Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z dnia [...] października 2019 r. nr [...] Dyrektor L. Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa utrzymał w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w K. z dnia [...] sierpnia 2019 r., nr [...], odmawiającą przyznania skarżącej E. J. płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2018.
Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym.
W dniu [...] maja 2018 r. Z. J. złożył wniosek o przyznanie płatności na rok 2018. W dniu [...] listopada 2018 r., przed wydaniem decyzji w przedmiocie przyznania płatności, wnioskodawca zmarł. W dniu [...] maja 2019 r. żona wnioskodawcy E. J. złożyła wniosek o przyznanie jej płatności z uwagi na śmierć męża. W złożonej następnie w dniu [...] czerwca 2019 r. korekcie wniosku skarżąca wniosła o przyznanie: jednolitej płatności obszarowej, płatności za zazielenienie oraz płatności dodatkowej, płatności do powierzchni upraw roślin pastewnych, a także płatności niezwiązanej do tytoniu. Do wniosku skarżąca dołączyła kopię wniosku o stwierdzenie nabycia spadku po Z. J. oraz wypis aktu notarialnego Rep. A nr [...] obejmującego testament Z. J..
W dniu [...] sierpnia 2019 r. skarżąca złożyła w Biurze Powiatowym ARiMR w Krasnymstawie oświadczenie A. J. z dnia [...] sierpnia 2019 r. o wyrażeniu zgody na ubieganie się o przyznanie płatności przez E. J., zaświadczenie z Urzędu Gminy w K. z dnia [...] sierpnia 2019 r. oraz odpis postanowienia Sądu Rejonowego w K. z dnia [...] lipca 2019 r., sygn. akt I Ns [...], stwierdzającego, że spadek po zmarłym Z. J. nabył na podstawie testamentu jego syn A. J..
Decyzją z dnia [...] sierpnia 2019 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w K. odmówił przyznania E. J. płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2018, w tym z tytułu: jednolitej płatności obszarowej, płatności za zazielenienie, płatności dodatkowej, płatności do powierzchni upraw roślin pastewnych oraz płatności niezwiązanej do tytoniu.
W odwołaniu E. J. podniosła, że grunty wymienione we wniosku Z. J. stanowiły w części przedmiot współwłasności skarżącej i jej męża. Na mocy testamentu Z. J. spadek po nim nabył syn A. J.. Skarżąca złożyła wniosek o przyznanie płatności na rok 2018, gdyż była współwłaścicielem gruntów wraz z mężem Z. J. i nadal jest ich współwłaścicielem wraz z synem A. J.. Do odwołania skarżąca dołączyła informacje z rejestru gruntów dotyczące działek zgłoszonych do płatności.
Utrzymując w mocy decyzję organu pierwszej instancji Dyrektor L. Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa wskazał, że przepisy ustawy z dnia 5 lutego 2015 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego regulują sytuacje związane ze śmiercią rolnika, która w okolicznościach sprawy nastąpiła po złożeniu wniosku o przyznanie płatności na rok 2018. W świetle art. 27 ustawy po wszczęciu postępowania administracyjnego na wniosek spadkodawcy jedynie spadkobierca może ubiegać się o przyznanie płatności objętych wnioskiem poprzednika prawnego. W przypadku śmierci wnioskodawcy przed dniem doręczenia decyzji dalszy bieg postępowania administracyjnego, a w konsekwencji ustalenie prawa do przejęcia płatności, uzależnione jest od inicjatywy spadkobiercy. E. J., która jako żona zmarłego Z. J. należała do kręgu spadkobierców ustawowych, wskazała na uprawnienie do przejęcia płatności po zmarłym mężu.
Jednakże w wyniku postępowania spadkowego okazało się, że wnioskodawczyni nie wykazała swoich uprawnień do przejęcia płatności. Jak wynika z prawomocnego postanowienia Sądu Rejonowego w K., sygn. akt. I Ns [...], E. J. nie przysługuje status spadkobiercy. Spadek po zmarłym Z. J. nabył bowiem w całości na mocy testamentu jego syn A. J.. Tym samym, skoro E. J. nie spełnia warunków określonych w art. 27 ustawy o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, gdyż nie jest spadkobiercą wnioskującego o płatność producenta, nie może nabyć prawa do przejęcia płatności bezpośrednich na rok 2018 z wniosku złożonego przez męża Z. J..
