Uzasadnienie
W dniu 28 września 2015 r. (data wniesienia skargi do organu) F. G. C. Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością w O. M. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie skargę na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia [...] sierpnia 2015 r., utrzymującą w mocy decyzję Naczelnika Urzędu Celnego w L. z dnia 13 kwietnia 2015 r., którą wymierzono Spółce karę pieniężną w wysokości [...] zł z tytułu urządzania gier na automacie poza kasynem gry.
W skardze tej Spółka zgłosiła również wniosek o przyznanie jej prawa pomocy w zakresie częściowym, poprzez zwolnienie od opłat sądowych od skargi w całości.
W uzasadnieniu tego wniosku skarżąca podniosła, że nie posiada środków pieniężnych, które mogłaby przeznaczyć na uiszczenie opłat sądowych w przedmiotowej sprawie. Wyjaśniła, że jedynym środkiem trwałym Spółki są automaty do gier, które w większości zostały zatrzymane przez organy celne na skutek toczących się postępowań. Spółka nie posiada zdolności kredytowej, a jedyny wspólnik wykluczył możliwość jej dokapitalizowania. Wysokość kapitału zakładowego spółki wynosi [...] zł, wartość środków trwałych [...] zł, zaś strata za ostatni rok obrotowy według bilansu wyniosła [...] zł. Stan rachunku bankowego spółki na koniec miesiąca poprzedzającego miesiąc, w którym złożono wniosek o przyznanie prawa pomocy – wykazywał saldo zerowe.
Dodatkowo zwrócono uwagę, że wymagalne zobowiązania z tytułu kar pieniężnych wymierzonych przez organy celne wynoszą [...] zł, a zobowiązania wobec kontrahentów z tytułu najmu i dzierżawy stanowią sumę ponad [...] zł.
Starszy referendarz sądowy postanowieniem z dnia 2 grudnia 2015 r. (sygn. akt III SA/Lu 1520/15) odmówił przyznania skarżącej prawa pomocy.
Wyjaśniając motywy podjętego rozstrzygnięcia referendarz stwierdził, że skarżąca nie wykazała spełnienia przesłanek określonych w art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz.U. z 2012 r. poz. 270 z późn. zm., dalej jako "p.p.s.a.").
W ocenie referendarza wielkość posiadanego majątku, rozmiar prowadzonej działalności, jak również wysokość przychodów skarżącej Spółki nie pozwalały przyjąć, aby była ona pozbawiona środków finansowych. Jakkolwiek działalność gospodarcza przynosiła Spółce w ostatnich latach straty, to brak podstaw do stwierdzenia, że strona nie posiada dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, w zakresie opłat sądowych w tej sprawie. Zauważył również, że chociaż Spółka ponosi straty, to jednak nie zawiesiła prowadzonej działalności gospodarczej, nie jest też objęta postępowaniem likwidacyjnym, upadłościowym, układowym lub naprawczym (informacje z odpisu z Rejestru Przedsiębiorców z Krajowego Rejestru Sądowego według stanu na dzień 21 września 2015 r., złożonego łącznie ze skargą). Zdaniem referendarza skarżąca Spółka ma możność pozyskania środków na pokrycie kosztów sądowych, bądź z bieżących przychodów, bądź z posiadanych aktywów, jak również poprzez zażądanie dopłat od wspólników.
Zaskarżając w całości powyższe postanowienie referendarza we wniesionym sprzeciwie Spółka zarzuciła, że zaskarżone postanowienie wydane zostało z naruszeniem przepisów art. 245 § 1 i 3 oraz art. 246 § 2 p.p.s.a., poprzez ich niezastosowanie mimo, że w sprawie tej zaktualizowały się przesłanki uzasadniające przyznanie prawa pomocy. Wniosła w konsekwencji o zmianę zaskarżonego postanowienia i przyznanie jej prawa pomocy w zakresie częściowym, poprzez częściowe zwolnienie od kosztów sądowych.
