Uzasadnienie
Sygn. III SA/Lu 134/21
Decyzją Nr [...] z dnia [...] stycznia 2021 r. Z. U. S. utrzymał w mocy decyzję Z. U. S. z [...] września 2019 r. Nr [...] o odmowie umorzenia należności z tytułu składek.
Stan sprawy przedstawia się następująco.
J. P. (dalej jako "Skarżąca") wnioskiem z dnia [...] lipca 2019 r. zwróciła się do Z. U. S. (dalej jako "ZUS") o umorzenie należności z tytułu składek. Po przeprowadzeniu postępowania decyzją z dnia [...] września 2019 r. Nr [...] ZUS odmówił Skarżącej umorzenia należności z tytułu składek. Skarżąca złożyła wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, w wyniku którego ZUS decyzją z dnia [...] stycznia 2020 r. Nr [...] ZUS utrzymał w mocy decyzję ZUS z [...] września 2019 r.
Skarżąca wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, który wyrokiem z dnia [...] lipca 2020 r. w sprawie [...] uchylił decyzję ZUS z dnia [...] stycznia 2020 r. Nr [...] W uzasadnieniu Sąd wskazał, że dopiero po ustaleniu istnienia przesłanek umorzenia określonych w przepisach art. 28 ust. 2 – 3a u.s.u.s. Z. U. S. podejmując decyzję o umorzeniu albo o odmowie umorzenia składek działa w ramach uznania administracyjnego. Uprawnienie Zakładu do uznaniowości w podejmowaniu decyzji o umorzeniu składek lub odmowie umorzenia realizuje się dopiero po prawidłowym ustaleniu, że zachodzą przesłanki umorzenia przewidziane w art. 28 ust. 2 i 3 albo w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. Do podjęcia decyzji w ramach uznania administracyjnego, czyli do możliwości wyboru określonego rozstrzygnięcia, dochodzi dopiero po uprzednim ustaleniu, że w sprawie zaistniała przesłanka w postaci całkowitej nieściągalności składek lub przesłanka uzasadnionego przypadku zdefiniowanego w rozporządzeniu jako sytuacja, kiedy zobowiązany ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny.
Natomiast ustalając samo istnienie lub brak przesłanek umorzenia określonych w art. 28 ust. 2 - 3a ustawy Zakład nie może działać w ramach uznania administracyjnego, ponieważ kwestia ustalenia czy zachodzą ściśle sprecyzowane okoliczności decydujące o całkowitej nieściągalności składek (art. 28 ust. 3 u.s.u.s.) oraz czy występuje sytuacja, kiedy zobowiązany ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny (art. 28 ust. 3a i 3b u.s.u.s. w związku z § 3 ust. 1 rozporządzenia) nie jest kwestią wyboru między różnymi możliwościami, lecz kwestią jednoznacznych ustaleń faktycznych i prawidłowych jednoznacznych wniosków wynikających z tych ustaleń.
Zatem podstawowe znaczenie w ramach badania legalności zaskarżonej decyzji odmawiającej umorzenia należności skarżącego z tytułu składek jest ocena prawidłowości ustaleń organu odnośnie zaistnienia albo niezaistnienia przesłanek umorzenia przewidzianych w przepisach art. 28 ust. 2 – 3a u.s.u.s. Sąd podkreślił, że podstawę dla takich ustaleń może stanowić tylko postępowanie administracyjne przeprowadzone zgodnie z zasadami określonymi w przepisach kodeksu postępowania administracyjnego. Kontrola legalności decyzji wydawanych w ramach uznania administracyjnego dotyczy właśnie prawidłowości postępowania organu administracji poprzedzającego wydanie decyzji. W szczególności polega ona na sprawdzeniu, czy wydanie decyzji poprzedzone zostało prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem dowodowym oraz wyjaśnieniem stanu faktycznego sprawy zgodnie z regułami postępowania zawartymi w przepisach art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., tzn. czy organ w sposób prawidłowy ustalił i rozważył wszystkie okoliczności mogące mieć wpływ na wybór rozstrzygnięcia o umorzeniu lub odmowie umorzenia należności.
Wybór treści rozstrzygnięcia przez organ nie może być bowiem dowolny, ale musi wynikać z wszechstronnego oraz dogłębnego rozważenia wszystkich okoliczności faktycznych sprawy. Sąd wskazał, że stwierdzając brak podstaw do umorzenia należności w oparciu o art. 28 ust. 2 u.s.u.s., to jest brak wystąpienia przesłanki całkowitej nieściągalności, występującej w przypadkach ściśle określonych w ust. 3 tego artykułu, organ powinien szczególnie wnikliwie rozważyć wszystkie okoliczności, które mogą mieć znaczenie dla umorzenia należności w oparciu o art. 28 ust. 3a u.s.u.s.
Zauważyć należy, że składając wniosek o umorzenie należności z tytułu składek skarżąca podniosła między innymi, iż od 2005 r. jej sytuacja materialna i zdrowotna uległa radykalnej zmianie (pogorszeniu) na skutek wypadku drogowego, w którym uczestniczyła jako osoba poszkodowana. Skarżąca wprawdzie nie zakończyła od razu po wypadku prowadzenia działalności gospodarczej, ale jej kontynuowanie było utrudnione ze względu na pogarszający się stan zdrowia i straty materialne (m.in. zniszczenie w wypadku samochodu służącego prowadzeniu działalności). Nie można zatem zgodzić się ze stanowiskiem organu wyrażonym w uzasadnieniu decyzji, że obecna sytuacja życiowa skarżącej jest jedynie wynikiem podjętego przez nią ryzyka w prowadzonej działalności gospodarczej. Wpływ na tą sytuację miało również zdarzenie obiektywne, tj. wypadek spowodowany przez osobę trzecią, który spowodował negatywne konsekwencje w zakresie zdrowia skarżącej i jej możliwości zarobkowych.
