Uzasadnienie
Decyzją z dnia [...], znak [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych po rozpoznaniu wniosku M.L. o ponowne rozpatrzenie od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...], nr [...] w przedmiocie odmowy należności z tytułu składek, działając w oparciu o art. 134 k.p.a. w zw. z art. 83b ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn. Dz. U. z 2020 r., poz. 266), dalej u.s.u.s., stwierdził uchybienie terminu do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy.
W sprawie ustalono następujące okoliczności faktyczne i prawne.
Decyzją z dnia [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił umorzenia M.L. należności z tytułu składek za zatrudnionych pracowników w części finansowanej przez płatnika składek oraz za osobę prowadzącą działalność gospodarczą w łącznej kwocie 11 046,61 zł oraz za osobę prowadzącą działalność gospodarczą (ubezpieczonego, będącego jednocześnie płatnikiem składek) w łącznej kwocie 9 436,11 zł.
Decyzja została doręczona na wskazany przez stronę adres, tj. [...] A., ul. [...] w dniu 1 lipca 2020 r.
W dniu 17 lipca 2020 r. (data nadania przesyłki w polskiej placówce pocztowej) M.L. złożyła wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy.
Decyzją z dnia [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych stwierdził uchybienie terminu do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że zgodnie z art. 83 ust. 4 u.s.u.s. do wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy stosuje się przepisy k.p.a. dotyczące odwołań od decyzji. Określony w art. 129 § 2 k.p.a. termin do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy wynosi 14 dni od dnia doręczenia decyzji stronie. O prawie złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy skarżąca została pouczona w treści decyzji z dnia [...]. W rozpatrywanej sprawie termin do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy upłynął w dniu 15 lipca 2020 r. Skarżąca nie złożyła wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy.
Termin do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy jest terminem ustawowym, co oznacza, że nie może być przedłużany ani skracany przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych. Upływ powyższego terminu Zakład musi uwzględnić z urzędu i nie może wydać innej decyzji, niż decyzja o stwierdzeniu uchybienia terminu do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy.
W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi skarżąca wniosła o przeanalizowanie raz jeszcze jej sprawy, potraktowanie jej indywidualnie i możliwość spłaty należności głównej w układzie ratalnym oraz umorzenie w całości lub części odsetek od należności głównej. Wniosła także o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania i możliwość wstąpienia do sprawy, przeprowadzenie mediacji lub innej formy rozmowy, aby dojść do porozumienia tak aby mogła spłacić swoje zadłużenie.
Skarżąca podniosła, że znajduje się bardzo trudnej sytuacji finansowej, pracuje dzieląc jeden etat w dwóch różnych firmach. Obecnie przebywa na zwolnieniu lekarskim, otrzymuje jedynie 80% najniższego wynagrodzenia, tj. w czerwcu i w lipcu w kwocie – 1 601,92 zł, w sierpniu - 1 537,41 zł i we wrześniu – 1 582,73 zł. Podała, że w zeszłym roku też przebywała na długotrwałym zwolnieniu lekarskim - 182 dni oraz na zasiłku rehabilitacyjnym do stycznia 2020 r. Wskazała, że legitymuje się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności przyznanym na stałe lecz nie posiada prawa do świadczenia rentowego. Wskazała, że choruje przewlekle na cukrzycę typu II oraz na chorobę tarczycy Haszimoto. Zwróciła się ZUS z wnioskiem o umorzenie odsetek od zaległości, ponieważ stanowią ogromne obciążenie finansowe i nie jest w stanie ich spłacić.
Podała, że pracownik ZUS poinformował ją, że nie ma możliwości umorzenia odsetek w całości lub w części, tylko należy złożyć wniosek o umorzenie zaległości w całości, co jednocześnie oznacza utratę prawa do spłaty zadłużenia w formie układu ratalnego. Niestety, jak wskazała skarżąca uchybiła terminowi i wniosek nie zostanie rozpatrzony, ponieważ nie złożyła wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy w terminie i nie wniosła o przywrócenie uchybionego terminu, ponieważ nie wiedziała, a nie stać ją na pomoc adwokata.
