Uzasadnienie
Pismem z dnia 9 listopada 2014 r., nadanym w placówce pocztowej 12 listopada 2014 r. J. H., działając jako pełnomocnik skarżącej M. H., wystąpił o wyłączenie od podejmowania jakichkolwiek decyzji procesowych w niniejszej sprawie przez referendarzy sądowych M. M., J. H. i A. P.-M..
W uzasadnieniu wniosku J. H. wskazał, że referendarze sądowi "działają razem i w zmowie", a swoje "fałszywe spostrzeżenia przekazują między sobą". Jako przykład podał odkrycie przez referendarzy, iż J. H. ukrył fakt posiadania gospodarstwa rolnego.
W dniu 18 listopada 2014 r. referendarz sądowy A. P.-M. złożyła oświadczenie, że po jej stronie nie zachodzą przyczyny wyłączenia z mocy ustawy, ani inne okoliczności tego rodzaju, że mogłyby wywołać wątpliwość co do jej bezstronności w sprawie. Oświadczyła, że nie zna osobiście skarżącej M. H., ani jej męża J. H.. Osoby te znane są jej jedynie z toczących się postępowań sądowoadministracyjnych. W tym samym dniu oświadczenia o podobnej treści złożyli referendarze M. M. i J. H..
W dniu 20 listopada 2014 r. do sądu wpłynęło pismo J. H., w którym wnosi o zawieszenie postępowania z powodu zgonu skarżącej M. H.. W dniu 11 grudnia 2014 r. do sądu wpłynął oryginał skróconego odpisu aktu zgony skarżącej.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje
Postępowanie wpadkowe z wniosku pełnomocnika skarżącej o wyłączenie referendarzy podlega umorzeniu z uwagi na śmierć skarżącej M. H. Śmierć strony w toku postępowania przed sądem administracyjnym może wywołać dwojakiego rodzaju skutki. Po pierwsze, zgodnie z art. 124 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270, ze zm.; dalej: p.p.s.a.) sąd zawiesza postępowanie z urzędu w razie śmierci strony lub jej przedstawiciela ustawowego, utraty przez nich zdolności procesowej, utraty przez stronę zdolności sądowej lub utraty przez przedstawiciela ustawowego charakteru takiego przedstawiciela, z zastrzeżeniem § 3. W myśl § 3 przytaczanego przepisu nie zawiesza się postępowania w razie śmierci strony, jeżeli przedmiot postępowania odnosi się wyłącznie do praw i obowiązków ściśle związanych z osobą zmarłego. W tym przypadku zastosowanie znajduje art. 161 § 1 pkt 2 p.p.s.a., w myśl którego sąd wydaje postanowienie o umorzeniu postępowania w razie śmierci strony, jeżeli przedmiot postępowania odnosi się wyłącznie do praw i obowiązków ściśle związanych z osobą zmarłego, chyba że udział w sprawie zgłasza osoba, której interesu prawnego dotyczy wynik tego postępowania.
Z przytoczonych przepisów wynika, że dla oceny skutków śmierci strony w toku postępowania kluczowa jest ocena charakteru przedmiotu postępowania – czy chodzi o akt dotyczący uprawnień lub obowiązków o charakterze zbywalnym (dziedzicznym), czy też osobistym, nie przechodzących na następców prawnych.
W badanej sprawie wniosek o wyłączenie referendarzy został złożony już po odrzuceniu skargi przez sąd (postanowieniem z 2 lipca 2014 r.), na etapie postępowania w sprawie wniosku skarżącej o przyznanie prawa pomocy, złożonego przez pełnomocnika w terminie otwartym do wniesienia skargi kasacyjnej od ww. postanowienia. Niewątpliwie wniosek o wyłączenie referendarzy dotyczy czynności związanych z postępowaniem wpadkowym, w zakresie przyznania prawa pomocy. Należy przy tym zauważyć, że w aktualnym stanie prawnym referendarze w sądach administracyjnych wykonują czynności związane z przyznawaniem prawa pomocy lub w ramach postępowania mediacyjnego. Z oczywistych względów w tym stanie sprawy te ostatnie czynności nie wchodzą w grę.
Nie ulega żadnych wątpliwości, że prawo pomocy ma charakter osobisty, niezbywalny i niedziedziczny, uzależniony od osobistej sytuacji majątkowej i rodzinnej podmiotu, który ubiega się o nie. Świadczą w o tym w szczególności art. 246 p.p.s.a., określający przesłanki przyznania prawa pomocy oraz art. 251 p.p.s.a., w myśl którego przyznanie prawa pomocy wygasa ze śmiercią strony, która je uzyskała.
Wobec prawomocnego zakończenia postępowania przed Sądem oraz osobistego charakteru prawa pomocy nie ma możliwości dalszego prowadzenia czynności procesowych w tym zakresie po śmierci strony, która o prawo pomocy wnioskowała. Dotyczy to również postępowania wpadkowego w zakresie złożonego wniosku o wyłączenie referendarzy sądowych.
Z powyższych względów, na podstawie art. 161 § 1 pkt 2 p.p.s.a. należało umorzyć postępowanie w sprawie wniosku o wyłączenie referendarzy sądowych.