Podnieść należy, że skarżąca udokumentowała szereg schorzeń, w tym [...]. W związku z powyższymi schorzeniami stała się osobą nieporadną psychicznie i fizycznie (porusza się z trudem, tylko przy pomocy trójnoga, ma trudności w mówieniu). Obecnie, na podstawie orzeczenia Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w P. z [...] sierpnia 2019 r. skarżącą zaliczono do znacznego stopnia niepełnosprawności od [...] lutego 2014 r. Ponadto wymienionym orzeczeniem uznano, że jest niezdolna do pracy i wymaga długotrwałej opieki innej osoby w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji. Stan zdrowia skarżącej znajduje również potwierdzenie w orzeczeniu wydanym przez lekarza orzecznika ZUS z [...] września 2019 r., którym uznaje się skarżącą za osobę niezdolną do samodzielnej egzystencji.
Jednocześnie we wniosku o umorzenie skarżąca wskazała, że jej sytuacja materialna jest bardzo zła, ponieważ utrzymuje się wraz z rodziną (mężem i niepracującym synem) z emerytury w wysokości [...] zł brutto ([...] zł netto) oraz zasiłku pielęgnacyjnego w kwocie [...]zł. Wydając zaskarżoną decyzję organ oparł się na ustaleniach, że dochód rodziny jest wyższy, bowiem należało wliczyć świadczenie emerytalne męża skarżącej oraz świadczenie uzupełniające skarżącej w kwocie [...]zł. Należy jednak zauważyć, że mąż skarżącej pobiera świadczenie dopiero od sierpnia 2019 r., a więc w dacie składania wniosku o umorzenie zaległych składek ([...] lipca 2019 r.), dochód osiągany przez skarżącą był jedynym dochodem trzyosobowej rodziny.
W zaskarżonej decyzji organ w ogóle nie odniósł się do powoływanej przez skarżącą okoliczności nieuzyskiwania dochodów przez członków jej rodziny przed sierpniem 2019 r. i faktu, że koszty utrzymania gospodarstwa domowego były ponoszone tylko z dochodów skarżącej. Okoliczność ta zaś niewątpliwie miała wpływ na brak możliwości spłaty zaległości z tytułu składek i narastanie we wskazanym okresie należności z tytułu odsetek. W ocenie sądu organ również w niedostateczny sposób odniósł się do argumentacji skarżącej podniesionej we wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy odnośnie do nieuczestniczenia męża i syna w kosztach utrzymania. Skarżąca we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy podkreślała, że mimo otrzymywania przez męża emerytury nie dokłada się on do żadnych wydatków domowych, sporadycznie przebywa w domu, zaś syn jest osobą uzależnioną od alkoholu i mimo skierowania na leczenie odwykowe, nie podjął takiego leczenia.
Odnosząc się do tych argumentów organ powołał się w tym zakresie jedynie na przepisy Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego regulujące wzajemne powinności małżeńskie. Nie odniósł ich jednak do konkretnej sytuacji skarżącej. Organ nie rozważył, czy mimo formalnego zwiększenia się dochodów rodziny (uzyskanie przez męża emerytury) skarżąca nadal jest zmuszona do opłacania kosztów utrzymania mieszkania i bieżącego utrzymania tylko z własnych dochodów i czy nie odbywa się to z uszczerbkiem w zaspokojeniu jej niezbędnych potrzeb. W sytuacji zdrowotnej, w jakiej znajduje się skarżąca (niezdolność do samodzielnej egzystencji) wątpliwe jest, aby była w stanie skutecznie domagać się od innych członków rodziny partycypowania w kosztach utrzymania gospodarstwa domowego. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ ustalił jedynie aktualne dochody skarżącej, z pominięciem zarówno powyższego faktu nieuzyskiwania przez członków rodziny skarżącej przed sierpniem 2019 r., co niewątpliwie miało negatywny wpływ na poziom życia skarżącej, a także zaniechał wyjaśnienia w sposób dostateczny zależności pomiędzy stanem zdrowia skarżącej, a jej zdolnościami płatniczymi, zaś w konsekwencji realną możliwością spłaty zaległych należności z tytułu składek.
W opinii sądu skarżąca wykazała, że jej obecna sytuacja materialna jest trudna, że jest osobą schorowaną, zmagającą się z wieloma schorzeniami i trudnościami życiowymi. Wymaga przy tym podkreślenia, co zostało pominięte przez organ, że ze względu na stan zdrowia (niezdolność do pracy i samodzielnej egzystencji) skarżąca nie ma jakichkolwiek możliwości zwiększenia dochodów. O trudnej sytuacji materialnej i życiowej skarżącej świadczy również fakt korzystania przez nią ze środków pomocy społecznej. W tym zakresie ustalenie organu, że skarżąca nie korzystała z żadnych form pomocy społecznej nie jest zgodne z rzeczywistością. Skarżąca wprawdzie zaznaczyła we wniosku o umorzenie, że nie pobiera zasiłku z pomocy społecznej, jednakże jak wynika z zaświadczenia Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w P. z [...] stycznia 2020 r. (dołączonego do skargi) jest ona beneficjentem pomocy społecznej. W okresie od grudnia 2017 r. do lipca 2019 r. skarżąca korzystała z różnych form pomocy, w tym: świadczeń pieniężnych na zakup posiłku lub żywności, zasiłku celowego, a także zasiłku okresowego z powodu długotrwałej choroby.
Organ z pominięciem zasad logiki i doświadczenia życiowego przyjął, że wydatki skarżącej wynoszą jedynie [...] zł (czynsz [...] zł, opłaty eksploatacyjne [...] zł, koszty leczenia [...] zł). Skarżąca, aby normalnie funkcjonować, musi ponosić cały szereg innych kosztów, których organ nie wziął pod uwagę, jak np. koszty wyżywienia, zakupu ubrań, butów, artykułów higienicznych, środków czystości i wyposażenia mieszkania. Skarżąca nie określiła wprawdzie ich wysokości, jednakże ustalając stan faktyczny sprawy organ powinien uwzględnić powyższą zasadę i jednocześnie nieporadność skarżącej w formułowaniu wniosku i przedstawianiu argumentów na jego poparcie, wynikającą ze stanu zdrowia. Organ nie wziął również pod uwagę faktu, że pożyczka udzielona skarżącej przez SKOK im. Z. w L. w kwocie [...]zł, spłacana w ratach miesięcznych po [...] zł została zaciągnięta [...] marca 2019 r., a więc kiedy rodzina skarżącej utrzymywała się jedynie z dochodu skarżącej.
