Wyrok WSA w Lublinie z 22 lutego 2007 r., III SA/Lu 29/07

Sąd

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie

Rozpoznanie

w Wydziale III na rozprawie w dniu 22 lutego 2007 r.

Sprawa

sprawy ze skargi G. S. na decyzję Szefa Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego z dnia [...] nr [...] w przedmiocie powołania do odbycia zasadniczej służby wojskowej stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji.

Skład

Sędzia NSA Marek Zalewski przewodniczący
Sędzia NSA Jerzy Marcinowski
Sędzia NSA Maria Wieczorek sprawozdawca
Sekretarz sądowy Wiesława Dudek protokolant

Uzasadnienie

Szef Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego zaskarżoną decyzją z dnia [...] nr [...] na podstawie art. 24 ust. 2 w związku z art. 45 i art. 60 ustawy z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2004 r. nr 241, poz. 2416 ze zm.) oraz art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. nr 98, poz. 1071 ze zm.), po rozpatrzeniu odwołania G. S. od decyzji Wojskowego Komendanta Uzupełnień, wydanej w formie karty powołania do czynnej służby wojskowej seria A nr [...] z dnia [...] października 2006 r., utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji.

W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, że Wojskowy Komendant Uzupełnień, działając na podstawie art. 45 wyżej wymienionej ustawy, powołał G. S. w dniu [...] października 2006 r. do odbycia zasadniczej służby wojskowej w Jednostce Wojskowej nr [...], m. B., ul. W., woj. w., z terminem stawiennictwa na dzień [...] listopada 2006 r.

Powołanie do czynnej służby wojskowej dokonane zostało przez Wojskowego Komendanta Uzupełnień w związku z uznaniem G. S. przez Powiatową Komisję Lekarską Nr 2 orzeczeniem nr [...] z dnia [...] maja 2000 r. za zdolnego do jej odbycia - kategoria "A" § 14 p 5 i § 13 p 3.

W piśmie uznanym przez organ za odwołanie od decyzji Wojskowego Komendanta Uzupełnień wydanej w formie karty powołania seria A, nr [...] z dnia [...] października 2006 r. w sprawie powołania do odbycia zasadniczej służby wojskowej, G. S. wniósł o udzielenie odroczenia zasadniczej służby wojskowej ze względu na pobieranie nauki w szkole wyższej - Uniwersytecie Wydział Prawa.

Organ odwoławczy podniósł, że Wojskowy Komendant Uzupełnień w dniu wydania karty powołania poinformował G. S. o zasadach udzielania odroczeń zasadniczej służby wojskowej wynikających z art. 39 ust. 1 pkt 4 cytowanej na wstępie ustawy oraz § 5 ust. 1, 2, 3 i § 8 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 31 maja 2006 r. w sprawie udzielania odroczeń zasadniczej służby wojskowej (Dz. U. z 2006 r. nr 118, poz. 800) w związku z art. 39 ust. 8 ustawy.

Zgodnie z art. 42 ust. 3 ustawy od orzeczenia wojskowego komendanta uzupełnień przysługuje poborowemu odwołanie do szefa wojewódzkiego sztabu wojskowego w terminie czternastu dni od dnia doręczenia orzeczenia. Wniesienie odwołania nie wstrzymuje powołania poborowego do zasadniczej służby wojskowej.

W myśl § 5 ust. 2 cytowanego rozporządzenia do wniosku o udzielenie odroczenia zasadniczej służby wojskowej ze względu na pobieranie nauki w szkole wyższej dołącza się zaświadczenie rektora szkoły wyższej. Przedmiotowego zaświadczenia G. S. nie dołączył do akt sprawy. Przedłożył natomiast decyzję prorektora Uniwersytetu o reaktywacji strony na X semestr studiów na kierunku prawo (stacjonarne jednolite magisterskie) na Wydziale Prawa, Prawa Kanonicznego i Administracji w roku akademickim 2006/2007 od dnia [...] lutego 2007 r.

Stosownie do § 8 ust. 1 powyższego rozporządzenia poborowy, który został powołany do odbycia zasadniczej służby wojskowej, może złożyć wniosek o udzielenie odroczenia zasadniczej służby wojskowej co najmniej na czternaście dni przed dniem stawienia się do odbycia zasadniczej służby wojskowej, określonym w karcie powołania. Wniosek, o którym mowa, G. S. złożył w dniu [...] listopada 2006 r., tj. na dzień przed terminem stawiennictwa do odbycia zasadniczej służby wojskowej.

