdzone "ukończenie studiów" i odbycie procesu edukacyjnego na uczelni, a jedynie zdobycie stopnia doktora, które to jednak nie jest przesłanką negatywną uzyskania przedmiotowego stypendium;
- naruszenie art. 7a § 1 k.p.a. poprzez rozstrzygnięcie wątpliwości i stwierdzonej przez Organ niespójności w przepisach wewnętrznych uczelni i przepisach powszechnych na niekorzyść uczestnika postępowania;
- naruszenie przepisów postępowania w postaci art. 107 § 3 k.p.a. w sytuacji, gdy Organ powołuje się w uzasadnieniu decyzji na notatkę służbową uzasadnione jest udostępnienie jej treści do wglądu doktorantowi, skoro dotyczy ona niego; co więcej naruszono przy tym art. 9 oraz 10 § 1 k.p.a.;
- naruszenie przepisów postępowania w postaci art. 107 § 3 k.p.a. przez brak dostatecznego wyjaśnienia podstawy prawnej zaskarżonej decyzji, a co bardziej istotne, brak wskazania dowodów, które pozwalały wydać niniejszą decyzję oraz jednocześnie posługując się błędną argumentacją;
- błąd w ustaleniach faktycznych w postaci uznania, że doktorant znowu znajduje się na studiach doktoranckich w sytuacji, gdy zdobył on uprzednio tytuł doktora na ówczesnym wydziale Organizacji i Zarządzania nie posiadając tam statusu doktoranta, w tym numeru indeksu, a tym bardziej nie nastąpiło uzyskanie efektów kształcenia przewidzianych programem studiów doktoranckich. Co więcej, wydział Organizacji i Zarządzania nie prowadził w owym czasie studiów doktoranckich, co zostało już w dotychczasowym toku postępowania udowodnione;
- naruszenie art. 6, 7 i 8 § 1 k.p.a. przez rozstrzygnięcie przez organ sprawy z oczywistym pominięciem przepisów prawa prowadzącym do wydania niniejszej decyzji ([...]) odmawiającej przyznanie stypendium (poprzez uchylenie decyzji [...]), czyli podtrzymującej stanowisko lub w innym zakresie do orzekania o nieważności bezpodstawnie, nie podjęcie czynności zmierzających do ustalenia stanu faktycznego mając na względzie słuszny interes obywateli oraz w sposób budzący zaufanie uczestnika postępowania do władzy publicznej z uwagi na nietrafione podstawy decyzji względem słusznych zarzutów uczestnika postępowania, nie zmieniając jednocześnie w skutkach samej decyzji względem uczestnika. Dodatkowo, wielokrotnie popełniane dotychczas błędy natury formalnej również przyczyniły się do nadwyrężenia tego zaufania.
Skarżący wniósł o stwierdzenie nieważności decyzji z 28 września 2022 r., ewentualnie o jej uchylenie. Zarzuty skarżącego sformułowane w skardze stanowią powtórzenie zarzutów, które podniósł na etapie wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje.
Skarga zasługiwała na uwzględnienie, aczkolwiek z innych przyczyn niż podniesione w niej podniesiono.
Na wstępie zaznaczyć należy, że Sąd rozpoznał sprawę na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w składzie trzech sędziów, na podstawie art. 119 pkt 2 oraz art. 120 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 259 ze zm., dalej: p.p.s.a.), zgodnie z którym sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. Wskazać należy, że skarżący wniósł w skardze o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym. Jednocześnie Rektor PŁ w odpowiedzi na skargę wskazał, iż nie wnosi o przeprowadzenie rozprawy, co w całości wypełniało przesłankę rozpoznania sprawy zgodnie z wnioskiem skarżącego.
Przechodząc do istoty sprawy trzeba zaznaczyć, że kontrolowane rozstrzygnięcia organów administracji wydane zostały na podstawie art. 151 § 1 pkt 2 k.p.a., tj. na skutek ponownego rozpoznania sprawy w toku wznowionego przez organ z urzędu postępowania administracyjnego. Podkreślić przy tym trzeba, że instytucja wznowienia postępowania jest nadzwyczajnym trybem weryfikacji decyzji ostatecznych. Stwarza ona prawną możliwość ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej zakończonej decyzją ostateczną, jeżeli postępowanie, w którym doszło do jej wydania, było dotknięte jedną z kwalifikowanych wad procesowych, wyliczonych wyczerpująco w przepisach prawa procesowego. Mając na uwadze jedną z podstawowych zasad postępowania administracyjnego, tj. wynikającą z art. 16 k.p.a. zasadę trwałości decyzji administracyjnych, obowiązkiem organów rozpatrujących niniejszą sprawę było postępowanie zgodnie z przepisami Kodeksu postępowania administracyjnego (art. 145 do art. 153) dotyczącymi wznowienia postępowania.