Nie można zatem zgodzić się z organem, który z góry przyjął założenie, że skarżąca preferencyjnie traktuje swoje zobowiązania prywatnoprawne. Organ winien najpierw zbadać, czy w sytuacji życiowej skarżącej, w jakiej się wówczas znajdowała, zaciągnięcie tego zobowiązania finansowego nie było związane z koniecznością zaspokojenia jej najbardziej niezbędnych potrzeb życiowych. Jakkolwiek organ w ramach uznania administracyjnego rzeczywiście może, a nie musi umorzyć należności, to jednak decyzja wydana w tym trybie nie może być dowolna, lecz winna zostać poprzedzona wnikliwą analizą stanu faktycznego oraz zostać należycie uzasadniona.
W szczególności organ powinien porównać wysokość zadłużenia z tytułu składek z dochodami wnioskodawcy i ocenić czy i jakie środki jest on w stanie przeznaczyć na spłatę bez wywołania zbyt ciężkich skutków dla zobowiązanego i jego rodziny i w związku z tym rozważyć czy uiszczenie należności jest realnie możliwe, czy też zachodzą podstawy do umorzenia składek, co może nastąpić w całości, jak i w części.
Ponownie rozpatrując sprawę Z. U. S. powinien w sposób niebudzący wątpliwości ustalić sytuację finansową i rodzinną skarżącej. Organ winien także ustalić okoliczności z zakresu pobierania przez skarżącą świadczeń z pomocy społecznej, uwzględniając przy tym dokument dołączony do skargi wniesionej w niniejszej sprawie, z którego wynika między innymi, że od 2017 r. była beneficjentem tej pomocy, jak też ewentualnie inne dokumenty, jakie zostaną złożone przez stronę. Następnie w sposób wszechstronny organ rozważy, czy w istocie istnieje możliwość poniesienia przez skarżącą ciężaru uiszczenia należności z tytułu zaległych składek oraz odsetek, przy uwzględnieniu sytuacji zdrowotnej zobowiązanej, czy też zachodzą podstawy do umorzenia należności z tego tytułu w całości lub w części, mając na względzie przesłanki wynikające z art. 28 ust. 3a u.s.u.s. oraz § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. Podstawę dla wymienionych rozważań powinny przy tym stanowić ustalenia istotnych w sprawie okoliczności aktualne na dzień wydania ponownej decyzji. W ramach dokonywanej oceny organ powinien zestawić konkretną wielkość należności z tytułu składek z wynikającymi z poczynionych ustaleń możliwościami skarżącej w zakresie spłaty.
Decyzją z dnia [...] stycznia 2021 r. ZUS ponownie utrzymał w mocy decyzję z [...] września 2019 r. Nr [...] o odmowie umorzenia należności z tytułu składek. W uzasadnieniu ZUS wskazał, że dnia [...] grudnia 2018 r. Skarżąca zaprzestała wykonywania działalności gospodarczej. Aktualnie pobiera ona świadczenie emerytalne w miesięcznej wysokości [...] zł brutto, dodatkowo pobiera dodatek pielęgnacyjny w kwocie [...]zł i świadczenie uzupełniajcie w kwocie [...]zł. Z kwot tych są dokonywane potrącenia przez Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w R. P. w wysokości po [...] zł miesięcznie, tym samym do wypłaty pozostaje miesięcznie kwota [...]zł. Skarżąca w Centralnej Ewidencji Pojazdów figuruje Pani jako właścicielka samochodu osobowego marki [...] z 1991 r. Ponadto Skarżąca jest właścicielką na prawach wspólności majątkowej małżeńskiej własnościowego spółdzielczego prawa do lokalu mieszkalnego w miejscowości P. przy ul. [...] [...].
Na nieruchomości tej ustanowiona jest hipoteka przymusowa na rzecz ZUS w łącznej kwocie [...]zł. Skarżąca prowadzi dwuosobowe gospodarstwo domowe wraz z synem – L. P., który jest zarejestrowany jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku. W dalszej kolejności ZUS przyjął, że w stosunku do Skarżącej nie zachodzą przesłanki pozwalające na stwierdzenie całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek, co uniemożliwia pozytywne rozstrzygnięcie wniosku w żądanym zakresie na podstawie art. 28 ust. 3 u.s.u.s.
Następnie ZUS przeanalizował czy zachodzą przesłanki wskazane w Rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek. ZUS wskazał, że Skarżąca udokumentowała schorzenia, na które cierpi, w tym [...]. Posiada orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności, z symbolem przyczyny niepełnoprawności: [...], tj. choroby [...]. Orzeczenie zostało wydane do [...] sierpnia 2024 r., ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od [...] lutego 2014 r. Zgodnie z orzeczeniem Skarżąca jest niezdolna do pracy i wymaga konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Zgodnie z orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS Skarżąca jest niezdolna do samodzielnej egzystencji do [...] września 2022 r. ZUS uznał, że problemy zdrowotne Skarżącej mogą być dodatkowym utrudnieniem w codziennej egzystencji, lecz nie stanowią wystarczającej podstawy do umorzenia należności.
Zauważył, że pomimo problemów zdrowotnych dopiero [...] grudnia 2018 r. Skarżąca zaprzestała prowadzenia działalności gospodarczej, co prowadzi do wniosku, że orzeczony stopień niepełnosprawności nie był przeszkodą w prowadzeniu działalności zarobkowej.
