Uzasadnienie
Pismem z dnia 20 maja 2014 r. W. H. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w L. skargę na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w C. z dnia [...], Nr [...] w przedmiocie kosztów postępowania rozgraniczeniowego.
Postanowieniem z dnia 17 września 2014 r., sygn. akt [...], Sąd odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Skarżący wniósł zażalenie na to postanowienie, jednak zostało ono oddalone postanowieniem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 listopada 2014 r., sygn. akt I OZ 1009/14.
W dniu 24 kwietnia 2015 r. skarżący ponownie złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. W uzasadnieniu skarżący podniósł, że prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. W skład jego majątku wchodzi dom o pow. [...] zniszczony w wyniku awarii sieci wodociągowej, mieszkanie w L. o pow. [...] (odrębna własność) oraz nieruchomość rolna o pow. 2,51 ha, która według oświadczenia strony jest zaniedbana i nieużytkowana. Dochód strony stanowi natomiast emerytura w kwocie 2.808,80 zł miesięcznie.
Ponadto, skarżący oświadczył, że ponosi koszty spłaty kredytów bankowych i pożyczek zaciągniętych u osób fizycznych oraz koszty dojazdów i opłat spowodowane przewlekłością postępowania zawisłego przez Sądem Pracy (1.280,00 zł rocznie) oraz koszty leczenia (5.800 zł rocznie).
Postanowieniem z dnia 8 maja 2015 r. referendarz sądowy odmówił zmiany prawomocnego postanowienia sądu z dnia 17 września 2014 r.
Od powyższego postanowienia skarżący wniósł w terminie ustawowym sprzeciw podnosząc, że okoliczności sprawy uległy zmianie, a sytuacja materialna uległa pogorszeniu.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
W świetle art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270, z późn. zm.), dalej: p.p.s.a., wskutek wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie referendarza sądowego traci moc, zaś wniosek o przyznanie prawa pomocy podlega rozpoznaniu przez Sąd.
W niniejszej sprawie nie było podstaw do odrzucenia sprzeciwu od postanowienia referendarza, zatem został on wniesiony skutecznie, co oznacza utratę mocy prawnej postanowienia referendarza i konieczność rozpatrzenia wniosku o przyznanie prawa pomocy przez sąd.
Na wstępie należy podkreślić, że wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy został już w badanej sprawie prawomocnie rozpoznany – postanowieniem z dnia [...] Wojewódzki Sąd Administracyjny w L. odmówił przyznania skarżącemu prawa pomocy.
Zgodnie z art. 170 p.p.s.a. orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i Sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe, a w przypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby.
Postanowienie dotyczące przyznania (odmowy przyznania) prawa pomocy jest postanowieniem niekończącym postępowania w sprawie, zatem znajdzie do niego zastosowanie art. 165 p.p.s.a, zgodnie z którym postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne.
Wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy złożony w dniu 24 kwietnia 2014 r. może zatem uzyskać bieg procesowy jedynie jako wniosek o zmianę prawomocnego orzeczenia w przedmiocie prawa pomocy, w trybie wspomnianego art. 165 p.p.s.a.
W tym miejscu należy podkreślić, że złożenie przez stronę kolejnego wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych (lub ewentualnie o przyznanie profesjonalnego pełnomocnika z urzędu) nie obliguje sądu do dokonywania ponownej oceny sytuacji materialnej wnioskującego w kontekście przesłanek z art. 246 p.p.s.a. W takim przypadku rolą sądu jest bowiem zbadanie, czy strona powołała nowe (zmienione) okoliczności, które mogłyby wpłynąć na zmianę dotychczasowego stanowiska sądu (por. postanowienie NSA z dnia 29 marca 2012 r., sygn. akt II FZ 282/12 oraz z dnia 12 maja 2015 r., sygn. akt II OZ 413/15). W tego typu sytuacjach nie jest więc możliwe dokonywanie odmiennych ocen kondycji finansowej wnioskodawcy na podstawie tożsamych elementów stanu faktycznego, tj. w oparciu o analogiczną do zawartej we wcześniejszym wniosku argumentację.