Zgodnie z art. 147 k.p.a. wznowienie postępowania następuje z urzędu lub na żądanie strony. Wznowienie postępowania z przyczyny określonej w art. 145 § 1 pkt 4 oraz art. 145a-145b następuje tylko na żądanie strony. Jednocześnie, w myśl art. 149 k.p.a., wznowienie postępowania następuje w drodze postanowienia (§ 1). Postanowienie takie stanowi podstawę do przeprowadzenia przez właściwy organ postępowania co do przyczyn wznowienia oraz co do rozstrzygnięcia istoty sprawy (§ 2). Natomiast odmowa wznowienia postępowania następuje w drodze postanowienia, na które służy zażalenie (§ 3 i 4).
Wobec powyższego wskazać należy, że zgodnie z postanowieniem z 22 lipca 2022 r. nr [...], jako podstawę wznowienia postępowania w sprawie zakończonej decyzją ostateczną Odwoławczej Komisji Stypendialnej dla Doktorantów Politechniki Łódzkiej nr [...] z 13 listopada 2018 r. orzekającą o przyznaniu J.N. stypendium dla najlepszych doktorantów na czas odbywania I roku przedłużenia 4 roku studiów w roku akademickim 2018/19, Rektor Politechniki Łódzkiej wskazał art. 145 ust. 1 pkt 5 k.p.a., tj. ujawnienie nowego dowodu istniejącego w dniu wydania decyzji, nieznanego organowi, który wydał ww. decyzję. Przedmiotowe postanowienie doręczono skarżącemu 6 sierpnia 2022 r. Na marginesie dodać wypada, że niezrozumiałe dla Sądu jest wystosowanie do skarżącego także zawiadomienia z 11 lipca 2022 r. doręczonego mu 16 lipca 2022 r., które nie tylko było zbędne, ale wprost stanowi czynność sprzeczną z powołanym wyżej art. 149 § 1 k.p.a. Uchybienie to, choć ewidentne, nie miało jednak wpływu na wynik sprawy z uwagi na późniejsze zadośćuczynienie przez organ wymogom procesowym dotyczącym wszczęcia postępowania wznowieniowego.
W orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowało się stanowisko, które podziela również skład orzekający w niniejszej sprawie, że organ administracji państwowej, wznawiając postępowanie na podstawie art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a., zobowiązany jest wykazać, że będące przesłanką wznowienia postępowania nowe okoliczności i dowody są "rzeczywiście" nowe i istotne dla sprawy, a nadto te nowe dowody i okoliczności istniały w dniu wydania decyzji i nie były znane organowi. Nie ulega wątpliwości, że musi być rzetelna ocena postępowania organu co do wystąpienia przesłanki wznowienia postępowania. W takim postępowaniu to nie strona ma wykazać nieistnienie przesłanek wznowienia postępowania, tylko organ ma obowiązek udowodnić ich występowanie w sprawie. Wznawiając postępowanie z urzędu w oparciu o sprecyzowaną w przepisie art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. przesłankę wznowienia, organ - poza wskazaniem przesłanki - precyzuje także dowody lub okoliczności faktyczne potwierdzające jej zaistnienie. Treść postanowienia determinuje w dalszej kolejności zakres prowadzonego w jego następstwie postępowania, zaś ustalenia przyjęte za podstawę rozstrzygnięcia sprawy w postępowaniu zwykłym mogą być przedmiotem ewentualnej zmiany w trybie nadzwyczajnym jedynie w zakresie, który został określony w postanowieniu wznawiającym postępowanie. Tylko bowiem w obrębie nowych dowodów lub nowych okoliczności faktycznych wskazanych w postanowieniu o wznowieniu postępowania organ może rozpoznać sprawę zakończoną decyzją ostateczną. Konieczne w tym miejscu jest także podkreślenie, że nie można przyjąć, iż dana okoliczność była nieznana organowi, który wydał decyzję, jeżeli wynikała ona z materiałów będących w dyspozycji tego organu. Powyższe rozumienie art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. prowadzi więc do wniosku, że nowe okoliczności faktyczne i nowe dowody, aby mogły być podstawą wznowienia postępowania, nie mogły być znane organowi, przed którym postępowanie się toczyło i zostało zakończone wydaniem decyzji ostatecznej. (por. wyroki: NSA z 16 listopada 2022 r. sygn. akt. I GSK 2974/18; NSA z 18 listopada 2022 r. sygn. akt. I GSK 874/19; NSA z 14 maja 2015 r. sygn. akt II GSK 946/14; WSA w Gorzowie Wielkopolskim z 8 września 2022 r. sygn. akt. I SA/Go 218/22 – orzeczenia.nsa.gov.pl).
