Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z dnia [...] lipca 2008 r. (Nr [...]), wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 127 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz. U. z 2000r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.) oraz art. 41 a/ ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (tekst jednolity Dz. U. z 2008r., Nr 50, poz. 291), Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego rozpoznał wniosek S. K. o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją z dnia [...] maja 2008 r. (Nr[...]) o odmowie umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne rolników.
W uzasadnieniu organ podał, że zgodnie z art. 4 ustawy z dnia 20 grudnia 1990r. o ubezpieczeniu społecznym rolników, na rolniku ciąży obowiązek opłacania składek na ubezpieczenie. Obowiązek ten powstaje z pierwszym dniem kwartału, w którym powstało ubezpieczenie, a ustaje z ostatnim dniem kwartału, w którym ubezpieczenie ustało.
Organ wyjaśnił, że S. K. nie wywiązywał się z obowiązku opłacania składek na ubezpieczenie swoje i małżonki w okresie 1993 – 2004. Zadłużenie pokrywane było wówczas z dokonywanych potrąceń ze świadczeń krótkoterminowych – zasiłków rodzinnych na dzieci (za zgodą małżonki), zasiłków chorobowych, jednorazowego odszkodowania z tytułu wypadku przy pracy. Bieżące składki na ubezpieczenie S. K. zaczął opłacać od IV kwartału 2004 r. W 2005 r. S. K. wystąpił z wnioskiem o udzielenie ulgi w spłacie zaległych składek. Wtedy należność została rozłożona na raty. Układ ratalny został zerwany z uwagi na niedotrzymanie warunków układu.
Wskazał również, że S. K. wielokrotnie występował z wnioskami o umorzenie należności (były one załatwiane odmownymi decyzjami), a ostatni wniosek wpłynął w dniu [...] marca 2008 r. do Placówki Terenowej KRUS. Załatwiono go decyzją z dnia [...] maja 2008 r. o odmowie umorzenia należności.
We wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy zakończonej powyższą decyzją, S. K. podniósł, że zaprzestał opłacania składek z uwagi na trudną sytuację finansową. Do wniosku dołączył zaświadczenie z Urzędu Gminy dotyczące powierzchni gospodarstwa rolnego (8,8 ha) i wielkości dzierżawionych gruntów (2,81 ha), zaświadczenie lekarza weterynarii potwierdzające upadek zwierząt w 2005 r., zaświadczenie lekarskie na temat stanu zdrowia, dowód rejestracyjny ciągnika rolniczego, wyprodukowanego w 1973 r. oraz decyzję o przyznaniu płatności do gruntów rolnych na 2007 r.
Organ wyjaśnił, odnosząc się do powyższego wniosku, że podnoszone przez S. K. okoliczności są w znacznej części znane. Były one podawane przy nadesłanych i rozpatrzonych już negatywnie wnioskach o umorzenie zaległości.
Nową okolicznością udokumentowaną jest upadek zwierząt w gospodarstwie w 2005 r. Nie może ona przesądzić o umorzeniu zadłużenia, które jest konsekwencją nieopłacania składek w okresie wcześniejszym niż miało miejsce powyższe zdarzenie.
Organ stwierdził, że S. K. powołuje się na zły stan zdrowia (nadciśnienie tętnicze, cukrzyca). Wydatki na leczenie nie zostały w żaden sposób udokumentowane. Zatem i ta okoliczność nie ma wpływu na sposób rozpatrzenia wniosku.
Argument, że przyznane przez AR i MR płatności do gruntów rolnych w 2007 r. w całości są przeznaczane na zakup paliwa, nawozów środków ochrony roślin, nie jest wystarczającą podstawą do umorzenia zadłużenia, ponieważ tego rodzaju dopłaty powinny być przeznaczane na pokrycie kosztów związanych z prowadzeniem gospodarstwa rolnego.
W związku ze złożonym wnioskiem przeprowadzono wizytację gospodarstwa rolnego i ustalono, że S. K. wychowuje z małżonką 16 – letnią córkę, posiada zmechanizowane gospodarstwo rolne o powierzchni o wysokiej bonitacji gleb (łączna powierzchnia gospodarstwa wynosi 11,61 ha fiz.), pozwalające na prowadzenie działalności rolniczej, a tym samym uzyskiwanie dochodów z tej działalności
Ustalenia te oraz fakt, że znaczna część zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek za okres II kwartał 1996 r. – II kwartał 2001 r. została zabezpieczona poprzez dokonany wpis w księdze wieczystej, nie dają podstaw do stwierdzenia, iż S. K. nie jest w stanie spłacić zaległości na przykład w postaci układu ratalnego. Poza tym za odmową umorzenia zadłużenia przemawia stan funduszów emerytalno – rentowego i składkowego Kasy.
