Uzasadnienie
Wraz z wniesioną skargą na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego skarżący A.W. i M.W. odrębnym pismem zwrócili się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie o zwolnienie ich z kosztów oraz o ustanowienie adwokata. Pismo to potraktowano to jako wniosek o przyznanie skarżącym prawa pomocy. Zgodnie z art. 252 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) zwanej dalej "ppsa" wniosek o przyznanie prawa pomocy składa się na urzędowym formularzu. Skarżący wezwani odrębnie do przedłożenia wypełnionego urzędowego formularza PPF wniosku o przyznanie prawa pomocy, wnieśli je samodzielnie w zakreślonym dla dokonania tej czynności procesowej terminie, zakreślając wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata.
Biorąc pod uwagę, iż dwa odrębne wnioski o przyznanie prawa pomocy zostały złożone przez małżonków, ponadto zawierają identyczne żądania i podobne uzasadnienie rozpoznano je jako jeden wniosek o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sadowych i ustanowienie adwokata. Z uzasadnienia złożonych na urzędowych formularzach wniosków oraz z nadesłanych na wezwanie referendarza sądowego dokumentów wynika, iż skarżący utrzymują się ze świadczeń emerytalno-rentowych w łącznej wysokości [...] zł netto. Stan zdrowia wnioskodawców nie pozwala na podjęcie dodatkowej pracy. Wnioskodawcy są również obciążeni spłatą różnych kredytów, gdzie łączna miesięczna rata wynosi około [...] zł miesięcznie. We wspólnym gospodarstwie domowym oprócz skarżących pozostaje jeszcze ich dorosły studiujący syn, który częściowo utrzymuje się z kredytu studenckiego w wysokości [...] zł miesięcznie oraz z pomocy finansowej rodziców (ok. [...] zł/m-c) i siostry.
Majątek wnioskodawców stanowi dom o powierzchni [...] m2 oraz nieruchomość rolna o powierzchni [...] ha. Należące do M.W. grunty rolne o powierzchni [...] ha są przez nią wydzierżawione w zamian za płody rolne (umowa dzierżawy w aktach sprawy) oraz w celu nabycia praw do renty rolniczej. Miesięczne koszty utrzymania i leczenia są zróżnicowane w zależności od potrzeby i nie są równe każdego miesiąca. Najważniejsze koszty to zakup opału na zimę (3-4 tony węgla po [...] zł/t), energia elektryczna w wysokość [...] zł/ 2 m-ce, koszty leczenie od [...] do [...] zł/m-c, wyżywienie ok. [...] zł/ m-c, opłata za telefon – [...] zł/m-c, dojazdy na badania kontrole do lekarza – [...] zł/m-c. Do tego dochodzą koszty utrzymania w wysokości około [...] zł/m-c darowanego przez córkę używanego samochodu osobowego [...] z 1994 r. Z załączonych do akt sądowych dokumentów wynika, iż z posiadanego gospodarstwa rolnego o powierzchni [...] ha średni roczny dochód wynosi [...] zł (około [...] zł miesięcznie - przypis własny). Ww. gospodarstwo rolne otrzymuje również dopłaty bezpośrednie do gruntów rolnych w łącznej wysokości [...] zł rocznie (około [...] zł miesięcznie - przypis własny).
Referendarz sądowy rozpoznając wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata stwierdził, co następuje
Przyjmując, iż możliwość poniesienia kosztów sądowych jak również kosztów postępowania związanych z ustanowieniem profesjonalnego pełnomocnika procesowego musi być realna i istnieć w momencie składania wniosku o przyznanie prawa pomocy należy stwierdzić, iż przyjęty do rozpoznania wniosek o przyznanie prawa pomocy tj. w zakresie całkowitym zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 246 § 1 ppsa przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje
- - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt 1), a w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2). Na stronie spoczywa ciężar wykazania, że znajduje się ona w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie sądu (bądź referendarza sądowego) w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę wykazane. Udzielenie prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest formą dofinansowania z budżetu Państwa i powinno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście niemożliwe. Żądanie zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata jest wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym – art. 245 § 2 ppsa.
W niniejszej sprawie instytucja prawa pomocy obejmuje swoim zakresem dwie instytucje procesowe, a mianowicie instytucję "zwolnienia od kosztów sądowych" i "ustanowienia adwokata". Instytucje te są w istocie rodzajem pomocy Państwa dla osób znajdujących się w obiektywnie szczególnie trudnej sytuacji majątkowej i finansowej. Zakres prawa pomocy powinien być kształtowany również obiektywnymi potrzebami podyktowanymi względami racjonalnego prowadzenia swojej sprawy. Celem prawa pomocy jest zapewnienie stronie dostępu do sądu. Przedstawione przez wnioskodawców oświadczenie oraz nadesłane dokumenty na okoliczność ich obecnej sytuacji finansowej daje podstawy do przyjęcia, że nie są oni w stanie ponieść zarówno kosztów sądowych - na które składa się kwota wpisu sądowego od wniesionej skargi w wysokości co najmniej [...] zł, a także pozostałych kosztów sądowych, które mogą ale nie muszą wystąpić tzn. ewentualny wpis od zażalenia w wysokości [...] zł, ewentualna opłata kancelaryjna w wysokości [...] zł za odpis wyroku z uzasadnieniem oraz potencjalny wpis od skargi kasacyjnej, który wynosi połowę wpisu od skargi, nie mniej jednak niż [...] zł, jak również kosztów związanych z ustanowieniem adwokata, które z uwagi na przedmiot skargi wynoszą co najmniej [...] zł.
Biorąc powyższe pod uwagę, na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 ppsa postanowiono jak na wstępie.