W ocenie ZUS stan zdrowia Skarżącej w przeszłości nie utrudniał, a w chwili obecnej nie pozbawia jej możliwości uzyskiwania dochodu, ponieważ pomimo trudności zdrowotnych Skarżąca dysponuje stałym źródłem dochodu w postaci świadczenia emerytalnego, które jest wypłacane bez względu na stan zdrowia, a które może stanowić źródło stopniowej spłaty zadłużenia. Dodatkowo ZUS podniósł, że problemy zdrowotne syna L. P., w szczególności choroba a. mogą być dodatkowym utrudnieniem w codziennej egzystencji, lecz nie stanowią wystarczającej podstawy do umorzenia należności. Syn L. P. nie legitymuje się orzeczoną niezdolnością do pracy lub orzeczonym stopniem niepełnosprawności, w związku z tym stan jego zdrowia nie uniemożliwia mu uzyskiwania dochodów.
Z uwagi na powyższe ZUS przyjął, że nie zachodzi przesłanka przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.
ZUS przyjął także, że powstanie zadłużenia nie było wynikiem klęski żywiołowej bądź szczególnego zdarzenia natomiast było wynikiem nieopłacania w ustawowym terminie płatności składek w czasie prowadzonej działalności gospodarczej. W sprawie nie doszło do zaistnienia klęski żywiołowej rozumianej jako katastrofa naturalna. ZUS wskazał, że nadzwyczajne okoliczności, jakimi są niewątpliwie wypadek Skarżącej oraz uszkodzenie samochodu w roku 2005, który służył do prowadzenia działalności, nie stanowią przesłanki do umorzenia należności w oparciu o przepisy § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia. Bowiem pomimo ich wystąpienia, Skarżąca prowadziła nadal działalność gospodarczą do [...] grudnia 2018 r. Zatem nie można uznać, że okoliczności te pozbawiły jej możliwości uzyskiwania dochodu. ZUS podkreślił, że Skarżąca świadomie, w wieloletnim horyzoncie czasowym naruszała przepisy prawa – ustawę o systemie ubezpieczeń społecznych oraz zawartą w art. 84 Konstytucji RP zasadę powszechności ponoszenia ciężarów i świadczeń publicznych.
Nie opłacając składek terminowo doprowadziła do powstania zadłużenia wobec Z. U. S.. W ocenie ZUS ograniczone możliwości płatnicze, nie mogą być uznane za przesłankę wystarczającą do umorzenia zaległości. ZUS podkreślił także, że przesłanka z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia nie odnosi się do subiektywnego odczucia dłużnika o dolegliwości z powodu konieczności zapłacenia zaległych należności, lecz oznacza obiektywną, wyjątkową sytuację, która zagraża podstawowemu bytowi zobowiązanego lub jego rodziny. ZUS podał, że miesięczny budżet gospodarstwa domowego Skarżącej wynosi [...] zł i jest o [...] zł niższy niż poziom minimum socjalnego w II kwartale 2020 r. określony przez Instytut Pracy i Spraw Socjalnych w listopadzie 2020 r. na kwotę [...]zł dla dwuosobowego gospodarstwa emeryckiego. Jednak, co podkreślił ZUS wpływ na powyższą sytuację ma fakt, że L. P. pozostaje bez pracy. W poprzednim wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy Skarżąca podała, że syn pracuje dorywczo, jednak pieniądze, które zarobi przeznacza na alkohol.
ZUS zaznaczył, że taki sposób zarobkowania jest świadomym wyborem i nie może stanowić przesłanki do umorzenia należności z tytułu składek. ZUS wskazał także, że zgodnie z informacją z [...] marca 2020 r. Instytutu Pracy i Spraw Socjalnych minimum egzystencji w 2019 r. dla dwuosobowego gospodarstwa emeryckiego wyniosło [...] zł. Natomiast, środki pozostające do dyspozycji Skarżącej znaczenie przewyższają dochód wskazany przez IPiSS, jako minimum egzystencji.
ZUS jednocześnie zwrócił uwagę, że sytuacja Skarżącej jest na tyle stabilna, że reguluje ona bieżące zobowiązania związane z utrzymaniem gospodarstwa domowego. Z akt sprawy nie wynika bowiem, aby zalegała z regulowaniem zobowiązań wobec dostawców prądu, gazu czy wody. Dodatkowo wskazał, że po stronie L. P. nie istnieją żadne przyczyny zdrowotne wkluczające go z możliwości podjęcia zatrudnienia w pełnym wymiarze.
ZUS wskazał, że z zaświadczeniem z MOPS w P. z [...] stycznia 2020 r. wynika, że Skarżąca w okresie od [...] grudnia 2017 r. do [...] lipca 2019 r. pobierała świadczenia w postaci świadczeń pieniężnych na zakup posiłku lub żywności.
Z oświadczenia Skarżącej wynika natomiast, że aktualnie nie korzysta ona z pomocy społecznej. Zgodnie z rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 11 lipca 2018 r. (Dz. U. z 2018 r., poz. 1358) w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej od [...] października 2018 r. obowiązuje kwota kryterium dochodowego z pomocy społecznej dla osoby w rodzinie w wysokości [...] zł.
Na koniec ZUS podał, że Skarżąca ponosi stałe miesięczne wydatki w łącznej kwocie [...]zł, w tym z tytułu miesięcznych opłat - [...] zł, opłat eksploatacyjnych - [...] zł, kosztów leczenia - [...] zł, zakupu żywności - [...] zł, oraz środków czystości i artykułów higienicznych - [...] zł. Zwrócił uwagę, że Skarżąca ponosi zwiększone koszty związane z zakupem leków, jednak uznał, że wydatki te nie są jednak nadzwyczajnymi kosztami. Zaznaczył, że po zapłacie powyższych wydatków pozostaje Skarżącej kwota w wysokości ok. [...] zł, którą mogłaby przeznaczyć na spłatę zadłużenia w układzie ratalnym.