Wojewódzki Sąd Administracyjny Lublinie zważył, co następuje
Na wstępie wyjaśnić należy, że skarga sądowa w niniejszej sprawie wniesiona została w dniu 28 września 2015 r., dlatego do rozpatrzenia wniosku o przyznanie prawa pomocy zastosowanie ma przepis art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2012 r. poz. 270 z późn. zm., dalej jako "p.p.s.a."), w brzmieniu obowiązującym po nowelizacji tej ustawy dokonanej ustawą z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2015 r. poz. 658), która weszła w życie dnia 15 sierpnia 2015 r., co wynika z art. 2 i 3 ustawy nowelizującej.
Zgodnie ze znowelizowanym przepisem art. 260 p.p.s.a., rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy (§ 1). W sprawach takich wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (§ 2). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (§ 3).
Pomijając dostrzeżone sprzeczności pomiędzy treścią samego wniosku o przyznanie prawa pomocy zawartego w skardze a treścią sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego, odnośnie zakresu ostatecznie żądanego przez skarżącą zwolnienia od opłat sądowych (w całości, czy też części), skarżąca ubiegała się o zwolnienie od opłat sądowych na podstawie art. 245 § 3 p.p.s.a., według którego prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. W każdym razie obowiązkiem skarżącej było wykazanie, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania (art. 246 § 2 p.p.s.a.).
Dokonując analizy wniosku skarżącej, dokumentów dołączonych do wniosku oraz argumentacji zawartej we wniesionym sprzeciwie stwierdzić trzeba, że zarzuty zawarte w sprzeciwie są bezzasadne. Starszy referendarz sądowy trafnie uznał, że Spółka nie wykazała niemożności poniesienia pełnych kosztów postępowania i w konsekwencji prawidłowo odmówił przyznania jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.
Utrwalone w orzecznictwie sądów administracyjnych jest stanowisko, że skoro według ogólnej zasady strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie (art. 199 p.p.s.a.), to instytucja prawa pomocy jest wyjątkiem szczególnym. Dlatego przyznanie prawa pomocy odnosi się do takich stron, które znalazły się w trudnej sytuacji materialnej, a które jednocześnie podjęły maksimum wysiłku w celu jej przezwyciężenia. Innymi słowy strona, która nie ma wystarczających środków finansowych na zainicjowanie sprawy sądowej, oprócz należytego wykazania swojego stanu majątkowego winna wykazać, że dochowała należytej staranności w próbach przezwyciężenia złej kondycji finansowej.
Stosownie do art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie prawa pomocy. Stanowisko to znajduje również oparcie w treści art. 252 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach.
W ocenie Sądu przedstawiona przez referendarza w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia argumentacja, której nie ma potrzeby tu powielać, jest w swoich wnioskach trafna i doprowadziła w konsekwencji do prawidłowego stanowiska, skutkującego odmową przyznania skarżącej prawa pomocy w jakiejkolwiek części w sytuacji, kiedy znana wysokość opłaty sądowej ją obciążającej nie jest wygórowana i wynosi [...] zł. Ostatecznie zatem zasadnie referendarz stwierdził, że sytuacja majątkowa i finansowa skarżącej nie dawały podstaw do uznania, iż zostały spełnione przesłanki z art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., uprawniające do przyznania prawa pomocy choćby w zakresie częściowym.
Dodatkowo można zauważyć, że w orzecznictwie sądów administracyjnych przyjęto, iż przedsiębiorstwo, które nie wykazało, że utraciło płynność finansową i nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym, nawet pomimo trudności finansowych powinno partycypować w kosztach postępowania sądowego (por. postanowienie NSA z dnia 1 kwietnia 2008 r., sygn. akt I OZ 208/08). Skoro więc spółka osiąga przychody, jest kwestią jej wyboru, czy przeznaczy uzyskane środki na cele związane z prowadzeniem działalności gospodarczej, czy na pokrycie kosztów sądowych. W każdym razie nakładom na działalność gospodarczą nie można jednak przypisać pierwszeństwa przez kosztami sądowymi.
Z przytoczonych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie – na podstawie art. 260 § 1-3 p.p.s.a. – utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie.