Uzasadnienie
W piśmie z dnia 31 października 2013 r. skarżąca zwróciła się z wnioskiem o zwolnienie od kosztów sądowych, w tym od opłaty kancelaryjnej za odpis orzeczenia z uzasadnieniem. Do wniosku skarżąca załączyła urzędowy formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy, w którym zaznaczyła, że domaga się zwolnienia od kosztów sądowych w całości. W uzasadnieniu wniosku skarżąca podniosła, że na utrzymaniu ma czworo małoletnich dzieci i uzyskuje dochód jedynie z gospodarstwa rolnego. W dalszej części wniosku skarżąca podała, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem, czworgiem dzieci i teściami, a w skład majątku jej i rodziny wchodzi dom o pow. [...] m2, nieruchomość rolna o pow. [...] ha, ciągnik rolniczy marki [...] (r.prod. [...]) oraz samochód osobowy marki [...] (r.prod. [...]). Wykazała, że wraz z mężem osiągają dochód z gospodarstwa rolnego w wysokości [...] zł miesięcznie, poza tym teść otrzymuje rentę w kwocie [...] zł, a teściowa pobiera emeryturę w wysokości [...] zł.
Rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy referendarz sądowy stwierdził, co następuje
Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Żądanie zwolnienia od kosztów sądowych jest żądaniem przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym (art. 245 § 3 p.p.s.a.).
Podnieść należy, iż ciężar dowodu spełnienia przesłanek przyznania prawa pomocy, określonych art. 246 (1 pkt 1 i 2 p.p.s.a. spoczywa na osobie ubiegającej się o uzyskanie takiego prawa. Podejmując decyzję o przyznaniu prawa pomocy należy opierać się na dokładnych danych dotyczących sytuacji materialnej i rodzinnej, wysokości dochodów i obciążeń finansowych osoby wnioskującej o prawo pomocy. Obowiązkiem zaś ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy jest, przy zachowaniu należytej staranności, wyczerpujące wykazanie swojej sytuacji rodzinnej i szeroko pojętej sytuacji materialnej. Ocena możliwości poniesienia kosztów postępowania jest uzależniona od tego, co zostanie przez wnioskującego wykazane, stosownie bowiem do art. 252 § 1 p.p.s.a., wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym oraz oświadczenie o niezatrudnieniu lub niepozostawaniu w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym.
Dokonanie prawidłowej oceny czy osoba fizyczna ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy nie może ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie, wymaga uprzedniego oszacowania sytuacji materialnej tej osoby (z uwzględnieniem jej i osób pozostających z nią we wspólnym gospodarstwie domowym stanu majątkowego, źródeł dochodów i ich wysokości) ze stałymi koniecznymi wydatkami ponoszonymi na utrzymanie. Niezbędne jest również porównanie możliwości finansowych strony wnioskującej o prawo pomocy (a więc badanie sytuacji materialnej po opłaceniu stałych koniecznych wydatków) z wielkością obciążeń tytułem kosztów, jakie strona musi ponieść w danym postępowaniu.
W sytuacji, gdy w/w oświadczenie jest niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 p.p.s.a.).
Oświadczenie skarżącej zawarte w urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy okazało się niewystarczające do dokonania oceny jej możliwości poniesienia kosztów sądowych w tej sprawie. Z urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy nie wynikało, jakie są konieczne koszty utrzymania rodziny skarżącej, a także jaka jest faktyczna wielkość posiadanych przez nią nieruchomości rolnych. W urzędowym formularzu wniosku skarżąca podała bowiem, że posiada gospodarstwo rolne o pow. [...] ha, natomiast z akt administracyjnych (decyzja z dnia [...] r.) wynikało, że skarżącej przyznano płatności do gruntów rolnych o pow. [...] ha.
W związku z powyższym, pismem z dnia 7 listopada 2013 r. wezwano skarżącą do złożenia dokumentów źródłowych odnoszących się do jej sytuacji materialnej, w tym: zaświadczenia właściwego urzędu gminy informującego o wielkości posiadanych gruntów rolnych w hektarach fizycznych i przeliczeniowych lub decyzji wymiarowej podatku rolnego za ostatni rok; wyciągów z rachunków bankowych skarżącej i jej męża z okresu ostatnich trzech miesięcy przed złożeniem wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz oświadczenia dotyczącego stałych miesięcznych kosztów utrzymania koniecznego gospodarstwa domowego i dokumentów źródłowych poświadczających wysokość tych wydatków i terminy ich ponoszenia. Wezwanie to zostało doręczone w sposób prawem przewidziany w dniu 14 listopada 2013 r. (k-44 akt sprawy) i pozostało bez odpowiedzi, natomiast w tym samym dniu skarżąca uiściła opłatę kancelaryjną za odpis orzeczenia z uzasadnieniem (k-42 akt sprawy).
W przedstawionej sytuacji stwierdzić należy, że skarżąca nie wyjaśniła wszystkich okoliczności dotyczących jej sytuacji materialnej (w szczególności odnośnie posiadanego majątku /wielkości gospodarstwa rolnego/, a także wysokości kosztów utrzymania koniecznego jej rodziny). Analiza oświadczenia złożonego na urzędowym formularzu wniosku o prawo pomocy prowadzi do wniosku, że wbrew obowiązkowi zachowania należytej staranności, skarżąca nie przedstawiła swej sytuacji materialnej w sposób wyczerpujący, pełny. Wobec nienadesłania żądanych dokumentów nie jest możliwe porównanie dochodów skarżącej do ponoszonych wydatków na utrzymanie konieczne, a tym samym ocena jej realnych zdolności płatniczych.
W świetle przytoczonych okoliczności uznać należy, że skarżąca nie wyjaśniając wszystkich wątpliwości, przedstawiając swoją sytuację materialną wybiórczo (nie nadesłała żadnego z dokumentów, do złożenia których była wezwana), nie wykazała wystąpienia przesłanek przyznania prawa pomocy osobie fizycznej określonych art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., co uzasadnia odmowę przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym (por. postanowienie NSA z 23 listopada 2010 r., I OZ 875/10, Lex nr 742132).
Z tych względów oraz na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a. należało orzec, jak na wstępie.