Skarżąca zaskarżyła decyzję ZUS do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego zarzucając jej naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj.: art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 ust. 1 Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek poprzez jego błędną wykładnię oraz wadliwe uznanie, że względem Skarżącej przepis ten nie ma zastosowania. Zarzuciła także naruszenie art. 24 ust. 4 u.s.u.s. poprzez jego niezastosowanie. W dalszej kolejności zarzuciła naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. w zw. z art. 123 u.s.u.s. poprzez dowolne rozstrzygnięcie z pominięciem rozważenia całokształtu okoliczności faktycznych towarzyszących sprawie, zaniechanie pełnego rozpatrzenia materiału dowodowego i jego swobodny wybór, co skutkowało błędnym rozstrzygnięciem w postaci odmowy umorzenia należności z tytułu składek, podczas gdy względem Skarżącej istniały przesłanki do umorzenia zaległych składek.
Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości. Wniosła o dopuszczenie dowodu z zaświadczenia lekarskiego o stanie zdrowia z dnia [...] października 2019 r. załączonego do skargi. Wniosła o przyznanie jej prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. w zakresie przyznania pełnomocnika z urzędu.
W uzasadnieniu Skarżąca wskazała, że w przedmiotowej sprawie kluczowy jest przede wszystkim przepis art 28. ust. 3a u.s.u.s. W ocenie Skarżącej niesłusznie ZUS uznał, iż brak jest przesłanek uzasadniających umorzenie istniejącej zaległości, bowiem na obecną jak i przeszłą sytuację materialną oraz zdrowotną wpływ miał wypadek, któremu Skarżąca uległa w 2005 r., a który był spowodowany działaniem osoby trzeciej. W ocenie Skarżącej było to zdarzenie nadzwyczajne, wywołane przez czynnik zewnętrzny, na który Skarżąca nie miała żadnego wpływu. Od wypadku Skarżąca porusza się przy pomocy laski inwalidzkiej z trzypunktowym podparciem oraz ma n.. Skarżąca przyznała, że nie zakończyła od razu po wypadku prowadzenia działalności gospodarczej, ale wskazała, że działalność gospodarcza, która przed wypadkiem przynosiła bardzo dobre dochody stanowiła jej jedyne źródło utrzymania. Podała, że organ w wydanej decyzji, błędnie uznał, iż fakt zawieszenia działalności dopiero w 2018 r. przesądza, że nie pełnosprawność nie była przeszkodą w prowadzeniu działalności.
Nie zgodziła się, że jej stan zdrowia nie utrudniał w przeszłości, a w chwili obecnej nie pozbawia jej możliwości uzyskiwania dochodu, a orzeczony stopień niepełnosprawności nie był przeszkodą w prowadzeniu działalności zarobkowej. Podniosła, że oceniając obiektywnie jej sytuację życiową oraz materialną, należy uznać iż jest ona bardzo zła. Skarżąca ma co najmniej utrudnioną możliwość zaspokajania podstawowych potrzeb, a przy jej stanie zdrowia taki utrwalony stan, naraża ją na dalsze pogarszanie stanu zdrowia. W dalszej kolejności Skarżąca wskazała, że organ nie wypowiedział się, czy przedmiotowe należności z tytułu składek nie przedawniły się. Obowiązkiem organu było zatem rozważenie, czy należności składkowe nie uległy przedawnieniu na podstawie art. 27 ust. 2 ustawy o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców.
W ocenie Skarżącej decyzja jest oparta na całkowitej dowolności, tj. wyeksponowaniu okoliczności niekorzystnych dla Skarżącej, a zbagatelizowaniu przesłanek umorzenia takich jak przewlekła choroba, niezdolność do samodzielnej egzystencji, pogarszanie się stanu zdrowia z powodu wypadku, nadzwyczajne okoliczności, które doprowadziły do utraty zdrowia oraz utraty możliwości jakiegokolwiek zarobkowania, czy skrajne ubóstwo.
W odpowiedzi na skargę ZUS wniósł o jej oddalenie i podtrzymał dotychczasowe stanowisko.
Postanowieniem z dnia [...] lutego 2021 r. Starszy referendarz sądowy przyznał Skarżącej prawo pomocy w zakresie częściowym obejmującym ustanowienie pełnomocnika z urzędu.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Przedmiotem oceny jest decyzja Z. U. S. z dnia [...] stycznia 2021 r. nr [...] odmawiająca J. P. umorzenia należności z tytułu składek za osobę prowadzącą działalność gospodarczą w łącznej kwocie [...]zł.
Na wstępie wskazać należy, że w niniejszej sprawie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie uchylił już raz decyzję ZUS z dnia [...] stycznia 2020 r., nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek.
W następstwie wydania właśnie tego orzeczenia oraz zawartych w nim wytycznych, co do dalszego postępowania, ZUS zaskarżoną decyzją z dnia [...] stycznia 2021 r. po raz drugi odmówił skarżącej umorzenia należności.
Wobec powyższego zastosowanie w sprawie znajduje zatem art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r., poz. 2325, dalej p.p.s.a.), zgodnie z którym ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepis prawa uległ zmianie. Związanie to oznacza, że ZUS obowiązany był do przyjęcia wykładni przepisów prawa, wynikającej z rozważań, zawartych w tym orzeczeniu oraz do uzupełnienia postępowania wyjaśniającego zgodnie ze wskazówkami wyroku.
Przechodząc w tym miejscu, do badania zaskarżonej decyzji w zakresie prawidłowości wydania decyzji odmawiającej skarżącej umorzenia należności z tytułu składek wskazać należy, że materialnoprawną podstawę wydanego rozstrzygnięcia, stanowiły przepisy ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2021 r., poz. 423 ze zm. dalej jako "u.s.u.s.").
Ustalenia faktyczne ZUS, w zakresie stwierdzenia, że w sprawie nie występują przesłanki całkowitej nieściągalności, Sąd uznaje za prawidłowe i w pełni je akceptuje. Co ważne w tym zakresie Sąd rozpoznający sprawę za pierwszym razem nie zobowiązał organu, do ponownego zbadania, czy zachodzą przesłanki całkowitej nieściągalności, przyjmując, że ustalenia zawarte w decyzji, będącej przedmiotem oceny Sądu, są prawidłowe. W świetle powyższego, prawidłowo stwierdził ZUS, że w sprawie nie zachodzą przesłanki określone w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., stąd umorzenie należności na ich podstawie jest niemożliwe.
