Uzasadnienie
Pismem z dnia 9 kwietnia 2014 r. M. H. działając poprzez pełnomocnika – J. H. (mąż skarżącej) wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie skargę na postanowienie Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] marca 2014 r., znak: [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji.
Postanowieniem z dnia 25 czerwca 2014 r. Sąd odrzucił skargę. W terminie otwartym do wniesienia skargi kasacyjnej pełnomocnik skarżącej złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy. Postanowieniem z dnia 22 października 2014 r. sąd odmówił przyznania prawa pomocy. Pełnomocnik skarżącej wniósł na to postanowienie zażalenie, jednak postępowanie zażaleniowe zostało umorzone postanowieniem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 lutego 2015 r. (sygn. akt I OZ 81/15).
W dniu 20 listopada 2014 r. do sądu wpłynął wniosek J. H. o zawieszenie postępowania z powodu zgonu skarżącej M. H.. Postanowieniem z dnia 14 stycznia 2015 r. sąd zawiesił postępowanie. Postanowienie nie zostało zaskarżone.
Postanowieniem z dnia 14 stycznia 2015 r. sąd umorzył postępowanie w zakresie wniosku pełnomocnika skarżącej o wyłączenie referendarzy sądowych.
W dniu 3 lutego 2015 r. do sądu wpłynęło zażalenie J. H. na postanowienie z dnia 14 stycznia 2015 r. o umorzeniu postępowania. W piśmie zawarto wniosek o "zwolnienie skarżącego od opłaty od niniejszego zażalenia".
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zgodnie z art. 243 § 1 zd. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270, ze zm.; dalej: p.p.s.a.) prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania.
Z przepisu tego wynika jednoznacznie, że o prawo pomocy może ubiegać się wyłącznie strona postępowania. W myśl art. 32 p.p.s.a. w postępowaniu w sprawie sądowoadministracyjnej stronami są skarżący oraz organ, którego działanie, bezczynność lub przewlekle prowadzenie postępowania jest przedmiotem skargi. Ponadto należy zwrócić jeszcze uwagę na art. 12 p.p.s.a., zgodnie z którym ilekroć w niniejszej ustawie jest mowa o stronie, rozumie się przez to również uczestnika postępowania. Katalog uczestników postępowania wskazuje art. 33 p.p.s.a. W myśl § 1 tego przepisu osoba, która brała udział w postępowaniu administracyjnym, a nie wniosła skargi, jeżeli wynik postępowania sądowego dotyczy jej interesu prawnego, jest uczestnikiem tego postępowania na prawach strony.
Z kolei zgodnie z § 2 udział w charakterze uczestnika może zgłosić również osoba, która nie brała udziału w postępowaniu administracyjnym, jeżeli wynik tego postępowania dotyczy jej interesu prawnego, a także organizacja społeczna, o której mowa w art. 25 § 4, w sprawach innych osób, jeżeli sprawa dotyczy zakresu jej statutowej działalności.
Analiza badanej sprawy wskazuje jednoznacznie, że żądający przyznania prawa pomocy J. H. nie jest stroną postępowania, nawet w szerszym rozumieniu wskazanym w art. 12 p.p.s.a.
Należy przypomnieć, że J. H. działał od początku sprawy jako pełnomocnik skarżącej – swojej żony M. H.. W jej imieniu wniósł skargę. Sytuacja zmieniła się istotnie w wyniku śmierci skarżącej – w dniu 10 listopada 2014 r.
Zgodnie z art. 43 p.p.s.a. w razie śmierci strony albo utraty przez nią zdolności sądowej pełnomocnictwo wygasa. Jednakże pełnomocnik procesowy działa aż do czasu zawieszenia postępowania.
W związku ze śmiercią skarżącej postanowieniem z dnia 14 stycznia 2015 r. sąd zawiesił postępowanie. Postanowienie nie zostało zaskarżone, zatem stało się prawomocne.
W związku ze śmiercią mocodawczyni – skarżącej M. H., pełnomocnictwo J. H. wygasło, a dalsze jego możliwości działania w sprawie ustały z momentem zawieszenia przez sąd postępowania.
Składając wniosek o przyznanie prawa pomocy w piśmie z dnia 23 stycznia 2015 r. J. H. nie działał już jako pełnomocnik M. H., bowiem pełnomocnictwo wygasło. Należy zatem przyjąć, że działał w imieniu własnym.
W badanej sprawie J. H. nie jest skarżącym, ani uczestnikiem postępowania, nie spełnia bowiem kryteriów określonych w wyżej przytaczanych art. 32 i 33 p.p.s.a.
Osoba, która nie jest stroną postępowania nie może skutecznie ubiegać się o przyznanie prawa pomocy. Merytoryczne rozpatrywanie jego wniosku w tym zakresie jest niemożliwe, wniosek zatem należy uznać za niedopuszczalny i odrzucić na podstawie art. 58 § 1 pkt 6 w zw. z art. 64 § 3 p.p.s.a.
Z powyższych względów sąd postanowił jak w sentencji.