Mając na uwadze poczynione wyżej uwagi, przypomnieć należy, że podstawą wznowienia w kontrolowanej sprawie postępowania administracyjnego był art. 145 § 1 pkt 1 k.p.a., a nowym dowodem, nieznanym organowi w chwili wydawania ostatecznej decyzji o przyznaniu skarżącemu stypendium dla najlepszych doktorantów, było pismo, które Odwoławcza Komisja Stypendialna dla Doktorantów Politechniki Łódzkiej miała otrzymać w dniu 5 grudnia 2018 r. od pracownika dziekanatu Wydziału Elektrotechniki, Elektroniki, Informatyki i Automatyki informujące o tym, że doktorant J.N. uzyskał tytuł doktora w dniu 11 grudnia 2013 r. na Wydziale Organizacji i Zarządzania Politechniki Łódzkiej bez odbywania studiów doktoranckich.
Zdaniem Sądu w analizowanej sprawie niezasadnie przyjęto, iż dokumentu, na który powołuje się organ, a w zasadzie okoliczności wskazane w tym dokumencie, które ostatecznie stały się podstawą faktyczną wydania zaskarżonej decyzji i utrzymanej nią w mocy własnej decyzji Rektora Politechniki Łódzkiej uchylającej ostateczną decyzję Odwoławczej Komisji Stypendialnej PŁ z 13 listopada 2018 r. przyznającej J.N. stypendium dla najlepszych doktorantów i orzekającej o odmowie przyznania ww. świadczenia, stanowiły nowy dowód w sprawie, nieznany organowi w dniu wydania ostatecznej decyzji z 13 listopada 2018 r., w rozumieniu art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a.
Jak wynika z analizy kontrolowanych rozstrzygnięć, Rektor PŁ uznał, że w dacie wydania ostatecznej decyzji przyznającej skarżącemu stypendium dla najlepszych doktorantów organ ją sporządzający nie wiedział o tym, że skarżący 11 grudnia 2013 r. uzyskał stopień doktora na innym wydziale Politechniki Łódzkiej, co miałoby – w ocenie Rektora PŁ – stanowić zasadniczą okoliczność wykluczającą możliwość przyznania skarżącemu ww. świadczenia. Z taką oceną nie sposób się jednak zgodzić. Nie ulega wątpliwości, że wydziały uczelni stanowią jej jednostki organizacyjne. Wniosek taki wynika bowiem z art. 84 ust. 1 w zw. z art. 2 ust. 1 pkt 29 obowiązującej do 1 października 2018 r. ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym (t.j. Dz. U. z 2017 r. poz. 2183 ze zm.), w świetle których podstawowe jednostki organizacyjne uczelni, w tym jednostki zamiejscowe, tworzy, przekształca i likwiduje rektor po zasięgnięciu opinii senatu, a pod pojęciem podstawowej jednostki organizacyjnej należy rozumieć wydział lub inną jednostkę organizacyjną uczelni określoną w statucie, prowadzącą co najmniej jeden kierunek studiów, studia doktoranckie lub badania co najmniej w jednej dyscyplinie naukowej. Ten model ustrojowy uczelni kontynuowany jest także na gruncie Statutu PŁ uchwalonego przez Senat PŁ już pod rządami obecnie obowiązującej ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz. U. poz. 1668 ze zm.). Zgodnie bowiem z treścią 17 ust. 1 zd. 1 tego aktu: "Samodzielnymi jednostkami organizacyjnymi Uczelni wyodrębnionymi funkcjonalnie są wydziały oraz jednostki ogólnouczelniane" (uchwała Nr 88/2019 Senatu Politechniki Łódzkiej z dnia 10 lipca 2019 r., LEX PLODZ.2019.7.10). W tych okolicznościach, nawet mając na względzie, iż każdy wydział w owym czasie posiadał samodzielnie uprawnienia do nadawania stopni naukowych, nie można przyjąć, iż wiedza o uzyskaniu przez daną osobę tytułu doktora nie stanowi informacji wiadomej organowi stypendialnemu tej uczelni z urzędu. Trzeba wszak podkreślić, że Odwoławcza Komisja Stypendialna, która decyzją z 13 listopada 2018 r. orzekła o przyznaniu skarżącemu stypendium dla najlepszych