Przechodząc dalej do oceny zaskarżonej decyzji wskazać należy, że w uzasadnionych przypadkach należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być umarzane, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 3a u.s.u.s.). Szczegółowe warunki umorzenia należności z tytułu składek zostały określone w wydanym na podstawie art. 28 ust. 3b u.s.u.s., rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365 - dalej rozporządzenie).
Stosownie do § 3 ust. 1 tego rozporządzenia, ZUS może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:
- 1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;
- 2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;
- 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.
Powyższe okoliczności nie mają charakteru katalogu zamkniętego, nie muszą występować łącznie, a nadto dają organowi możliwość uwzględnienia jeszcze innych ważnych przyczyn trudnej sytuacji zobowiązanego. Przy czym zauważyć należy, iż użyty w ww. przepisie zwrot: "jeżeli zobowiązany wykaże" oznacza, że ciężar udowodnienia ww. przesłanek, spoczywa na dłużniku.
Odnosząc się do pierwszej z przesłanek, zawartej w ww. rozporządzeniu, na wstępie podać trzeba, że na gruncie regulacji z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia, nie można stwierdzić, co należy uważać za zaspokojenie niezbędnych potrzeb życiowych, jednakże należy przyjąć, że chodzi tu o niezbędne minimum.
W delimitacji znaczenia tego terminu należy bez wątpienia odnieść się do takich pojęć, jak "minimum socjalne" oraz "minimum egzystencji" (por. wyrok WSA w Szczecinie z dnia 15 marca 2017r., sygn. akt I SA/Sz 9/17).
Zdaniem Sądu, ZUS ponownie analizując sytuację majątkową i rodzinną Skarżącej – z uwzględnieniem ustaleń aktualnych na dzień wydania decyzji – prawidłowo uznał, że w kontrolowanej sprawie nie zachodzi sytuacja, aby opłacenie należności z tytułu składek, pozbawiło Skarżącą możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Analiza zebranych w sprawie dowodów została dokonana przede wszystkim z uwzględnieniem oświadczeń Skarżącej oraz dokumentów, które przedłożyła w toku postępowania. Jak wynika bowiem z akt sprawy dochody uzyskiwane przez skarżącą obejmują emeryturę, zasiłek pielęgnacyjny oraz świadczenie uzupełniające. Są to – jak słusznie zwrócił uwagę ZUS – stabilne comiesięczne dochody w łącznej kwocie (po potrąceniach) [...] zł. W zasadzie w całości pokrywają koszty utrzymania Skarżącej i jej syna, w tym koszty leczenia Skarżącej. Po pokryciu wszystkich kosztów Skarżącej pozostaje symboliczna kwota ok [...] zł. Wskazuje to, że Skarżąca, oczywiście co dostrzegł ZUS, żyjąc bardzo skromnie, bilansuje jednak swoje wydatki z dochodami.
ZUS, wykonując wytyczne zawarte poprzednim wyroku tut. Sądu, uwzględnił także fakt, że mąż Skarżącej wyprowadził się z domu oraz nie dokłada w żadnym zakresie do utrzymania mieszkania. Aktualnie ustalając stan faktyczny sprawy organ nie doliczył do dochodu rodziny, dochodów męża Skarżącej i nie uwzględniał go w składzie rodziny. Skoro mąż Skarżącej nie mieszka z nią oraz nie pomaga finansowo w utrzymaniu, prawidłowe były więc konkluzje poczynione przez organ.
Na akceptację zasługują również ustalenia organu, poczynione w oparciu o oświadczenie Skarżącej, jak też stosowne przepisy prawa, że Skarżąca aktualnie nie korzysta z pomocy społecznej. Z zaświadczenia dołączonego do poprzedniej skargi wynikało, że Skarżąca korzystała w okresie od grudnia 2017 r. do lipca 2019 r. z różnych form pomocy, w tym: świadczeń pieniężnych na zakup posiłku lub żywności, zasiłku celowego, a także zasiłku okresowego z powodu długotrwałej choroby. Jednak z jej oświadczenia złożonego dnia [...] grudnia 2020 r. wynika, że nie korzysta aktualnie ze świadczeń z pomocy społecznej. Dodatkowo ZUS uwzględnił okoliczność, że pomoc społeczna jest przyznawana w przypadku, gdy ubiegający się o wsparcie nie przekroczy kwoty kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, która wynosi [...] zł. Tym samym ZUS w ocenianej decyzji poczynił ustalenia, do których był zobowiązany.
ZUS ponownie oceniając sytuację Skarżącej wskazał, że powstanie zadłużenia nie było wynikiem klęski żywiołowej, co należy zaakceptować, bowiem rację ma organ, że przez klęskę żywiołową należy rozumieć katastrofy naturalne oraz podobne, ogromnych rozmiarów nieprzewidziane zdarzenia, na które nie można mieć wpływu czy im zapobiec. ZUS wskazał, że nadzwyczajne okoliczności, jakimi są niewątpliwie wypadek Skarżącej oraz uszkodzenie samochodu w roku 2005, który służył do prowadzenia działalności, nie stanowią przesłanki do umorzenia należności w oparciu o § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia. Bowiem pomimo ich wystąpienia, Skarżąca prowadziła nadal działalność gospodarczą.
Zatem nie można uznać, że okoliczności te pozbawiły jej możliwości uzyskiwania dochodu. Zgodzić się należy w tym zakresie z oceną organu, bowiem co warte podkreślenia zadłużenie aktualne obejmuje okres od marca 2013 r. do listopada 2017 r., czyli prawie dekadę po wypadku.