Skarżąca nadmieniła również, że ponosi wydatki na specjalistyczne leczenie u diabetologa i endokrynologa, opłaty za mieszkanie oraz inne wydatki związane z bieżącym utrzymaniem i nie jest w stanie spłacić wysokiej kwoty odsetek od zaległych składek. W załączeniu do skargi skarżąca przedstawiła kopię orzeczenia o stopniu niepełnosprawności oraz dokumentację medyczną obrazującą stan zdrowia i ponoszone wydatki na leczenie.
W odpowiedzi na skargę Zakład Ubezpieczeń Społecznych podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie, wniósł o jej oddalenie.
W dniu 26 listopada 2020 r. do akt sprawy wpłynęło pismo procesowe skarżącej, w którym sprecyzowała, że wielokrotnie wnosiła o umorzenie odsetek od zaległości, a nie całości zadłużenia. Wnosiła też, jak podała "o przywrócenie zatraconego terminu, jeśli takowego terminu nie zachowała". Wskazała, że nie rozumie, dlaczego powstała tak duża kwota do zapłaty i za jakich pracowników, których nie zatrudniała zobowiązana jest zapłacić zaległe składki w wysokości ponad 11 000 zł.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje
Skarga jest niezasadna.
Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz.U. z 2021 r., poz. 137 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.
Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 § 1 p.p.s.a., który stanowi, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Zgodnie natomiast z art. 145 § 1 p.p.s.a., uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie decyzji następuje, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania, inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy.
Oceniając skargę przy zastosowaniu powyższych kryteriów oceny Sąd stwierdził, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem zaskarżona decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy nie została wydana z naruszeniem prawa w stopniu obligującym do jej wyeliminowania z obrotu prawnego.
Na wstępie wyjaśnić należy, że zgodnie z art. 123 u.s.u.s., w sprawach uregulowanych ustawą stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, chyba, że ustawa stanowi inaczej. W myśl art. 83 ust. 4 u.s.u.s., od decyzji przyznającej świadczenie w drodze wyjątku oraz od decyzji odmawiającej przyznania takiego świadczenia, od decyzji w sprawach o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, a także od decyzji w sprawie wykreślenia zastawu skarbowego z rejestru, odwołanie, o którym mowa w ust. 2, nie przysługuje. Stronie przysługuje prawo do wniesienia wniosku do Prezesa Zakładu o ponowne rozpatrzenie sprawy, na zasadach dotyczących decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra. Do wniosku stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji, określone w Kodeksie postępowania administracyjnego. Stosownie natomiast do treści art. 83b ust. 1 u.s.u.s., jeżeli przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego przewidują wydanie postanowienia kończącego postępowanie w sprawie, Zakład w tych przypadkach wydaje decyzję.
Podstawę prawną rozstrzygnięcia Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, jako organu właściwego do rozpoznania wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, stanowił art. 134 k.p.a. Zgodnie z treścią art. 134 organ odwoławczy stwierdza w drodze postanowienia niedopuszczalność odwołania oraz uchybienie terminu do wniesienia odwołania. Postanowienie w tej sprawie jest ostateczne. W zakresie odnoszącym się do drugiej, spośród wymienionych w art. 134 k.p.a. przesłanek wydania postanowienia, o którym w mowa w cyt. przepisie, a mianowicie "uchybienia terminu do wniesienia odwołania" należy wskazać, że uchybienie wskazanego terminu ma miejsce wówczas, gdy przy uwzględnieniu zasad określonych w Rozdziale 10 Działu II k.p.a. zostanie ono złożone po upływie przewidzianego w art. 129 § 2 k.p.a. terminu 14 dni.