doktorantów, nie ma charakteru wydziałowego, lecz centralny, a więc ogólnouczelniany. Należy więc przyjąć, że istotne dla ww. kategorii spraw okoliczności, w tym dotyczące statusu danej osoby wynikającego z jej dotychczasowych związków z tą uczelnią, mają charakter informacji znanych organowi z urzędu, podlegających ustaleniu i weryfikacji w toku postępowania instancyjnego. Co więcej, nie można abstrahować od tego, że w dacie wydania decyzji przyznającej skarżącemu stypendium dla najlepszych doktorantów, na mocy art. 129a ust. 1 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym minister właściwy do spraw szkolnictwa wyższego zobowiązany był do prowadzenia ogólnopolskiego wykazu nauczycieli akademickich i pracowników naukowych (system POL-on), w którym zamieszczano m.in. dane dotyczące nauczyciela akademickiego lub pracownika naukowego w zakresie tytułu zawodowego, stopnia naukowego lub tytułu naukowego (ust. 2 pkt. 6 ww. przepisu). Dane te, w myśl ust. 3, wprowadzali zaś do Systemu POL-on m.in. rektorzy uczelni działających na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, którym również przysługuje dostęp do danych zawartych w ww. wykazie (systemie). Z powszechnie dostępnych informacji zawartych m.in. na stronie internetowej nauka-polska.pl prowadzonej przez Ośrodek Przetwarzania Informacji – Państwowy Instytut Badawczy, który stworzył i utrzymuje również wspomniany system POL-on, wynika, że J.N. jest zatrudniony jako adiunkt w Politechnice Łódzkiej na Wydziale [...], a stopień doktora uzyskał 11 grudnia 2013 r. Jakkolwiek należy zakładać, że członkowie komisji stypendialnych nie mają dostępu do danych zawartych w systemie POL-on, to nie można pominąć milczeniem faktu, że obsługą Odwoławczej Komisji Stypendialnych, zgodnie z ust. 8 rozdziału VI Regulaminu pomocy materialnej dla studentów i doktorantów Politechniki Łódzkiej z dnia 5 czerwca 2018 r., zobowiązani byli się zajmować pracownicy Działu Spraw Studenckich. Nie ulega wątpliwości, że obsługa organów stypendialnych działających w uczelni przez pracowników jej jednostek administracyjnych ma służyć nie tylko obsłudze technicznej, czy organizacyjnej, ale także ma ona polegać na niezbędnych wsparciu merytorycznym, m.in. w zakresie weryfikacji danych w dostępnych jej rejestrach, wykazach, czy systemach na potrzeby postępowań prowadzonych przez obsługiwany organ. Okoliczność, że organ stypendialny z takiego wsparcia nie skorzystał, albo nawet nie miał świadomości, że może to uczynić, nie stanowi o tym, że informacje, których w związku z tym nie uzyskał, powinny być traktowane jako nowe w przypadku, gdy organ poweźmie o nich wiedzę już po wydaniu ostatecznej decyzji kończącej sprawę. Skoro zatem Odwoławcza Komisja Stypendialna podejmując decyzję z 13 listopada 2018 r. o przyznaniu J.N. stypendium dla najlepszych doktorantów, miała choćby hipotetyczny dostęp do danych o statusie pracowniczym skarżącego oraz uzyskanym przez niego jeszcze w 2013 r. stopniu doktora, to za niedopuszczalną należy uznać próbę uzupełnienia ustaleń stanu faktycznego sprawy w trybie wznowienia postępowania o okoliczności, które były organowi stypendialnemu dostępne w dacie wydawania decyzji ostatecznej, a z których ten nie skorzystał – niezależnie od powodów, jakie za tym zaniechaniem stały. Nie można wszak mówić o nowym, nieznanym organowi dowodzie, w przypadku, gdy ten dowód istniał w dacie wydania decyzji, lecz organ go nie zbadał, ponieważ o nim zapomniał, przeoczył go lub nie miał świadomości jak z niego skorzystać.