W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji ZUS nie zakwestionował licznych schorzeń Skarżącej, jak również faktu, że jest ona całkowicie niezdolna do pracy i samodzielnej egzystencji. Wskazał, że ponosi ona koszty leczenia i obecny stan zdrowia Skarżącej z pewnością jest dużym utrudnieniem w codziennym funkcjonowaniu. Jednocześnie dokonując analizy aktualnej sytuacji zdrowotnej Skarżącej, która bezspornie jest ciężka, zwrócił uwagę, że przewlekła choroba Skarżącej nie uniemożliwia jej uzyskiwania dochodu. Skarżąca bowiem – niezależnie od swojego stanu zdrowia – otrzymuje comiesięczne świadczenie emerytalne oraz dodatkowe świadczenia związane z niepełnosprawnością. Także syn, z którym mieszka, i który – pomimo dorosłego wieku – jest w dalszym ciągu na utrzymaniu Skarżącej, nie jest wykluczony z możliwości podjęcia pracy. Choroba a., na którą cierpi L. P. nie powoduje jego całkowitej niezdolności do pracy czy nie świadczy o tym, że jest on osobą niepełnosprawną wymagającą konieczności sprawowania nad nim opieki.
Zgodzić się należy ze Skarżącą, że w realiach sprawy nie ma ona wpływu na podejmowanie decyzji przez syna czy zmobilizowania go do leczenia, ale to samo w sobie nie zmienia faktu, że może on podejmować nawet dorywcze prace. Zgodzić się należy z organem, że sytuacja w jakiej funkcjonuje syn Skarżącej nie wyklucza go z możliwości uzyskiwania dochodu, natomiast stan zdrowia skarżącej na jej dochody w postaci emerytury nie ma wpływu.
Zwrócić należy uwagę, że Skarżąca posiada majątek, w szczególności nieruchomość, która jest obciążona hipoteka przymusową na rzecz ZUS. Ponadto z emerytury Skarżącej prowadzone jest przez Komornika Sądowego postępowanie egzekucyjne. Skuteczność egzekucji, co do zasady może wykluczać możliwość umorzenia zaległości. Skoro bowiem ZUS odzyskuje przynajmniej częściowo niewielkie kwoty zaległości, to ich umorzenie byłoby nieuzasadnionym odstąpieniem od prawnego obowiązku dochodzenia tych zaległości.
Biorąc pod uwagę wszystkie okoliczności faktyczne, stwierdzić należy, że nie zaistniały podstawy umorzenia, określone w § 3 ust. 1 pkt 1, 2, i 3 ww. rozporządzenia. W konsekwencji działanie ZUS, mieściło się w zakresie uznania administracyjnego. W świetle powyższego wskazać należy, że decyzje w przedmiocie umarzania należności z tytułu składek, podejmowane są w granicach tzw. uznania administracyjnego (por. wyrok NSA z dnia 2 grudnia 2010 r., sygn. akt II GSK 1036/09 oraz wyrok NSA z dnia 1 grudnia 2009 r., sygn. akt II GSK 225/09), co oznacza, że nawet wówczas, gdy ponad wszelką wątpliwość, ustalona zostanie całkowita nieściągalność należności albo trudna sytuacja majątkowa zobowiązanego, organ może odmówić ich umorzenia (por. wyrok NSA z dnia 4 lutego 2009 r., sygn. akt II GSK 703/08). Powyższe nie oznacza jednak, że decyzja w tym zakresie może być dowolna. Podkreślenia wymaga, że tego rodzaju konstrukcja prawna decyzji ma ten skutek, iż kontrola sądowa decyzji uznaniowych, obejmuje zbadanie, czy wydanie decyzji, poprzedzone zostało prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem, tzn. czy organ w sposób wyczerpujący zebrał materiał dowodowy i rozważył wszystkie okoliczności, mogące mieć wpływ na wybór rozstrzygnięcia o umorzeniu lub odmowie umorzenia należności (por. wyrok NSA z dnia 30 września 2010 r., sygn. akt II GSK 817/09).
ZUS zobowiązany jest zatem do rzetelnej i wnikliwej analizy wszystkich okoliczności sprawy w celu stwierdzenia, czy zostały spełnione określone w przepisach przesłanki. Wynikająca z art. 7 Kodeksu postępowania administracyjnego (dalej "k.p.a.") zasada praworządności, zobowiązuje organy administracji publicznej do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, z uwzględnieniem interesu społecznego i słusznego interesu obywateli. Prawidłowe ustalenie stanu faktycznego w sprawie o umorzenie należności z tytułu składek wymaga od ZUS - stosownie do art. 77 § 1 k.p.a. - wyczerpującego zebrania i oceny materiału dowodowego w celu dokładnego ustalenia sytuacji osobistej i materialnej dłużnika i na tej podstawie zbadania, czy zaistniały przesłanki umorzenia należności, określone w powyższych przepisach prawnych. Dopiero wówczas, ZUS jest uprawniony do wyboru określonego rozstrzygnięcia w przedmiocie umorzenia należności.
Zarówno poczynione ustalenia w sprawie oraz ich analiza z punktu widzenia przesłanek umorzenia, jak i motywy wyboru rozstrzygnięcia o udzieleniu lub odmowie udzielenia ulgi w postaci umorzenia należności, powinny przy tym znajdować pełne odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji, zgodnie z art. 107 § 3 k.p.a.
Jednocześnie podać trzeba, że uzasadnienie decyzji, spełnia szczególnie istotną rolę w przypadku decyzji podejmowanych w ramach tzw. uznania administracyjnego, a do takich, jak już wyżej wspomniano, należą decyzje w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie. Pozwala ono bowiem na dokonanie oceny, czy decyzja nie została wydana z takim naruszeniem przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a w szczególności, czy ZUS nie pozostawił poza swoimi rozważaniami, argumentów podnoszonych przez stronę, czy nie pominął istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, materiałów dowodowych lub też, czy nie dokonał oceny tych materiałów wbrew zasadom logiki lub doświadczenia życiowego. Prawidłowe uzasadnienie decyzji wiąże się ponadto z realizacją zasady przekonywania, sformułowanej w art. 11 k.p.a.
