Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z dnia 24 stycznia 2023 r. (nr DS/pm/2382/2022/2023) Odwoławcza Komisja Stypendialna Uniwersytetu Przyrodniczego w Lublinie utrzymała mocy decyzję własną z dnia 22 listopada 2022 r. (nr DS/pm/1917/2022/2023) w sprawie odmowy przyznania studentce A. W. stypendium rektora na okres od dnia 1 października 2022 r. do dnia 28 lutego 2023 r.
Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie sprawy:
We wniosku z dnia 4 października 2022 r. studentka A. W. (dalej jako "skarżąca") zwróciła się do Odwoławczej Komisji Stypendialnej Uniwersytetu Przyrodniczego w Lublinie (dalej jako "OKS" lub "Komisja") o przyznanie jej stypendium rektora na rok akademicki 2022/2023.
Decyzją z dnia 22 listopada 2022 r. Odwoławcza Komisja Stypendialna Uniwersytetu Przyrodniczego w Lublinie odmówiła skarżącej przyznania stypendium rektora na okres od 1 października 2022 r. do 28 lutego 2023 r.
Na skutek wniosku skarżącej o ponowne rozpatrzenie sprawy, Odwoławcza Komisja Stypendialna decyzją z dnia 24 stycznia 2023 r. utrzymała w mocy decyzję z dnia 22 listopada 2022 r.
W uzasadnieniu tej decyzji Komisja wyjaśniła zasady przyznawania i reguły ustalenia wysokości stypendium rektora. Biorąc pod uwagę liczbę punktów uzyskaną przez skarżącą OKS ustaliła, że zajęła ona pozycję nr 2 na liście rankingowej dla 4 roku kierunku: p. Na podstawie informacji o przebiegu studiów zawartej w Zintegrowanym Systemie Informacji o Szkolnictwie Wyższym i Nauce (POL-on) organ ustalił jednocześnie, że skarżąca była studentką następujących kierunków:
- 1) d. (studia pierwszego stopnia) w Uniwersytecie Ł. w okresie od 1 października 2012 r. do 25 października 2014 r. (data skreślenia) – 5 semestrów;
- 2) p. (studia pierwszego stopnia) w Uniwersytecie P. w okresie od 1 października 2019 r.
W oparciu o te dane organ wskazał, że z powyższych informacji jasno wynika, iż 7 semestr studiów na kierunku p. jest już 12 semestrem studiów na studiach pierwszego stopnia. Zgodnie natomiast z przepisem art. 93 ust. 4, 5 i 6 ustawy – Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce, łączny okres, przez który przysługuje świadczenie, o którym mowa w art. 86 ust. 1 pkt 1 ustawy – wynosi 12 semestrów, bez względu na jego pobieranie przez studenta, z zastrzeżeniem, że w ramach tego okresu świadczenie przysługuje na studiach pierwszego stopnia nie dłużej niż przez 9 semestrów. W przypadku, gdy student podjął jednolite studia magisterskie, których czas trwania określony w przepisach prawa wynosi 11 lub 12 semestrów, łączny okres przez który przysługują świadczenia, jest dłuższy o 2 semestry, tj. wynosi łącznie 14 semestrów. Okres 12 semestrów (w tym 9 semestrów na studiach pierwszego stopnia), w tracie których studentowi przysługują świadczenia rozpoczyna się w momencie podjęcia studiów i nabycia praw studenta po raz pierwszy (na pierwszym roku studiów).
Do okresu przysługiwania świadczeń wlicza się wszystkie rozpoczęte przez studenta semestry na studiach, w tym także semestry przypadające w okresie korzystania z urlopów od zajęć. Wyjątek stanowią semestry na kolejnych studiach pierwszego stopnia rozpoczętych lub kontynuowanych po uzyskaniu pierwszego tytułu zawodowego licencjata, inżyniera lub równorzędnego (kolejne studia pierwszego stopnia nie są wliczane do okresu przysługiwania świadczeń). W takich okolicznościach Komisja podkreśliła, że pomimo uzyskania przez skarżącą bardzo wysokiej średniej ocen oraz wykazania dodatkowych osiągnięć, nie było podstaw do przyznania jej stypendium rektora.
