Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z dnia 30 listopada 2022 r., nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej jako "organ odwoławczy"), po rozpatrzeniu odwołania H. Z. (dalej jako "skarżący") utrzymało w mocy decyzję Starosty [...] (dalej jako "organ I instancji"), z dnia 17 października 2022 r., nr [...], w przedmiocie skierowania na badania lekarskie przeprowadzone w celu ustalenia istnienia lub braku przeciwwskazań zdrowotnych do kierowania pojazdami.
Decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym:
Pismem z dnia 21 czerwca 2022 r. skierowanym do Starostwa Powiatowego w K. A. S. (przed zawarciem związku małżeńskiego D.) wniosła o wszczęcie postępowania administracyjnego w celu sprawdzenia spełniania wymagań do kierowania pojazdami przez skarżącego z uwagi na występujące u niego problemy o podłożu psychicznym oraz z racji wieku (71 lat) zaburzenia neurologiczne. Jako kolejną przeszkodę do kierowania pojazdami wskazała padaczkę i stałe przyjmowanie leków nasennych oraz Clonazeopamu od którego jest uzależniony. Wnioskodawczyni wniosła również o uwzględnienie opinii sądowo-psychiatrycznej wydanej przez biegłego lekarza psychiatrę F. K.. Do wniosku załączono ulotkę Clonazeopamu.
Postanowieniem z dnia 28 września 2022 r. Starosta [...] wszczął z urzędu postępowanie administracyjne celem ustalenia, czy istnieją uzasadnione zastrzeżenia co do stanu zdrowia kierowcy, wymagające skierowania kierowcy na badania lekarskie w celu ustalenia istnienia lub braku przeciwwskazań zdrowotnych do kierowania pojazdami. Pismem z dnia 28 września 2022 r. organ I instancji zwrócił się do Sądu Rejonowego w Z. o przekazanie kopii opinii sądowo-psychiatrycznej dotyczącej H. Z.. W dniu 12 października 2022 r. do organu I instancji wpłynął odpis opinii sądowo-psychiatrycznej dotyczący skarżącego.
Decyzją z dnia 17 października 2022 r., nr [...], wydaną na podstawie art. 99 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 5 stycznia 2011 r. o kierujących pojazdami (Dz. U. z 2021 r., poz. 1212), dalej jako "u.k.p.", Starosta orzekł o skierowaniu skarżącego na badania lekarskie przeprowadzane w celu ustalenia istnienia lub braku przeciwwskazań zdrowotnych do kierowania pojazdami.
Od powyższej decyzji skarżący odwołał się podnosząc, że decyzja została wydana pochopnie.
Decyzją z dnia 30 listopada 2022 r., nr [...], organ odwoławczy uznał decyzję Starosty [...] za prawidłową i na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. 2023 r. poz. 775, dalej jako "k.p.a.") utrzymał ją w mocy. Organ odwoławczy wskazał, że zgodnie z art. 99 ust. 1 pkt 2 u.k.p. starosta wydaje decyzję administracyjną o skierowaniu kierowcy lub osoby posiadającej pozwolenie na kierowanie tramwajem na badanie lekarskie, jeżeli istnieją uzasadnione zastrzeżenia co do ich stanu zdrowia. Organ odwoławczy stwierdził w niniejszej sprawie źródłem zastrzeżeń co do stanu zdrowa skarżącego są informacje zawarte w opinii sądowo-psychiatrycznej sporządzonej w dniu 5 marca 2022 r. przez specjalistów psychiatrów. Z dokumentu tego wynika, że u skarżącego stwierdzono chorobę psychiczną cechy organicznego uszkodzenia ośrodkowego układu nerwowego [...] wg [...] Zdiagnozowane schorzenie objawia się m.in. zaburzeniami procesów poznawczych (pamięci, wnioskowania, koncentracji), skłonnościami do niekontrolowanych reakcji emocjonalnych i ich chwiejnością, nadmierną podejrzliwością i obecnością nastawień paranoicznych oraz możliwością występowania zachowań impulsywnych bez zważania na konsekwencje takiego postępowania.