Odnosząc się do treści odwołania organ przyznał, że z przepisów wspólnotowych stanowiących realizację wspólnej polityki rolnej wynika, iż wsparcie finansowe rolników i wszelkie dopłaty do produkcji rolnej z założenia mają charakter przedmiotowy i odnoszą się przede wszystkim do gospodarstwa rolnego oraz produkcji rolnej. Jednakże fakt posiadania i prowadzenia przez skarżącą gospodarstwa rolnego wraz z mężem nie uzasadnia przyjęcia, że w przypadku śmierci producenta, która nastąpiła po złożeniu przez niego wniosku, a przed wydaniem decyzji w sprawie płatności, wniosek podlegałby innym rygorom aniżeli przewidzianym w art. 27 ustawy, dopuszczającym w razie zajścia szczególnych okoliczności możliwość zmiany podmiotu uprawnionego do płatności.
Należy odróżnić uprawnienie do ubiegania się o płatności na podstawie wniosku złożonego przez zmarłego Z. J. od uprawnienia do ubiegania się o płatności z tytułu współposiadania gospodarstwa. Nie można zatem przyjąć, że złożony przez zmarłego Z. J. wniosek o przyznanie płatności obszarowych do wspólnie użytkowanych gruntów rolnych uzasadniał w sytuacji śmierci producenta rozstrzygnięcie o płatnościach z pominięciem procedury określonej w art. 27 ustawy na rzecz żony zmarłego wnioskodawcy, niezależnie od tego czy jest ona, czy też nie jest spadkobiercą wnioskującego o pomoc rolnika.
Organ odwoławczy podkreślił, że podpisując wniosek skarżąca podjęła odpowiedzialność za jego wypełnienie. Jednocześnie strona oświadczyła we wniosku, że znane są jej zasady przyznawania płatności objętych wnioskiem. Rozpatrując sprawę organ jest związany obowiązującymi przepisami prawa i nie może odstąpić od ich przestrzegania ze względu na słuszny interes strony, który może być uwzględniony jedynie w sytuacji istnienia pewnego luzu decyzyjnego, co nie ma miejsca w okolicznościach sprawy.
E. J. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie skargę na decyzję Dyrektora L. Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, zarzucając zaskarżonej decyzji:
- 1) naruszenie przepisów prawa materialnego, to jest przepisu art. 27 ust. 1 ustawy o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego poprzez zawężającą interpretację przepisu na skutek przyjęcia, że płatność bezpośrednia należy się jedynie spadkobiercy rolnika, w sytuacji gdy uprawniony w sposób prawnie skuteczny scedował prawo na rzecz faktycznego użytkownika gruntów rolnych, a tym samym błędne przyjęcie, że po stronie skarżącej nie zostały spełnione przesłanki umożliwiające przyznanie świadczenia określonego w przedmiotowym przepisie;
- 2) naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy:
- - art. 77 § 1, art. 80 oraz art. 107 § 3 k.p.a. poprzez niezebranie wyczerpującego materiału dowodowego, niewłaściwą jego ocenę oraz niewskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej;
- - art. 107 § 3 oraz art. 8 k.p.a. poprzez wadliwe uzasadnienie polegające jedynie na wskazaniu literalnej treści przepisów podstawy prawnej bez jakiegokolwiek wyjaśnienia, dlaczego organ złożony w sprawie dowód w postaci oświadczenia A. J. z dnia [...] sierpnia 2019 r. uznał za nie mający znaczenia dla rozpoznania istoty sprawy, jak i dlaczego dokonaną czynność prawną scedowania prawa przez uprawnionego na rzecz E. J. uznać należy za bezskuteczną;
- - art. 8 k.p.a., poprzez wprowadzenie skarżącej w błąd przez pracowników Biura Powiatowego ARiMR w K. co do podmiotu, który powinien złożyć wniosek o wstąpienie w prawa spadkodawcy, pomimo że skarżąca udała się do organu i przedstawiła stan faktyczny, jak i posiadane dokumenty, w tym testament.