W związku z powyższym każde, nawet nieznaczne przekroczenie powyższego terminu już stanowi jego uchybienie. W sytuacji więc, gdy uchybienie terminowi nastąpiło, to przy braku istnienia prośby (wniosku) o przywrócenie terminu - organ odwoławczy nie ma innej możliwości, niż wydanie na podstawie art. 134 k.p.a. postanowienia stwierdzającego uchybienie terminu do wniesienia odwołania (wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy). Fakt stwierdzenia (zaistnienia) tej okoliczności wiąże organ administracji, co jednoznacznie wynika z treści bezwzględnie obowiązującego art. 134 k.p.a. Każde więc uchybienie terminowi do wniesienia odwołania (wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy) powoduje, że organ odwoławczy ma obowiązek wydać postanowienie, o którym mowa w art. 134 k.p.a., tj. postanowienie o stwierdzeniu uchybienia terminu do wniesienia odwołania (wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy), chyba że strona domaga się przywrócenia terminu stosownie do art. 58 § 1 i § 2 k.p.a., a wniosek ten zostanie uwzględniony.
Należy podkreślić, że wniosku o przywrócenie terminu nie można domniemywać (musi być on wyraźnie złożony). Także sam fakt dokonania określonej czynności po terminie, nie może być podstawą do domniemania, że osoba zainteresowana składa wniosek o przywrócenie terminu. Jak wskazał bowiem Naczelny Sąd Administracyjny m.in. w wyroku z dnia 3 czerwca 2008 r., sygn. akt I OSK 1297/07 z art. 58 k.p.a. wynika jednoznacznie, że przywrócenie uchybionego terminu może nastąpić wyłącznie na prośbę strony. W tym zakresie wyłączona została możliwość wszczęcia postępowania przez organ administracji z urzędu. Tym bardziej nie daje to podstawy do twierdzenia o konieczności pouczenia strony o możliwości złożenia wniosku o przywrócenie terminu.
Termin do wniesienia odwołania (wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy) liczony jest od dnia doręczenia stronie decyzji organu I instancji. Zakład Ubezpieczeń Społecznych w pierwszej kolejności musiał zatem rozstrzygnąć, czy wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] został wniesiony w terminie. Uprawnienie do oceny merytorycznych zarzutów zawartych we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy powstałoby dopiero w przypadku skutecznego (tj. terminowego) złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, co w kontrolowanej sprawie nie miało miejsca.
Z akt sprawy wynika, że decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] została prawidłowo zaadresowana i doręczona skarżącej w dniu 1 lipca 2020 r. (k nr 32 akt administracyjnych). Tym samym 14 - dniowy termin do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy rozpoczął swój bieg od dnia 2 lipca 2020 r., a upływał w dniu 15 lipca 2020 r. (środa). Skarżąca w zakreślonym terminie nie złożyła środka zaskarżenia. Wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy złożyła w dniu 17 lipca 2020 r. (tj. data nadania przesyłki w polskiej placówce pocztowej – k nr 35 akt administracyjnych). Podkreślić należy, że z treści decyzji doręczonej skarżącej w dniu 1 lipca 2020 r. wynika, że strona została w sposób prawidłowy pouczona o możliwości złożenia do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy w terminie 14 dni od dnia doręczenia decyzji albo w przypadku złożenia w terminie 14 dni od dnia doręczenia decyzji oświadczenia o zrzeczeniu się prawa do wniesienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi w terminie 30 dni od dnia doręczenia decyzji.
Tym samym składając przedmiotowy wniosek dopiero w dniu 17 lipca 2020 r. skarżąca uchybiła powyższemu terminowi. Prawidłowo zatem Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] na podstawie art. 134 k.p.a. w zw. z art. 83b ust. 1 u.s.u.s. stwierdził, że wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy został wniesiony z uchybieniem ustawowego terminu do jego złożenia. Należy również zwrócić uwagę, że w analizowanym przypadku skarżąca nie zwróciła się do organu z wnioskiem o przywrócenie uchybionego terminu. Co więcej z treści skargi jednoznacznie wynika, że skarżąca jest świadoma, że przedmiotowy wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, został złożony z uchybieniem ustawowego terminu.