Specjaliści psychiatrzy zauważyli również, że zaburzenia psychiczne skarżącego w znacznym stopniu wpływają m.in. na wchodzenie w konflikt z prawem. W ich ocenie, z uwagi na brak chęci ze strony skarżącego do podjęcia leczenia, istnieje również bardzo wysokie prawdopodobieństwo popełnienia przez ww. czynów zabronionych w przyszłości. Specjaliści psychiatrzy zgodnie stwierdzili, że skarżący wymaga leczenia w szpitalu psychiatrycznym.
W ocenie SKO, powyższe okoliczności wystarczają do stwierdzenia istnienia uzasadnionych zastrzeżeń co do stanu zdrowia skarżącego, mających istotny wpływ na zdolność podejmowania przez niego właściwych czynności i właściwego reagowania na różne sytuacje drogowe. Specjaliści psychiatrzy posiadają specjalistyczną wiedzę w zakresie wykonywanych obowiązków, której nie posiada skarżący ani organ. W ocenie organu II instancji, sporządzona opinia to dokument o szczególnej mocy dowodowej, organ I instancji prawidłowo oceniał, że istnieją uzasadnione zastrzeżenia do stanu zdrowia skarżącego jako kierowcy, a w rezultacie istniała podstawa do wydania decyzji na podstawie art. 99 ust. 1 pkt 2 u.k.p. i skierowania skarżącego na badania kontrolne.
H. Z. wniósł skargę na powyższą decyzję organu odwoławczego do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie i podniósł, że organ II instancji nie odniósł się do dołączonej do odwołania opinii lekarza psychiatry K. R. z dnia 28 września 2021 r. W skardze zawarto wniosek o przeprowadzenie dowodu z opinii innego biegłego psychiatry na okoliczność stanu zdrowia skarżącego. Do skargi dołączono kserokopię trzech stron opinii sądowo-psychiatrycznej dotyczącej skarżącego z dnia 29 września 2021 r. przygotowanej dla Prokuratury Rejonowej w Z. przez lekarza psychiatrę Z. R. oraz 4 strony kserokopii opinii sądowo-psychiatrycznej przygotowanej na polecenie Sądu Rejonowego w Z. przez lekarza psychiatrę F. K..
Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o oddalenie skargi podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył co następuję:
Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżona decyzja nie narusza przepisów prawa.
Na wstępie wskazać należy, że wojewódzkie sądy administracyjne kontrolują działalność administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontrolują zgodność zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowość wykładni i zastosowania norm prawa materialnego. Daje temu wyraz przepis art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634, powoływanej dalej jako "p.p.s.a."), który w § 1 stanowi między innymi, że sąd administracyjny uwzględniając skargę uchyla decyzję w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, albo też inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c p.p.s.a.). Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.).
Po dokonaniu według opisanych zasad kontroli zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego, utrzymującej w mocy decyzję Starosty [...] w przedmiocie skierowania skarżącego H. Z. na badania lekarskie w celu ustalenia istnienia lub braku przeciwskazań zdrowotnych do kierowania pojazdami, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżona decyzja została wydana z poszanowaniem przepisów prawa materialnego oraz zgodnie z przepisami proceduralnymi.
Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowił przepis art. 99 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 5 stycznia 2011 r. o kierujących pojazdami (obecnie Dz.U. z 2023.r. poz. 622, dalej jako: "u.k.p."). Zgodnie z tym przepisem starosta wydaje decyzję administracyjną o skierowaniu kierowcy lub osoby posiadającej pozwolenie na kierowanie tramwajem na badanie lekarskie, jeżeli istnieją uzasadnione zastrzeżenia co do ich stanu zdrowia.