W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie skarżąca A. W. zaskarżyła decyzję Odwoławczej Komisji Stypendialnej w całości.
Zaskarżonej decyzji zarzuciła:
- I. naruszenie przepisów postępowania, które miało wpływ na wynik sprawy, to jest:
- 1) art. 7, art. 77, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. poprzez:
- a) niedokładne wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy,
- b) błędną ocenę zebranego w sprawie materiału dowodowego i wyprowadzenie z niego wniosków niewynikających, prowadzących w efekcie do ustalenia, że jako skarżąca pobierała stypendium w okresie 12 miesięcy,
- c) wyprowadzenie błędnych wniosków, iż w świetle przepisów prawa materialnego skarżąca nie spełnia kryterium dostępności do świadczenia stypendialnego, podczas gdy w rzeczywistości spełniała wszystkie warunki formalne niezbędne do uzyskania stypendium;
- 2) art. 7 k.p.a. poprzez niezebranie dowodów umożliwiających ocenę możliwości otrzymania stypendium rektora, co doprowadziło bezpośrednio do niepełnych i wadliwych ustaleń faktycznych, co do spełnienia warunków otrzymania stypendium;
- 3) art. 8 § 1 i 2 k.p.a. poprzez przyjęcie, że przepis stanowi podstawę do usprawiedliwienia naruszenia zasady praworządności i orzekania wbrew przepisom aktualnie obowiązującym, a to z uwagi na fakt, iż prawdopodobnie we wszystkich sprawach w danym przedmiocie organ stosuje tę samą, błędną wykładnię przepisu;
- II. naruszenie przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, to jest:
- 1) art. 93 ust. 4, 5 i 6 ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (dalej jako "ustawa") oraz rozdz. Ill ust. 9 pkt 4, 5 i 6 Regulaminu Świadczeń dla Studentów Uniwersytetu Przyrodniczego w Lublinie (załącznik do Zarządzenia nr 61 Rektora Uniwersytetu Przyrodniczego w Lublinie z dnia 27 maja 2022 r.), poprzez błędną wykładnię sprowadzającą się do uznania, że wskazane przepisy ustawy i Regulaminu statuują możliwość uzyskiwania świadczenia stypendialnego przez pierwsze 12 semestrów (6 lat) posiadania statusu studenta przez wnioskodawcę, podczas gdy z wykładni literalnej przepisu wynika jedynie, że świadczenie to może być pobierane łącznie (nie dłużej niż) przez 12 semestrów (w przypadku studiów licencjackich 9 semestrów), niezależnie od tego przez jaki czas wnioskodawca pozostaje studentem uczelni;
- 2) art. 86 ust. 1 pkt 4, ust. 2 i 4, art. 91 ust. 1-3, art. 92 ust. 1 i 3 i art. 94 ustawy, poprzez niewłaściwe zastosowanie i wydanie decyzji odmawiającej przyznania stypendium, podczas gdy z ustalonego w sprawie stanu faktycznego oraz obowiązujących przepisów wynika, że skarżąca spełnia wszystkie wymogi niezbędne do uzyskania stypendium i nie zachodzą przeszkody ku przyznaniu jej świadczenia;
- III. naruszenie przepisów prawa ustrojowego, które miało wpływ na wynik sprawy, to jest art. 2 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r., poprzez nieposzanowanie jednej z podstawowych zasad demokratycznego państwa prawnego, polegającej na niedziałaniu prawa wstecz – wobec zastosowania przez organ regulacji Regulaminu Świadczeń dla Studentów Uniwersytetu Przyrodniczego w Lublinie z dnia 27 maja 2022 r. odnośnie do pracy, nauki i osiągnieć studentów poczynionych w poprzednim roku akademickim, w którym ww. Regulamin nie obowiązywał.
Skarżąca w świetle tak sformułowanych zarzutów wniosła o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji i zasądzenie kosztów postępowania.