Jak już wyżej wskazano, na organie odwoławczym ciąży obowiązek wydania postanowienia o stwierdzeniu uchybienia terminu do wniesienia odwołania (wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy) w każdym przypadku, gdy takie uchybienie miało miejsce. Warunkiem wydania takiego postanowienia (decyzji) jest w pierwszej kolejności bezsporne ustalenie daty, w której organ skutecznie doręczył stronie decyzję wydaną w toku postępowania pierwszoinstancyjnego, albowiem bieg terminu do wniesienia odwołania (wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy) rozpoczyna się dopiero wtedy, gdy doręczenie było prawidłowe, co w niniejszej sprawie nie budzi żadnych wątpliwości. Jeżeli organ drugiej instancji stwierdzi, że środek odwoławczy został wniesiony z uchybieniem terminu, nie może przystąpić do jego merytorycznego rozpoznania. Uchybienie terminu jest okolicznością obiektywną i w razie jej stwierdzenia organ odwoławczy nie ma innej możliwości niż wydanie postanowienia (decyzji) o uchybieniu terminu.
Uchybienie terminu nie podlega żadnym ocenom, ani stopniowaniu skali tego naruszenia i nawet nieznaczne przekroczenie terminu obliguje organ odwoławczy do stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia odwołania (wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy).
Reasumując powyższe rozważania należy wskazać, że organ orzekając w oparciu o art. 134 k.p.a. obowiązany jest ustalić dwie okoliczności: datę doręczenia decyzji stronie oraz datę wniesienia przez nią odwołania (wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy). W niniejszej sprawie obie te przesłanki, jak wynika z akt sprawy zostały przez organ ustalone w sposób prawidłowy. Nie zostały też w żaden sposób podważone przez skarżącą, a zatem zarówno skuteczność doręczenia decyzji organu I instancji, jak też sama data wniesienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy pozostają w sprawie bezsporne. Z akt sprawy nie wynika również, by skarżąca złożyła wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Tylko natomiast w takim postępowaniu możliwe byłoby badanie przyczyn uchybienia terminu do wniesienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. W kontrolowanym postępowaniu dotyczącym jedynie stwierdzenia uchybienia terminu bada się jedynie, czy środek odwoławczy wniesiono w ustawowym terminie. Nie bada się natomiast dlaczego i z jakich przyczyn doszło do uchybienia terminu, a tym bardziej nie podlegają kontroli zarzuty merytoryczne zgłoszone wobec decyzji organu I instancji.
W związku z powyższym organ prawidłowo zinterpretował i zastosował przywołane powyżej regulacje prawne, orzekając o stwierdzeniu uchybienia terminu do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Decyzja organu nie ma charakteru oceny merytorycznej, a jest jedynie formalnym stwierdzeniem, że wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy nie może zostać rozpoznany. Z tego względu merytoryczne zarzuty wniosku skarżącej nie mogły zostać przez organ rozpatrzone.
Odnosząc się natomiast do argumentacji i wniosków zawartych w skardze, które szeroko odnoszą się do sytuacji materialnej i życiowej skarżącej należy jeszcze raz podnieść, że przedmiotem kontroli w niniejszej sprawie była decyzja o stwierdzeniu uchybienia terminu do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, która jest rozstrzygnięciem o charakterze procesowym i posiada walor ostateczności. W ramach związania wynikającego z art. 134 § 1 p.p.s.a., Sąd nie był władny do badania prawidłowości decyzji organu pierwszej instancji w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek.
Z przedstawionych powyżej względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi na podstawie art. 151 p.p.s.a., skargę oddalił.
Niniejszą sprawę rozpoznano na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2020 r., poz. 374 ze zm.). Zgodne z tym przepisem przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a przeprowadzenie wymaganej przez ustawę rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących i nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym sąd orzeka w składzie trzech sędziów.
Przeprowadzenie rozprawy w niniejszej sprawie z uwagi na istniejącą pandemię mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla stron. WSA w Łodzi nie ma możliwości przeprowadzenia rozprawy na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. W związku z powyższym sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym.
IS