Stosownie do art. 75 ust. 1 pkt 5 u.k.p., badaniu lekarskiemu przeprowadzanemu w celu ustalenia istnienia lub braku przeciwwskazań zdrowotnych do kierowania pojazdami, podlega osoba posiadająca prawo jazdy lub pozwolenie na kierowanie tramwajem, jeżeli istnieją uzasadnione i poważne zastrzeżenia co do stanu jej zdrowia. W myśl art. 75 ust. 2 pkt 2 u.k.p., badanie lekarskie, o którym mowa w ust. 1, przeprowadza się na podstawie skierowania w przypadkach, o których mowa w ust. 1 pkt 5 i 7.
Skierowanie na badania lekarskie może mieć miejsce jeżeli istnieją uzasadnione i poważne, zastrzeżenia co do stanu zdrowia. Istnienie tych zastrzeżeń musi zostać wykazane w postępowaniu, mającym zakończyć się decyzją o skierowaniu na badania, wynikać zatem z orzeczenia lekarza, który wykonał badania osoby kierującej pojazdami. Te uzasadnione i poważne zastrzeżenia muszą być na tyle oczywiste, aby nie było wątpliwości, co do tego, że istotnie stan zdrowia osoby posiadającej prawo jazdy wymaga, aby został oceniony w badaniu lekarskim, które potwierdzi istnienie bądź brak przeciwwskazań do kierowania pojazdami (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 maja 2016 r., sygn. akt I OSK 2019/14).
Należy mieć a uwadze, że ustawodawca nie definiuje pojęcia "zastrzeżenia co do stanu zdrowia". W takiej sytuacji zasadnym jest sięgnięcie do potocznego rozmienia tego wyrażenia. Zgodnie ze słownikowym znaczeniem słowo "zastrzeżenie" oznacza krytyczną uwagę, wątpliwość (por. "Wielki Słownik Poprawnej Polszczyzny", Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2006, str. 1455). Należy również mieć na uwadze, że celem omawianej regulacji jest zapobieganie zagrożeniom w ruchu drogowym spowodowanym przez osoby, których stan zdrowia uniemożliwia sprawne prowadzenie pojazdu. Oznacza to, że wątpliwości organu co do stanu zdrowia kierowcy muszą dotyczyć tego rodzaju aspektów zdrowia, które mogłyby mieć wpływ na zdolność do bezpiecznego prowadzenia pojazdów. Za uzasadnione i poważne zastrzeżenia co do stanu zdrowia można uznać jedynie takie, z których przynajmniej z dużą dozą prawdopodobieństwa wynika, że w stosunku do kierującego mogą występować przeciwwskazania zdrowotne co do możliwości dalszego jego udziału w ruchu drogowym.
Nie jest konieczne uzyskanie przez organ pewności co do istnienia takich przeciwwskazań, bowiem kwestia zdolności do prowadzenia pojazdu będzie dopiero weryfikowana w toku specjalistycznego badania, na które kierowca ma być skierowany. Niezbędne jednak jest wysokie prawdopodobieństwo istotnego zmniejszenia sprawności do prowadzenia pojazdów w ruchu drogowym, co musi być potwierdzone przez właściwego starostę w toku przeprowadzonego postępowania (por. np. wyroki: NSA z 14 grudnia 2021 r., sygn. akt II GSK2319/21; z 18 maja 2020 r., sygn. I OSK 514/19; z 26 maja 2020 r., sygn. I OSK 1739/19; z 5 października 2018 r., sygn. I OSK 2741/16).
Jednocześnie wymaga podkreślenia, że wydanie decyzji o skierowaniu kierowcy na badanie lekarskie na podstawie powołanych wyżej przepisów nie musi być poprzedzone wykazaniem pewności istnienia przeciwwskazań zdrowotnych kierowcy do prowadzenia pojazdami. Wystarczające jest, gdy okoliczności ustalone przez organ przynajmniej z dużym prawdopodobieństwem wskazują, że z uwagi na stan zdrowia w stosunku do kierującego mogą występować przeciwskazania zdrowotne do kierowania pojazdami i powinny one zostać zweryfikowane podczas badania lekarskiego (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 3 grudnia 2015 r., sygn. akt I OSK 605/14 oraz z 7 września 2016 r., sygn. akt I OSK 1051/16). Decyzja o skierowaniu na badanie lekarskie nie przesądza bowiem jeszcze o istnieniu przeciwwskazań do prowadzenia pojazdów w przypadku konkretnego kierowcy.