W skardze sądowej S. K. zarzucił, że powyższa decyzja zapadła z naruszeniem:
- - art. 77 § 1 k.p.a., poprzez brak wszechstronnego i wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego;
- - art. 41 a/ ust. 1 pkt 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, przez przekroczenie progu dozwolonej tym przepisem uznaniowości urzędniczej.
Skarżący podniósł, że wadliwą jest decyzja organu I instancji bowiem powinna ona zawierać - a nie zawiera - warunki określone w art. 77 i art. 107 § 1 i 2 k.p.a. W tej sytuacji poprzez zaniechanie ustaleń faktycznych i brak rozważań co do zebranych dowodów oraz wniosków prawnych, naruszono te przepisy, w tym też art. 7 k.p.a., zgodnie, z którym organy administracji publicznej stoją na straży praworządności i podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego załatwienia sprawy, mając na uwadze interes społeczny i słuszny interes obywateli.
W odpowiedzi na skargę Prezes Kasy wnosił o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Skarga jest zasadna, gdyż zaskarżona decyzja narusza prawo. Z akt sprawy wynika, że S. K. wielokrotnie występował z wnioskami o umorzenie należności (były one załatwiane odmownymi decyzjami), a ostatni wniosek wpłynął w dniu [...] marca 2008 r. do Placówki Terenowej KRUS i załatwiono go decyzją z dnia [...] maja 2008 r. o odmowie umorzenia należności.
Po ponownym rozpatrzeniu sprawy Prezes Kasy zaskarżoną decyzją z dnia [...] lipca 2008 r. utrzymał powyższą decyzję w mocy.
Oceniając legalność skontrolowanych decyzji należy przypomnieć, że stosownie do art. 36 ust. 1 pkt 10 ustawy z dnia 20 grudnia 1990r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (t.j. Dz. U. z 2008r., Nr 50, poz. 291), w postępowaniu w indywidualnych sprawach z zakresu ubezpieczenia Prezes Kasy wydaje decyzje. Są one wydawane w sprawach, o których mowa w art. 41 a i art. 55 tejże ustawy.
Zgodnie z art. 41 a ust. 1 pkt 1 cyt. ustawy, Prezes Kasy lub upoważniony przez niego pracownik Kasy, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem zainteresowanego, na jego wniosek, uwzględniając możliwości płatnicze wnioskodawcy oraz stan finansów funduszów emerytalno-rentowego i składkowego, może odroczyć termin płatności należności z tytułu składek na ubezpieczenie, rozłożyć ich spłatę na raty lub umorzyć w całości lub w części.
Konstrukcja tego przepisu wskazuje, że organ ma prawo dokonać wyboru jednej z trzech możliwości przewidzianych przez ustawodawcę, to jest odroczyć termin płatności należności, rozłożyć spłatę należności na raty bądź umorzyć w całości lub w części taką należność. Oznacza to, że decyzja organu wydana w tym przedmiocie (pozytywna bądź negatywna dla wnioskodawcy) jest decyzją uznaniową.
Prawo do decydowania w ramach uznania administracyjnego, zgodnie z utrwalonym orzecznictwem sądów administracyjnych, nie może oznaczać dowolności przy podejmowaniu rozstrzygnięć przez organ administracji publicznej.
Zdaniem Sądu, zaskarżona decyzja jest rozstrzygnięciem wadliwym, gdyż organ zaniechał rzetelnej i wnikliwej oceny całokształtu okoliczności rozpoznawanej sprawy oraz gruntownej analizy aktualnej sytuacji materialnej, w tym stanu majątkowego skarżącego.
Zgodnie z art. 77 § 1 k.p.a. organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Powyższy przepis konkretyzuje zasadę prawdy obiektywnej, wyrażoną w art. 7 k.p.a., obligującą organ do podjęcia wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy.
Organ nie uczynił zadość wymaganiom, jakie wynikają z powyższych przepisów regulujących tok postępowania dowodowego. Przede wszystkim organ nie ustalił jakie są realne możliwości płatnicze skarżącego. To, że skarżący posiada gospodarstwo rolne o pow. 11, 61 ha nie świadczy samo przez się, że przynosi ono wymierne dochody i to w wysokości pozwalającej na spłatę zadłużenia. Stan zadłużenia skarżącego z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne jest znany (w marcu 2008 r. wynosiło ono 27 760, 40 zł). Nie jest natomiast znana na przykład wysokość rocznych dochodów gospodarstwa skarżącego. Rzeczą organu było wyjaśnić i wskazać konkretne dane na temat dochodowości gospodarstwa rolnego skarżącego na dzień złożenia przez niego wniosku o umorzenie należności.