Przedstawione przez stronę okoliczności w świetle obowiązujących przepisów nie stanowią podstawy do uchylenia lub zmiany zaskarżonej decyzji Wojskowego Komendanta Uzupełnień wydanej w formie karty powołania do odbycia zasadniczej służby wojskowej seria A, nr [...] z dnia [...] października 2006 r., z uwagi na przekroczenie terminu określonego w § 8 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 31 maja 2006 r. w sprawie udzielania odroczeń zasadniczej służby wojskowej.

Na decyzję Szefa Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego z dnia [...] G. S. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie. Wskazał, że pismem z dnia [...] listopada 2006 r. wnosił o odroczenie zasadniczej służby wojskowej ze względu na dalsze kontynuowanie studiów na uczelni. Odwołanie złożył w terminie 14 dni od dnia doręczenia decyzji o powołaniu. Do odwołania dołączył decyzję Prorektora Uniwersytetu o reaktywacji skarżącego na X semestr studiów w roku akademickim 2006/2007 od dnia [...] lutego 2007 r. Do odwołania skarżący nie dołączył zaświadczenia rektora szkoły wyższej, ponieważ zgodnie z Regulaminem studiów KUL zaświadczenie takie będzie mógł otrzymać w dniu, w którym zacznie naukę na uczelni. Dlatego zamiast zaświadczenia dołączył do odwołania decyzję Prorektora o reaktywacji na studia. Skarżący uważa, że decyzja Szefa WSzW jest krzywdząca i może doprowadzić do utracenia szansy na zakończenie nauki w szkole wyższej oraz pogorszenia warunków bytowych.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o oddalenie skargi i podtrzymał stanowisko jak w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje:

Zadaniem sądu administracyjnego jest kontrola zaskarżonych decyzji pod względem zgodności z przepisami prawa obowiązującymi w czasie ich wydania. Jeżeli zaskarżona decyzja wydana została z naruszeniem przepisów o właściwości, sąd obowiązany jest stwierdzić nieważność tej decyzji (art. 145 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi; Dz. U. z 2002 r. nr 153, poz. 1270 ze zm.). Taka sytuacja wystąpiła w rozpoznawanej sprawie.

Prowadząc postępowanie administracyjne, organy administracji publicznej obowiązane są z urzędu przestrzegać swojej właściwości rzeczowej i miejscowej (art. 19 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego, Dz. U. z 2000 r. nr 98, poz. 1071 ze zm., zwanej dalej k.p.a.). Niezachowanie przez organ wymagań określonych bezwzględnie obowiązującymi przepisami regulującymi jego właściwość, stanowi naruszenie przepisów o właściwości i zaliczane jest do wad kwalifikowanych decyzji administracyjnych skutkujących nieważnością aktu (art. 156 § 1 pkt 1 k.p.a.) bez względu na trafność lub nietrafność merytoryczną rozstrzygnięcia.

Z przepisów regulujących dziedzinę powszechnego obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej (ustawa z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej; Dz. U. z 2004 r. nr 241, poz. 2416 ze zm., zwana dalej u.p.o.o. R.P.) wynika jednoznacznie, że w przedmiocie udzielenia poborowemu odroczenia zasadniczej służby wojskowej lub odmowy udzielenia takiego odroczenia w pierwszej instancji orzeka wojskowy komendant uzupełnień, a od decyzji wydanej przez niego poborowemu służy odwołanie do szefa wojewódzkiego sztabu wojskowego w terminie czternastu dni od dnia doręczenia decyzji (art. 42 ust. 1, 2 i 3 u.p.o.o. R.P.).

Rozstrzygnięcie przez Szefa Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego wniosku o udzielenie odroczenia zasadniczej służby wojskowej w pierwszej instancji stanowi naruszenie przytoczonych powyżej przepisów kompetencyjnych.