W związku z tym, jeżeli podmiot ubiegający się o przyznanie prawa pomocy nie wskaże nowych okoliczności, bądź też podane przez niego fakty nie będą na tyle znaczące, aby mogły doprowadzić do odmiennych od dotychczasowych ocen, skorzystanie z art. 165 p.p.s.a. nie będzie możliwe.
Zmiana okoliczności sprawy, uzasadniająca zastosowanie art. 165 p.p.s.a. obejmuje wszelkie zmiany występujące zarówno w okolicznościach faktycznych sprawy, jak i w obowiązującym prawie, przy czym muszą to być takie zmiany, które uzasadniają zmianę rozstrzygnięcia wydanego w sprawie.
Z porównania wniosków o przyznanie prawa pomocy z lipca 2014 r. i z kwietnia 2015 r. wynika, że skarżący ma zapewnione warunki mieszkaniowe i posiada stałe dochody w wysokości 2.808,80 zł (we wniosku z lipca 2014 r. – 2.779,04 zł), które zabezpieczają jego podstawowe potrzeby życiowe. Deklarowany przez skarżącego stan w tym zakresie nie uległ pogorszeniu od czasu wydania wcześniejszego postanowienia Sądu z dnia 17 września 2014 r., a wręcz przeciwnie, wysokość otrzymywanego przez skarżącego dochodu uległa podwyższeniu.
W ponownym wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący zmienił jedynie wysokość ponoszonych wydatków oświadczając, że koszty związane z przewlekłością postępowania przed sądem pracy wynoszą 1.208,00 zł rocznie (we wniosku z dnia 1 lipca 2014 r. – 9.600,00 zł rocznie), zaś wydatki na leczenie – 5.800,00 zł rocznie (we wniosku z dnia 1 lipca 2014 r. – 2.400,00 zł rocznie).
We wniosku o prawo pomocy z 24 kwietnia 2015 r., podobnie jak w pierwszym wniosku o prawo pomocy skarżący podał, że prowadzi jednoosobowe gospodarstwo, a w skład jego majątku wchodzi mieszkanie o pow. [...], zniszczony dom o pow. [...] oraz nieruchomość rolna o pow. 2,50 ha. Skarżący posiada więc nadal taki sam majątek. Nie zmieniła się też struktura dochodów i wydatków strony. Tak jak poprzednio wniosek o przyznanie prawa pomocy skarżący uzasadnił zadłużeniem z tytułu kredytów bankowych i pożyczek zaciągniętych u osób fizycznych oraz kosztami ponoszonymi w związku z przewlekłością postępowania przed sądem pracy i wydatkami na leczenie.
Poza wspomnianymi wartościami skarżący nie powołał żadnych okoliczności przemawiających za istotnym pogorszeniem sytuacji majątkowej. Oprócz własnego oświadczenia, skarżący nie przedłożył żadnych dokumentów świadczących o pogorszeniu jego sytuacji finansowej. Podkreślić należy, że ciężar dowodowy w tym zakresie spoczywa na wnioskodawcy.
W ocenie Sądu, powołane przez skarżącego we wniosku informacje nie przemawiają za wystąpieniem tego rodzaju okoliczności, które uzasadniałyby zmianę wcześniejszego postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia [...] o odmowie przyznania skarżącemu prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata.
Na taką ocenę stanu sprawy nie mogą mieć wpływu także podnoszone w sprzeciwie argumenty dotyczące wydatków z tytułu spłaty ciążących na skarżącym zobowiązań finansowych. Kwestie te zostały bowiem uwzględnione przez Sąd I i II instancji we wcześniejszych postanowieniach dotyczących tej sprawy i nie można w nich upatrywać - koniecznej w tego rodzaju sytuacji procesowej - istotnej zmiany okoliczności sprawy.
Z uwagi na brak przesłanek do zmiany wcześniejszego postanowienia w zakresie prawa pomocy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w L., na podstawie art. 245 § 3 oraz art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w związku z art. 165 p.p.s.a. orzekł jak w postanowieniu.