Według Sądu orzekającego w sprawie, ZUS w wyniku ponownego przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego prawidłowo uznał, że okoliczności rozpatrywanej sprawy nie uzasadniają w sposób dostateczny zastosowania żądanego umorzenia należności z tytułu składek. Dokonując takiej oceny ZUS wziął pod uwagę, całość zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego. Do wszystkich okoliczności i dowodów ZUS odniósł się szczegółowo w swojej decyzji, uzasadniając przy tym swoje stanowisko w sprawie, w kontekście przesłanek mających tu zastosowanie. W ocenie Sądu, ustalenia i wnioski, jakie przy wydawaniu decyzji poczyniono mieszczą się w ramach prawem przewidzianych, tak z punktu widzenia prawa procesowego, szczególnie zasady swobodnej oceny dowodów (art. 80 k.p.a.), jak i prawa materialnego. Tym samym ZUS zrealizował zalecania i wskazania zawarte wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie w sprawie [...]
W świetle powyższych okoliczności, wywodów i rozważań, zarzuty skargi dotyczące naruszenia przepisów postępowania oraz błędnej wykładni przepisów prawa materialnego, w tym art. 28 ust. 3a u.s.u.s. uznać należy za nieuzasadnione. Rozpoznając niniejszą sprawę nie dopatrzono się również innych naruszeń prawa, które mogłyby uzasadnić uchylenie zaskarżonej decyzji (art. 134 p.p.s.a.).
Odnosząc się natomiast do zarzutu, że obowiązkiem organu było rozważenie, czy należności składkowe nie uległy przedawnieniu, należy zwrócić uwagę, że Skarżąca nie podnosiła na poprzednich etapach kwestii przedawnienia. Zarzut ten pojawił się dopiero w skardze z dnia [...] lutego 2021 r. Nie mniej jednak należy wyjaśnić, że w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego ukształtował się pogląd, zgodnie z którym w granicach prowadzonej sprawy dotyczącej umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek, pozostaje ustalenie przesłanek, od których ustawa uzależnia umorzenie tych składek. Przedmiotem postępowania o umorzenie należności jest zatem ustalenie istnienia materialnoprawnej podstawy umorzenia, jaką jest całkowita nieściągalność, a w przypadku jej braku - zaistnienie uzasadnionego przypadku w stosunku do płatnika składek. Przedawnienie nie jest przesłanką, której zaistnienie uzasadnia wniosek o umorzenie zaległości, a zatem nie mieści się ono w granicach sprawy dotyczącej umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek.
Jak wskazał w uzasadnieniu wyroku z dnia 25 czerwca 2020 r. w sprawie I GSK 540/20 Naczelny Sąd Administracyjny poza zakresem sprawy dotyczącej umorzenia należności pozostaje zatem co do zasady ustalenie okoliczności związanych z wymagalnością tych należności. Jeśli więc kwestia wysokości należności objętych wnioskiem o umorzenie i ich wymagalności jest sporna, ZUS w ramach prowadzonego postępowania nie ma kompetencji do rozstrzygania tej kwestii. Organ rozstrzygając w sprawie dotyczącej umorzenia należności z tytułu składek powinien przeprowadzić postępowanie w zakresie ustalenia ustawowych przesłanek umorzenia i w zależności od jego wyniku orzec o umorzeniu lub o odmowie umorzenia należności. Poza zakresem tego postępowania pozostawać zatem będzie, co do zasady kwestia ewentualnego przedawnienia należności. (...) kwestia kontroli decyzji rozstrzygających o wymagalności należności, w tym także przedawnieniu, została co do zasady zastrzeżona dla właściwości sądów powszechnych jako sprawa z zakresu ubezpieczenia społecznego w znaczeniu materialnoprawnym.
Pozostaje ona zatem poza zakresem sprawy sądowoadministracyjnej, w rozumieniu art. 1 i 2 p.p.s.a., dotyczącej umorzenia należności. W tego rodzaju postępowaniu ewentualne wątpliwości dotyczące wymagalności obowiązku opłacenia należności, objęcia czy wyłączenia z ubezpieczeń społecznych, a także przedawnienia, mogłyby być podstawą zainicjowania przez zainteresowanego odrębnego postępowania w zakresie ustalenia obowiązku, określenia wysokości tych należności i okresów ich powstania (zob. także wyrok NSA z 2 lipca 2017 r. sygn. II GSK 324/17, wyrok NSA z 13 czerwca 2017 r. sygn. II GSK 646/17 oraz wyrok NSA z 25 czerwca 2020 r. sygn. I GSK 83/20, CBOSA).
Niezależnie od powyższego Sąd zauważa, iż każda zmiana okoliczności faktycznych, w szczególności sytuacji majątkowej, rodzinnej lub zdrowotnej osoby zobowiązanej, może być zawsze podstawą do wystąpienia z ponownym wnioskiem o umorzenie zaległości, bowiem odmowa ich umorzenia nie stwarza sytuacji powagi rzeczy osądzonej i zobowiązany do uiszczenia zaległości może występować o jej umorzenie tak długo, jak długo zaległość ta istnieje zwłaszcza, jeśli jego sytuacja ulegnie zmianie. Jakkolwiek pogląd ten wypowiedziano w oparciu o przepisy ustawy - Ordynacja podatkowa, to jednak jest on w pełni aktualny także na gruncie ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (zob. wyrok NSA z 2 kwietnia 2014 r. sygn. II GSK 161/13 oraz wyrok NSA z 14 października 2008 r. sygn. II GSK 379/08, CBOSA).
Z tych wszystkich względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie oddalił skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a.
O wynagrodzeniu radcy prawnego, świadczącego pomoc prawną z urzędu, Sąd orzekł na podstawie art. 250 § 1 p.p.s.a. oraz § 21 ust. 1 pkt 1 lit. c) w zw. z § 4 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu (Dz. U z 2019 r. poz. 68).