Z akt administracyjnych sprawy wynika, że w dniu [...] października 2006 r. doręczono G. S. kartę powołania z tego samego dnia wydaną przez Wojskowego Komendanta Uzupełnień, zgodnie z którą G. S. obowiązany był stawić się w dniu [...] listopada 2006 r. do godz. 12.00 w określonej jednostce wojskowej. Poborowy w dniu [...] listopada 2006 r. złożył do Szefa Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego za pośrednictwem Wojewódzkiego Komendanta Uzupełnień pismo, w którym zwrócił się o udzielenie odroczenia zasadniczej służby wojskowej. W dniu [...] listopada 2006 r. Szef Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego wydał decyzję, w której z uwagi na złożenie przez powołanego wniosku o udzielenie odroczenia po terminie, utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Uznać zatem należy, że decyzją z dnia [...] listopada 2006 r. organ odwoławczy rozpatrzył wniosek o udzielenie odroczenia zasadniczej służby wojskowej.

Tymczasem uznanie pisma G. S. za wniosek o udzielenie odroczenia zasadniczej służby wojskowej skutkować powinno rozpatrzeniem go w postępowaniu pierwszoinstancyjnym, przez Wojskowego Komendanta Uzupełnień.

Stwierdzić należy, że rozpatrzenie kwestii wniosku o udzielenie odroczenia przez organ odwoławczy dotknięte jest przesłanką nieważności określoną w art. 156 § 1 pkt 1 k.p.a., tj. wydaniem decyzji z naruszeniem przepisów o właściwości (art. 42 ust. 1 i 2 u.p.o.o.R.P.).

Odnosząc się do poruszanej przez organ w zaskarżonej decyzji kwestii możliwości złożenia przez poborowego wniosku o udzielenie odroczenia zasadniczej służby wojskowej najpóźniej na 14 dni przed dniem stawienia się do odbycia zasadniczej służby wojskowej, określonym w karcie powołania (§ 8 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 31 maja 2006 r. w sprawie udzielania odroczeń zasadniczej służby wojskowej; Dz. U. z 2006 r. nr 118, poz. 800), Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie stwierdza, że powoływany przez organ § 8 ust. 1 rozporządzenia nie ma umocowania w delegacji ustawowej określonej w art. 39 ust. 8 u.p.o.o.R.P.

Zgodnie z art. 178 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. nr 78, poz. 483 ze zm.) sędziowie w sprawowaniu swojego urzędu są niezawiśli i podlegają tylko Konstytucji oraz ustawom.

W związku z powyższym już od dawna w judykaturze przyjmuje się, że sądy są uprawnione do badania czy akt podstawowy jest zgodny z ustawą i w przypadku stwierdzenia niezgodności, mogą odmówić zastosowania w konkretnej sprawie takiego przepisu (za wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 września 2000 r., sygn. akt SA/Rz 215/99, LEX nr 44240 por. uchwały 7 sędziów Sądu Najwyższego z dnia 12 czerwca 1972 r., sygn. akt III CZP 47/70,opubl. OSNCP Nr 1/1973, poz. 2, z dnia 20 września 1988 r., sygn. akt III AZP 14/87, opubl. OSNCP Nr 3/1989, poz. 39, wyrok Sądu Najwyższego z dnia 7 kwietnia 1998 r., sygn. akt I PKN 90/98, opubl. OSNIA,PiUS Nr 1/2000, poz. 6, wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 lutego 1985 r., III SA 1192/84, opubl. Państwo i Prawo Nr 5/1986 str. 146).

Zgodnie z art. 39 ust. 1 u.p.o.o.R.P. odroczenia zasadniczej służby wojskowej udziela się poborowemu na jego udokumentowany wiosek ze względu na przyczyny określone w pkt 1-7, wśród których pod pkt 4 wymieniono pobieranie nauki w szkole wyższej, jeżeli jest on studentem – na czas pobierania tej nauki. W ust. 2 i 3 wymieniono ponadto jako przyczyny odroczenia zasadniczej służby wojskowej pobieranie nauki przez osoby będące alumnami wyższych seminariów duchownych, osoby zakonne (...) oraz ważne sprawy osobiste lub rodzinne poborowego. W delegacji ustawowej umieszczonej w ust. 8 artykułu 39 u.p.o.o.R.P. upoważniono Radę Ministrów do określenia, w drodze rozporządzenia, szczegółowych warunków i trybu udzielania odroczeń zasadniczej służby wojskowej, uwzględniając wymóg, że odroczenia udziela się na ich udokumentowany wniosek. Rozporządzenie powinno określać również dokumenty, jakie należy dołączyć do wniosku o udzielenie odroczenia.