W uzasadnieniu skargi skarżąca podniosła, że nie zgadza się z dokonaną przez organ wykładnią art. 93 ust. 2 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i przytoczyła treść orzeczeń sądów administracyjnych, w których uznano, że 6-letni okres, o którym mowa w art. 93 ust. 2 pkt 1 Prawa o szkolnictwie wyższym i nauce odnosić należy do okresu, w którym student spełnia przesłanki otrzymywania pomocy finansowej określonej w ustawie i jednocześnie jest beneficjentem takiej pomocy. Jednocześnie skarżąca wyjaśniła, że status studenta posiada od ponad 9 semestrów, jednak świadczenia stypendialnego przez cały ten okres nie pobierała.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje
Wniesiona przez skarżącą skarga nie zawiera żadnych usprawiedliwionych podstaw, dlatego nie mogła zostać uwzględniona. Zaskarżona decyzja nie jest dotknięte wadami prawnymi, które uzasadniałyby jej uchylenie, bądź też stwierdzenie jej nieważności.
Na wstępie wyjaśnić należy, że skarga została przez Sąd rozpoznana w ustawowym składzie trzech sędziów na posiedzeniu niejawnym w postępowaniu uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 259, z późn. zm. – dalej jako: "p.p.s.a"). Zgodnie z tym przepisem, sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. Jak wynika z akt sprawy, wniosek taki został złożony zarówno przez skarżącą w skardze, jak i organ w odpowiedzi na skargę. Natomiast żadna ze stron nie żądała ostatecznie przeprowadzenia rozprawy.
Odnosząc się zaś do okoliczności sprawy należy przypomnieć, że przedmiotem kontroli Sądu była decyzja Odwoławczej Komisji Stypendialnej Uniwersytetu Przyrodniczego w Lublinie w sprawie odmowy przyznania skarżącej stypendium rektora. Wymaga przy tym zwrócenia uwagi, że podstawą decyzji negatywnej było niespełnienie przez skarżącą formalnych wymogów przyznania stypendium rektora. W konsekwencji w rozpoznawanej sprawie spór dotyczył w istocie tego, czy organ słusznie (zasadnie) odmówił skarżącej przyznania stypendium rektora za okres od dnia 1 października 2022 r. do dnia 28 lutego 2023 r. na przyjętej przez siebie podstawie, a zatem czy wymogi formalne ocenił prawidłowo.
Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. – Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz. U. z 2023 r. poz. 742, z późn. zm. – dalej jako: "ustawa"). Stosownie do treści art. 86 ust. 4 powołanej ustawy, student może ubiegać się o stypendium rektora. Stypendium rektora może otrzymać student, który uzyskał wyróżniające wyniki w nauce, osiągnięcia naukowe lub artystyczne, lub osiągnięcia sportowe we współzawodnictwie co najmniej na poziomie krajowym (art. 91 ust. 1 ustawy). Stypendium rektora przyznaje się nie więcej niż 10% studentów na określonym kierunku studiów. Jeżeli liczba studentów jest mniejsza niż 10, stypendium rektora może być przyznane 1 studentowi. Studentów, o których mowa w ust. 2, nie uwzględnia się przy ustalaniu liczby studentów otrzymujących stypendium rektora, o której mowa w zdaniu pierwszym (art. 86 ust. 3 ustawy). Stypendia, o których mowa w art. 86 ust. 1 pkt 1, 2 i 4, są przyznawane na semestr lub na rok akademicki i wypłacane co miesiąc przez okres do 10 miesięcy, a gdy kształcenie trwa semestr - przez okres do 5 miesięcy (art. 92 ust. 1 ustawy).
Wymaga w tym miejscu zwrócenia uwagi, co w sprawie niniejszej było kluczowe, że regulacje w zakresie ograniczenia możliwości przyznania świadczeń i utraty prawa do nich zostały istotnie zmienione ustawą z dnia 17 listopada 2021 r. o zmianie ustawy – Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. 2021 r. poz. 2232). W poprzednim, nieobowiązującym już brzmieniu, przepis art. 93 ust. 2 ustawy stanowił, że świadczenia, o których mowa w art. 86 ust. 1 pkt 1-4 i art. 359 ust. 1 przysługują na studiach pierwszego stopnia, studiach drugiego stopnia i jednolitych studiach magisterskich, jednak nie dłużej niż przez okres 6 lat.