Powołując się na przytoczone zarzuty, skarżąca wniosła o uchylenie decyzji organów obu instancji oraz zasądzenie kosztów postępowania.
W uzasadnieniu skargi skarżąca podniosła, że wbrew stanowisku organu przesłanki wymagane przepisem art. 27 ustawy o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego zostały w niniejszej sprawie spełnione. Bezspornie ustalony spadkobierca w osobie syna zmarłego wnioskodawcy w sposób prawnie skuteczny scedował swoje uprawnienia na faktycznego użytkownika gruntu rolnego w osobie E. J.. W ocenie skarżącej przywołany przepis ani żadne inne przepisy ustawy nie ograniczają możliwości przelewu wierzytelności na rzecz osoby trzeciej. Natomiast organ w sposób niewłaściwy dokonał wykładni przepisu art. 27 ustawy, stwierdzając brak możliwości scedowania przysługującego stronie prawa.
Ponadto w uzasadnieniu decyzji brak odniesienia się organu do zebranego w sprawie materiału dowodowego, w tym w szczególności do oświadczenia A. J. z dnia [...] sierpnia 2019 r. o wyrażeniu zgody na wstąpienie skarżącej w miejsce spadkodawcy i przyznanie jej płatności obszarowych. Organ nie wyjaśnił, dlaczego przedmiotowy dowód nie ma znaczenia dla merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy, co dodatkowo narusza zasadę wyrażoną w art. 8 k.p.a.
Skarżąca wskazała również, że po śmierci męża przedstawiła stan faktyczny i posiadane dokumenty w Biurze Powiatowym Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w K. Zgodnie z wytycznymi pracowników organu złożyła wniosek, pozostając w przekonaniu, że wywiązuje się z nałożonych obowiązków. Skarżąca starała się wykonać wszelkie obowiązki zgodnie z prawem, w przekonaniu, że informacje uzyskane w urzędzie są właściwe. Sytuacja, w której organ wydaje decyzję odmowną, gdy strona złożyła wniosek zgodnie z informacjami uzyskanymi w urzędzie, narusza zasady wyrażone w art. 8 k.p.a. oraz 9 k.p.a.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje
Skarga podlegała oddaleniu.
W świetle art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 z późn. zm., powoływanej dalej jako "p.p.s.a.") sąd administracyjny uwzględniając skargę uchyla decyzję w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, albo też inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c p.p.s.a.). Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.).
Przeprowadzona przez Sąd kontrola decyzji zaskarżonej w niniejszej sprawie prowadzi do wniosku, że decyzja ta nie została wydana z naruszeniem przepisów prawa, które uzasadniałoby jej uchylenie.
Przedmiot kontroli Sądu stanowiła decyzja Dyrektora L. Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa odmawiająca przyznania skarżącej E. J. płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2018, w sytuacji złożenia przez skarżącą wniosku w związku ze śmiercią pierwotnego wnioskodawcy – męża skarżącej Z. J., który zmarł po złożeniu wniosku o płatności, a przed wydaniem decyzji w tym przedmiocie.
Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 5 lutego 2015 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (Dz. U. z 2018 r. poz. 1312 z późn. zm.).
Wymieniona ustawa, zgodnie z jej art. 1 pkt 2 lit. a, określa zasady i tryb przyznawania rolnikom płatności bezpośrednich (jednolitej płatności obszarowej, płatności za zazielenienie, płatności dla młodych rolników, płatności dodatkowej, płatności związanych do powierzchni upraw, płatności związanych do zwierząt i płatności dla małych gospodarstw) i płatności niezwiązanej do tytoniu, w zakresie nieokreślonym w przepisach unijnych, o których mowa w pkt 1, lub przewidzianym w tych przepisach do określenia przez państwo członkowskie Unii Europejskiej.
Płatności bezpośrednie oraz płatność niezwiązana do tytoniu są przyznawane rolnikowi, jeżeli są spełnione warunki przyznania tych płatności określone w przepisach, o których mowa w art. 1 pkt 1, w przepisach ustawy oraz w przepisach wydanych na jej podstawie (art. 6 ustawy).