Natomiast służy ona jedynie do wyjaśnienia istniejących w tym względzie uzasadnionych wątpliwości. W wyniku przeprowadzonego badania może się okazać, że zastrzeżenia te nie zostaną potwierdzone, a więc nie istnieją żadne przeciwwskazania do prowadzenia pojazdów.
W rozpoznawanej sprawie informacje, o których mowa w art. 99 ust. 1 pkt 2 u.k.p. stanowiły informacje zawarte w opinii sądowo-psychiatrycznej sporządzonej przez specjalistów w zakresie psychiatrii z dnia 5 marca 2022 r. Sąd podziela stanowisko organu odwoławczego, że informacja o stanie zdrowia skarżącego sporządzona przez psychiatrów posiadających specjalistyczną wiedzę w zakresie wykonywanych obowiązków ma charakter wiarygodnego dokumentu.
Organ dołączył do akt sprawy opinię sądowo-psychiatryczną sporządzoną w dniu 5 marca 2022 r. w sprawie o sygn. akt II [...] Sądu Rejonowego w Z.. Zgodnie z treści opinii wynika, że ustalono u skarżącego chorobę psychiczną cechy organicznego uszkodzenia ośrodkowego układu nerwowego F07.8 wg ISD-10. Zdiagnozowane schorzenie objawia się m.in. zaburzeniami procesów poznawczych (pamięci, wnioskowania, koncentracji), skłonnościami do niekontrolowanych reakcji emocjonalnych i ich chwiejnością, nadmierną podejrzliwością i obecnością nastawień paranoicznych oraz możliwością występowania zachowań impulsywnych bez zważania na konsekwencje takiego postępowania. Specjaliści psychiatrzy pokreślili, ze zaburzenia psychiczne skarżącego w znacznym stopniu wpływają m.in. na wchodzenie w konflikt z prawem.
W ocenie specjalistów z uwagi na brak chęci ze strony skarżącego do podjęcia leczenia istniej również bardzo wysokie prawdopodobieństwo popełnienia przez niego czynów zabronionych w przyszłości. Specjaliści psychiatrzy zgodnie stwierdzili, że skarżący wymaga leczenia w szpitalu psychiatrycznym.
Zaznaczyć należy, że skierowanie na badanie lekarskie nie oznacza pozbawienia prawa jazdy, lecz ma na celu wyjaśnienie wątpliwości czy stwierdzone w opinii sądowo-psychiatrycznej schorzenie wpływa na zachowanie uczestnika w ruchu drogowym (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z 23 września 2010 r., sygn. akt III SA/Lu 11/10).
Skład orzekający WSA w Lublinie w podziela pogląd Naczelnego Sądu Administracyjnego zawarty m.in. w wyrokach z dnia 6 listopada 2009 r. sygn. I OSK 126/09 oraz z 17 listopada 2008 r. sygn. I OSK 1467/07, zgodnie z którym z punktu widzenia bezpieczeństwa w ruchu drogowym nie jest obojętne, czy kierowca potrafi powściągnąć emocje w sytuacjach stresowych, z którymi będzie stykał się na drodze. Bez znaczenia natomiast jest, czy pojawiające się na tym tle dysfunkcje mają postać jednostki chorobowej, czy też cechy nieprawidłowej osobowości. Każda, bowiem trwała niemożność emocjonalnego poradzenia sobie przez kierowcę z sytuacjami drogowymi będzie elementem dyskwalifikującym. Dlatego też stan psychiczny, emocjonalny kierującego pojazdem nie jest bez znaczenia dla bezpieczeństwa w ruchu drogowym.