Natomiast obecne brzmienie tego przepisu stanowi, że student kształcący się równocześnie na kilku kierunkach studiów może otrzymywać świadczenia, o których mowa w art. 86 ust. 1 pkt 1-4 i art. 359 ust. 1, tylko na jednym, wskazanym przez niego kierunku. Na skutek powołanej wyżej nowelizacji zmieniono również brzmienie przepisu art. 93 ust. 4 ustawy, który – jak już wyżej wskazano – obecnie stanowi, że łączny okres, przez który przysługują świadczenia, o których mowa w art. 86 ust. 1 pkt 1-4 (stypendium socjalne, stypendium dla osób niepełnosprawnych, zapomoga i stypendium rektora) i art. 359 ust. 1 (stypendium ministra), wynosi 12 semestrów, bez względu na ich pobieranie przez studenta, z zastrzeżeniem że w ramach tego okresu świadczenia przysługują na studiach:
- 1) pierwszego stopnia – nie dłużej niż przez 9 semestrów;
- 2) drugiego stopnia – nie dłużej niż przez 7 semestrów.
Podkreślić w tym miejscu należy, że jest to bardzo istotna zmiana dotycząca uprawnień studentów do pobierania przez nich świadczeń z tego względu, że powołana nowelizacja całkowicie zerwała z powiązaniem okresu prawa do świadczeń z okresem bycia faktycznym ich beneficjentem. W obecnym stanie prawnym świadczenia zostały ściśle powiązane jedynie z okresem studiów, nie zaś z okresem w jakim student rzeczywiście ze świadczeń korzystał.
Wyjaśnić należy, że wskazana ustawa nie zawiera własnej definicji pojęcia "przysługiwania świadczeń". Dlatego w sytuacji braku definicji ustawowej pojęcie to należało niegdyś odczytywać zgodnie z jego rozumieniem w języku potocznym i odnosić do świadczeń, które zostały już przyznane studentowi po spełnieniu wszystkich kryteriów i który był ich beneficjentem. Natomiast wskazana wyżej nowelizacja ewidentnie zmieniła ten stan rzeczy, ograniczyła bowiem okres, przez który przysługuje prawo do pobierania świadczeń do 12 semestrów (w przypadku studiów pierwszego stopnia – nie dłużej niż przez 9 semestrów, w przypadku studiów drugiego stopnia – nie dłużej niż przez 7 semestrów), a najistotniejszą zmianą było wyraźne powiązanie wprost wyłącznie samego okresu studiowania przez studenta z uprawnieniem do ubiegania się przez niego o przyznanie świadczenia. Tym samym obecnie okres przez jaki student faktycznie korzystał już ze świadczeń przestał mieć znaczenie dla ustalenia okresu uprawniającego do ich pobierania.
Z treści uzasadnienia do wskazanej wyżej ustawy zmieniającej wynika, że celem wprowadzenia zmiany w art. 93 ustawy było zróżnicowanie okresu przysługiwania świadczeń dla studentów w zależności od czasu trwania studiów, a także doprecyzowanie sposobu ustalania tego okresu. Ponadto, w celu usunięcia wątpliwości interpretacyjnych i ujednolicenia sposobu ustalania przez uczelnie prawa studentów do świadczeń, doprecyzowano okresy przysługiwania świadczeń przez wskazanie wprost, że do okresów przysługiwania świadczeń wliczają się wszystkie semestry studiowania, z wyjątkiem kolejnych studiów pierwszego stopnia rozpoczętych lub kontynuowanych po uzyskaniu tytułu zawodowego licencjata, inżyniera albo równorzędnego.
Nowe brzmienie przepisu art. 93 ustawy powoduje, że całkowicie niezasadne okazały się zarzuty skarżącej dotyczące naruszenia przepisów prawa materialnego. Zarzuty te zostały oparte bowiem na judykaturze sądów administracyjnych odnoszącej się do poprzednio obowiązującego stanu prawnego, nie zaś aktualnego. W rozpoznawanej sprawie należało natomiast zastosować nowe brzmienie przepisów ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. – Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce, bowiem z treści art. 18 ustawy nowelizującej wynika, że ustawa ta weszła w życie po upływie 14 dni od dnia jej ogłoszenia, z wyjątkami, które nie dotyczą art. 1, a zatem od dnia 18 grudnia 2021 r. Natomiast z art. 16 ustawy zmieniającej wynika, że w odniesieniu do przyznawania świadczeń, o których mowa w art. 86 ust. 1 pkt 1-4 i art. 359 ust. 1 ustawy zmienianej w art. 1, w pierwszym semestrze roku akademickiego 2021/2022 stosuje się przepisy ustawy zmienianej w art. 1, w brzmieniu dotychczasowym.