Pomocnym dowodem w tym zakresie może być zaświadczenie z Urzędu Gminy w Chrzanowie na temat dochodowości gospodarstwa skarżącego. Nic nie stało na przeszkodzie, aby organ wystąpił o nie.
Jak wynika z uzasadnienia zaskarżonej decyzji oraz z akt sprawy, to stan majątkowy oraz problemy zdrowotne skarżącego skłoniły go do złożenia wniosku o umorzenie należności. Okoliczności powyższe wymagały od organu wnikliwej oceny. Takiej oceny organ nie przeprowadził, o czym świadczy lakoniczne uzasadnienie zaskarżonej decyzji. Przedłożone zaświadczenie lekarskie na temat stanu zdrowia skarżącego wskazuje, że powinien on systematycznie leczyć się przyjmować leki. Organ nie analizuje przy tym, jaki wpływ na dochodowość gospodarstwa rolnego ma osobista praca skarżącego w tym gospodarstwie. Jeśli skarżący jest osobą schorowaną, to nie tylko wielkość wydatków na leczenie jest okolicznością decydującą w tej sytuacji o sposobie rozpoznania wniosku o umorzenie zadłużenia.
Organ stwierdził w tym zakresie, że skarżący nie udokumentował wysokości wydatków na leczenie. Świadczy to o pobieżnej ocenie wniosku skarżącego, podobnie jak i stwierdzenie, że upadek zwierząt w gospodarstwie rolnym (udokumentowany zaświadczeniem lekarza weterynarii) mający miejsce w roku 2005 nie może przesądzać o umorzeniu zadłużenia, zwłaszcza, że jest ono konsekwencją niepłacenia składek w okresie wcześniejszym.
Organ ma rację, że zadłużenie powstało wcześniej niż padły zwierzęta w gospodarstwie skarżącego. Sporną pozostaje nie kwestia daty powstania zadłużenia, ale problem możliwości płatniczych skarżącego prowadzącego działalność rolniczą. Jej specyfika wymagała dodatkowych ustaleń na temat skutków strat wywołanych padnięciem zwierząt i wyjaśnienia przez organ rzeczywistej oraz aktualnej sytuacji majątkowej skarżącego.
Takich ustaleń niestety zabrakło.
Skontrolowana decyzja jest rozstrzygnięciem wadliwym również z innych względów. Prezes Kasy podnosi argument, że za odmową umorzenia należności przemawia stan funduszów emerytalno – rentowego i składkowego Kasy. Stwierdzenie to jest bardzo ogólnikowe. Organ nie podaje przy tym, ani orientacyjnego stanu finansowego tych funduszów, ani żadnych konkretnych danych liczbowych na ten temat, a które uzasadniałyby stanowisko organu, że umorzenie należności skarżącemu pogorszy w określonym stopniu, na przykład sytuację majątkową funduszu.
W rezultacie nie wiadomo, jakie rzeczywiste względy dotyczące stanu funduszów zdecydowały o odmowie umorzenia należności.
W tym stanie rzeczy zaskarżona decyzja jest więc rozstrzygnięciem przedwczesnym, podjętym bez uprzedniego wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego, a przez to rozstrzygnięciem dowolnym, gdyż niezastosowanie w stosunku do skarżącego dobrodziejstwa przewidzianego w art. 41 a/ ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników, nie ma - na takim etapie postępowania obarczonego uchybieniami natury dowodowej, gdzie organ nie wykorzystał w pełni przysługującej mu inicjatywy w tym zakresie - logicznego i przekonywującego uzasadnienia. Takie zaś jest niezbędne nie tylko w świetle dyspozycji przepisów art. 8 oraz art. 11 k.p.a. i zawartych w nich zasad - pogłębiania zaufania obywateli do organów Państwa i zasady przekonywania, ale również w myśl art. 107 § 3 k.p.a., określającego niezbędne elementy składające się na uzasadnienie faktyczne i prawne decyzji organu.
Naruszenie powyższych przepisów procesowych mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Z tych też względów i na mocy art. 145 § 1 pkt 1 litera c/ ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Sąd uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję z dnia [...] maja 2008 r. Nr [...].