W ocenie sądu organy administracji właściwie uznały rozpoznane u skarżącego schorzenie jako budzące uzasadnione wątpliwości co do jego stanu zdrowia stosownie do art. 99 ust. 1 pkt 2 u.k.p. Jednocześnie należało uznać, że decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. wydana została w sposób prawidłowy zgodny z przepisami prawa materialnego jak i również przepisami postępowania administracyjnego.
Nie podlegał uwzględnieniu wniosek skarżącego o przeprowadzenie dowodu z opinii innego biegłego psychiatry na okoliczność stanu zdrowia skarżącego.
Stosownie do art. 106 § 3 p.p.s.a. sąd administracyjny może z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić jedynie dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. Sąd administracyjny nie przeprowadza natomiast innych dowodów, niż dowody z dokumentów. Jednocześnie podkreślić należy, że dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy wystarczające było ustalenie przez organ wystąpienia uzasadnionych i poważnych zastrzeżeń co do stanu zdrowia skarżącego. Należy bowiem mieć na uwadze, że przedmiotem niniejszego postępowania nie była ocena stanu zdrowia skarżącego.
Mając powyższe na uwadze, nie znajdując podstaw do zakwestionowania zgodności z prawem zaskarżonej decyzji, Sąd oddalił skargę, na podstawie art. 151 p.p.s.a. o czym orzekł w punkcie I wyroku.
Rozstrzygnięcie zawarte w punkcie II wyroku WSA w Lublinie w przedmiocie wynagrodzenia należnego A. P. z tytułu pomocy prawnej udzielonej z urzędu wynika z tego, że w wyroku z dnia 20 kwietnia 2023 r. sygn. SK 53/22 Trybunał Konstytucyjny orzekł, że § 4 ust. 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu (Dz. U. z 2019 r. poz. 68, ze zm.) w zakresie, w jakim przewiduje wysokość opłaty stanowiącej koszty nieopłaconej pomocy prawnej ponoszonej przez Skarb Państwa udzielonej przez radcę prawnego z urzędu w wysokości niższej niż stawka minimalna opłat za czynności radców prawnych określonych w rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 265, ze zm.), wydanym na podstawie art. 225 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 1166), dotyczącym stawek minimalnych w sprawach prowadzonych z wyboru, jest niezgodny z art. 64 ust. 2 w związku z art. 31 ust. 3, art. 32 ust. 1 zdanie drugie i art. 92 ust. 1 zdanie pierwsze Konstytucji RP.
Podzielając ocenę Trybunału, że nie ma podstaw, aby różnicować stawki minimalne dla radców prawnych świadczących pomoc prawną w zależności od tego, czy działają z urzędu czy z wyboru, należy stwierdzić, że analogicznie należy ocenić sytuację adwokatów działających z urzędu i z wyboru. Nie istnieją bowiem podstawy do różnego traktowania tych grup zawodowych. Skutki prawne wspomnianego wyroku Trybunału należy zatem odnosić do opłat stanowiących koszty nieopłaconej pomocy prawnej ponoszonej przez Skarb Państwa w przypadku występowania profesjonalnego pełnomocnika będącego adwokatem i interpretacji Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz. U. 2019 r., poz. 18, dalej jako: Rozporządzenie z 2016 r.) oraz Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. 2015 r., poz. 1800, dalej jako: "Rozporządzenie z 2015 r.").
Kwota wskazana w punkcie II. wyroku (590.40 zł) wynika zatem z zastosowania § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) Rozporządzenia z 2015 r. i § 4 ust. 3 Rozporządzenia z 2016 r. oraz uwzględnienia skutków wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 20 kwietnia 2023 r. sygn. SK 53/22 (Dz. U. 2023 r., poz. 842).
Sprawa niniejsza rozpoznana została w postępowaniu uproszczonym na podstawie przepisu art. 119 pkt 2 p.p.s.a., zgodnie z którym sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. W odpowiedzi na skargę organ zgłosił wniosek o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym. Skarżący nie złożył wniosku o przeprowadzenie rozprawy.