Zwrócić przy tym należało uwagę, że skarżąca ubiegała się o stypendium rektora we wniosku z dnia 4 października 2022 r., a więc w roku akademickim 2022/2023. Wniosła zatem o świadczenia, do których zastosowanie miała już ustawa po nowelizacji. Skarżąca wprost podniosła w skardze, że status studenta posiada wprawdzie od ponad 9 semestrów, jednak świadczenia stypendialnego nie pobierała przez cały ten okres. Tym samym strona błędnie dokonała interpretacji nowego brzemienia właściwych przepisów, a skargę oparła na zasadach wynikających z poprzednio obowiązującego stanu prawnego.
Zaznaczyć również należy, że treść przepisu art. 93 ust. 4 ustawy – Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce, jest jednoznaczna, a jego interpretacja nie budzi wątpliwości. W obecnym stanie prawnym wyraźnie doprecyzowano, że łączny okres przysługiwania świadczeń wynosi 12 semestrów (w przypadku studiów pierwszego stopnia – nie dłużej niż przez 9 semestrów), nie ma natomiast znaczenia okres ich pobierania przez studenta. Ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego w sposób niewadliwy wynika zaś, że skarżąca z upływem roku akademickiego 2021/2022, poprzedzającym złożenie wniosku (w dniu 4 października 2022 r.), ukończyła 11 semestrów, a 7 semestr jej studiów na kierunku p. na Uniwersytecie Przyrodniczym w Lublinie jest już jej 12 semestrem studiów na studiach pierwszego stopnia. W związku z tym należało uznać, że organ w pełni zasadnie odmówił skarżącej przyznania stypendium rektora za okres od 1 października 2022 r. do 28 lutego 2023 r.
Całkowicie bezzasadne są tym samym również zarzuty skarżącej dotyczące naruszenia art. 2 Konstytucji RP, poprzez zastosowanie przez organ nowych przepisów. Jak już wyżej wyjaśniono, należało mieć na uwadze, że w art. 16 ustawy zmieniającej wyraźnie zastrzeżono, że w zakresie przyznawania świadczeń, w tym stypendium rektora, przepisy dotychczasowe znalazły wprawdzie zastosowanie, ale ograniczono to tylko do pierwszego semestru roku akademickiego 2021/2022. W sprawie niniejszej nie mogły zatem znaleźć zastosowania.
Organ prowadząc postępowanie w sprawie nie dopuścił się naruszeń reguł proceduralnych, w tym zarzuconego mu przez skarżącą naruszenia przepisów postępowania w postaci art. 7, art. 77, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. Organ wydający zaskarżoną decyzję w niniejszej sprawie działał bowiem na podstawie prawa i w jego granicach. Należycie zebrał materiał dowodowy wystarczający do podjęcia rozstrzygnięcia, a poczynione ustalenia okazały się pełne i niewadliwe, ponieważ mają oparcie w zgromadzonej dokumentacji. W ocenie Sądu, dokonanej przez organ ocenie stanu faktycznego sprawy nie sposób zarzucić dowolności, gdyż wyciągnięte wnioski są logicznie, poprawne i merytorycznie uzasadnione. Zaskarżona decyzja zawiera pełne i szczegółowe uzasadnienie faktyczne i prawne, wyczerpująco wyjaśniając zasadność przesłanek, którymi organ kierował się przy załatwianiu sprawy.
Sąd nie stwierdził ponadto żadnego innego naruszenia przepisów prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania lub stwierdzenia nieważności zaskarżonego aktu. Dlatego zarzuty skargi okazały się nieuzasadnione.
Z przytoczonych względów, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie obowiązany był skargę jako bezzasadną oddalić, o czym – na podstawie art. 151 p.p.s.a. – orzekł w sentencji wyroku.