Mając powyższe na względzie, trzeba wskazać, że ujawnione okoliczności faktyczne lub dowody muszą charakteryzować się przymiotem nowości, czego wbrew twierdzeniom organu należy odmówić okolicznościom, na które ten się powołuje, wskazanym w piśmie pracownika dziekanatu z 5 grudnia 2018 r. Z tego powodu nie mogły one stanowić podstawy do wszczęcia postępowania wznowieniowego, a tym bardziej do zastosowania przez Rektora PŁ art. 151 § 1 pkt 2 k.p.a. i uchylenia decyzji z 13 listopada 2018 r. przyznającej skarżącemu stypendium dla najlepszych doktorantów i odmawiającej jednocześnie przyznania tego świadczenia. W tych warunkach, stwierdzając uchybienie przepisom postępowania, które miało wpływ na wynik sprawy, Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 135 p.p.s.a, zgodnie z którym sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia, Sąd orzekł o uchyleniu zarówno zaskarżonej decyzji, jak i utrzymanej nią w mocy decyzji Rektora PŁ z 8 sierpnia 2022 r., a także postanowienia Rektora PŁ z 22 lipca 2022 r. wznawiającego postępowanie administracyjne z uwagi na jego bezprzedmiotowość.
W tym miejscu Sąd zwraca dodatkowo uwagę, że rozpoznanie skargi w niniejszej sprawie nastąpiło na skutek ponownego rozpatrzenia sprawy przez Rektora PŁ po wyroku tut. Sądu z 17 maja 2022 r. sygn. akt III SA/Łd 60/22, którym uchylono rozstrzygnięcie ww. organu z 9 listopada 2021 r. oraz Odwoławczej Komisji Stypendialnej dla doktorantów Politechniki Łódzkiej z 9 lipca 2019 roku w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji 13 listopada 2018 r. przyznającej skarżącemu stypendium dla najlepszych doktorantów. Wypada przypomnieć, że zgodnie z art. 153 p.p.s.a., ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie. Sąd we wskazanym wyżej wyroku zawarł jasno brzmiące wytyczne, zgodnie z którymi ponownie rozpoznając sprawę, organ był zobowiązany uwzględnić zawartą w orzeczeniu ocenę prawną, a ponadto miał rozważyć, czy w sprawie nie zachodzą ewentualnie inne przesłanki uzasadniające stwierdzenie nieważności decyzji przyznającej stypendium skarżącemu, co do której wszczęto postępowanie nieważnościowe, zaś w przypadku nieujawnienia takich powodów, organ został zobowiązany do wydania decyzji zgodnej z art. 158 § 1 k.p.a., odmawiając stwierdzenia nieważności. Analiza przedłożonych akt sprawy, jak również treść wniesionej obecnie skargi, świadczą o tym, iż organ mimo funkcjonującego w obrocie prawnym prawomocnego wyroku, w ogóle nie wykonał zawartych w nim zaleceń Sądu, a zatem zignorował treść powołanego wyżej art. 153 p.p.s.a. Akta nie zawierają bowiem żadnego rozstrzygnięcia, które kończyłoby wszczęte przez organ postępowanie w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji z 13 listopada 2018 r. Na brak takiego rozstrzygnięcia wskazują także twierdzenia skarżącego zawarte w skardze na zaskarżoną w niniejszym postępowaniu decyzję Rektora PŁ z 28 września 2022 r. Powyższe jest o tyle istotne, że uruchomienie trybu wznowieniowego i trybu stwierdzenia nieważności decyzji powoduje odmienne następstwa dla weryfikowanej decyzji i sprawy administracyjnej. Wznowienie postępowania jest instytucją procesową stwarzającą możliwość ponownego rozpatrzenia i rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej zakończonej decyzją ostateczną, jeżeli postępowanie w którym ona zapadła, było dotknięte co najmniej jedną z kwalifikowanych wadliwości procesowych wykazanych wyczerpująco w art. 145 § 1 k.p.a. Stwierdzenie nieważności jest instytucją procesową stwarzającą prawną możliwość eliminacji z obrotu prawnego decyzji dotkniętych wadami materialnoprawnymi, wyliczonymi w art. 156 § 1 k.p.a. Wobec tego, że zastosowanie trybu stwierdzenia nieważności decyzji powoduje następstwa prawne dalej idące niż zastosowanie trybu wznowienia postępowania, należy dać priorytet pierwszemu z nich. Następstwem prawnym stwierdzenia nieważności decyzji jest bowiem bezprzedmiotowość postępowania w sprawie wznowienia postępowania, gdyż stwierdzenie nieważności oznacza wyeliminowanie z obrotu prawnego decyzji będącej przedmiotem postępowania wznowieniowego. Zdaniem składu orzekającego w niniejszej sprawie, dopuszczenie przez organ do ww. koincydencji trybów nadzwyczajnych w związku z naruszeniem przezeń art. 153 p.p.s.a. stanowi dodatkowy argument przemawiający za słusznością orzeczenia zawartego w pkt. 1 sentencji.
O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 1 p.p.s.a., na które złożył się wpis od skargi w kwocie 200 zł. d.cz.