Na podstawie przytoczonego upoważnienia Rada Ministrów w § 8 ust. 1 powołanego już rozporządzenia z dnia 31 maja 2006 r. postanowiła, że poborowy, który został powołany do odbycia zasadniczej służby wojskowej, może złożyć wniosek o udzielenie odroczenia zasadniczej służby wojskowej co najmniej na czternaście dni przed dniem stawienia się do odbycia zasadniczej służby wojskowej, określonym w karcie powołania.

W świetle art. 87 ust. 1 w związku z art. 92 ust. 1 Konstytucji RP oraz wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 stycznia 1992 r. (sygn. U 4/91, opubl. OTK 1992 cz. I, poz.

9. należy przyjąć, że walor legalności mają tylko rozporządzenia:

1. wydane przez organ upoważniony do unormowania spraw wskazanych w upoważnieniu,
2. wydane w granicach udzielonego przez ustawę upoważnienia i w celu jej wykonania,
3. niepozostające w sprzeczności z aktem ustawodawczym, na podstawie którego zostały wydane oraz z treścią innych aktów ustawodawczych; ustawa może wprawdzie bardzo wyjątkowo upoważniać do zmiany ściśle oznaczonych postanowień ustawy, ale tylko pod warunkiem dokładnego określenia w niej zakresu i kierunku dopuszczalnej zmiany według zasad wyznaczonych w ustawie upoważniającej.

Rozporządzenie nie może wprowadzać do ustawy zmian, jeśli ustawa w sposób ścisły nie konkretyzuje możliwości takiej zmiany.

Delegacja ustawowa zawarta w art. 39 ust. 8, jak również inne uregulowania u.p.o.o.R.P., nie zawierają upoważnienia do wprowadzenia materialnoprawnego terminu do złożenia wniosku o udzielenie odroczenia zasadniczej służby wojskowej liczonego przed dniem stawienia się do odbycia zasadniczej służby wojskowej, określonym w karcie powołania.

Powołane wyżej rozporządzenie Ministra Obrony Narodowej z dnia 31 maja 2006 r. w sprawie udzielania odroczeń zasadniczej służby wojskowej (Dz. U. z 2006 r. nr 118, poz. 800) wprowadza nieprzewidziany ustawą termin o charakterze materialnoprawnym do złożenia wniosku o udzielenie odroczenia zasadniczej służby wojskowej.

Podkreślić w tym miejscu należy, że 14-dniowy termin, o którym mowa w § 8 ust. 1 cyt. rozporządzenia ma charakter materialnoprawny, co oznacza, że w terminie tym nastąpić może ukształtowanie praw lub obowiązków jednostki w ramach administracyjnego stosunku materialnego, a uchybienie terminu materialnego wywołuje skutek prawny wygaśnięcia praw lub obowiązków o charakterze materialnym (B. Adamiak [w:] B. Adamiak, J. Borkowski: Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Warszawa 2004, s. 321). W przedmiotowej sprawie zastosowanie przez organ § 8 ust. 1 cyt. rozporządzenia pozbawia faktycznie strony ubiegania się o udzielenie odroczenia zasadniczej służby wojskowej – w świetle doręczenia skarżącemu karty powołania w ostatnim (a dla strony jedynym) dniu terminu wynikającego z § 8 ust. 1 rozporządzenia i przy założeniu, że sposób obliczania terminów, w tym zachowanie terminu w przypadku nadania pisma za pośrednictwem placówki pocztowej nie dotyczą zachowania terminów materialnych.

Na marginesie stwierdzić trzeba, że na rozprawie przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Lublinie w dniu [...] lutego 2007 r. skarżący G. S. złożył zawiadomienie Prodziekana Wydziału Prawa, Prawa Kanonicznego i Administracji Uniwersytetu z dnia [...] lutego 2007 r., potwierdzające, że G. S. jest w roku 2006/2007 studentem V roku studiów na kierunku Prawo. W związku z powyższym z uwagi na wyeliminowanie przez sąd z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji – jako wydanej z naruszeniem przepisów o właściwości – organy będą zobowiązane rozpatrzeć ponownie wniosek G. S. z dnia [...] listopada 2006 r. o udzielenie odroczenia zasadniczej służby wojskowej, z uwzględnieniem całości materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie, w tym z uwzględnieniem złożonego przez skarżącego zaświadczenia.

Z powyższych względów działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, należało orzec jak w sentencji.