Płatności bezpośrednie są przyznawane rolnikowi, jeżeli: został mu nadany numer identyfikacyjny w trybie przepisów o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności, który może być wykorzystywany do ubiegania się o te płatności, oraz łączna powierzchnia gruntów objętych obszarem zatwierdzonym będących w posiadaniu tego rolnika jest nie mniejsza niż 1 ha (art. 7 ust. 1 ustawy). Pomimo niespełnienia warunku, o którym mowa w ust. 1 pkt 2, płatności bezpośrednie są przyznawane, jeżeli: rolnik spełnia warunki do przyznania płatności związanych do zwierząt i złożył wniosek o przyznanie tych płatności oraz łączna kwota płatności bezpośrednich, przed zastosowaniem art. 63 rozporządzenia nr 1306/2013, wynosi co najmniej równowartość w złotych kwoty 200 euro (art. 7 ust. 2 ustawy).
Jak stanowi art. 17 ust. 1 ustawy, rolnikowi przysługuje płatność niezwiązana do tytoniu, jeżeli: 1) spełnia warunki do przyznania jednolitej płatności obszarowej i złożył wniosek o jej przyznanie;
2) w dniu 14 marca 2012 r. był wpisany do rejestru, o którym mowa w art. 33fd ust. 1 ustawy z dnia 19 grudnia 2003 r. o organizacji rynków owoców i warzyw, rynku chmielu, rynku tytoniu, rynku suszu paszowego oraz rynków lnu i konopi uprawianych na włókno (Dz. U. z 2011 r. poz. 868) (w brzmieniu z dnia 11 kwietnia 2008 r., Dz. U. poz. 303).
Płatności bezpośrednie i płatność niezwiązana do tytoniu przyznawane są na wniosek, który składa się w terminie od dnia 15 marca do dnia 15 maja. Termin ten nie podlega przywróceniu (art. 21 ust. 1 i 2 ustawy). W wydanym na podstawie art. 21 ust. 3 ustawy rozporządzeniu Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 14 maja 2018 r. w sprawie przedłużenia terminu składania wniosków o przyznanie płatności bezpośrednich lub płatności niezwiązanej do tytoniu w 2018 r. (Dz. U. z 2018 r., poz. 897) przewidziano, że w 2018 r. wnioski o przyznanie płatności bezpośrednich lub płatności niezwiązanej do tytoniu składa się w terminie do dnia 15 czerwca.
Zgodnie z art. 18 ust. 2 pkt 1 ustawy o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, w przypadku gdy działka rolna jest przedmiotem współposiadania w dniu 31 maja danego roku, płatności bezpośrednie przysługują temu współposiadaczowi, na którego pozostali współposiadacze wyrazili zgodę. Zgoda ta nie jest wymagana, jeżeli miałaby pochodzić od współposiadacza będącego małżonkiem wnioskodawcy. Zgodę, o której mowa w ust. 2, dołącza się do wniosku o przyznanie płatności bezpośrednich (art. 18 ust. 3).
Ustawa o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego normuje także sytuacje związane z wystąpieniem zdarzeń prawnych, w wyniku których zaistniało następstwo prawne w odniesieniu do pierwotnego wnioskodawcy. Dotyczy to sytuacji śmierci rolnika, która nastąpiła w okresie od dnia złożenia wniosku o przyznanie płatności bezpośrednich do dnia doręczenia decyzji w sprawie o przyznanie tych płatności (art. 27 ustawy), sytuacji rozwiązania albo przekształcenia rolnika albo wystąpienia innego zdarzenia prawnego, w wyniku których zaistniało następstwo prawne, z wyłączeniem przypadku, o którym mowa w art. 27 ust. 1, w okresie od dnia złożenia wniosku o przyznanie płatności bezpośrednich do dnia doręczenia decyzji w sprawie o przyznanie tych płatności (art. 28 ustawy), a także sytuacji gdy rolnik, do którego została skierowana decyzja, zmarł po doręczeniu decyzji w sprawie o przyznanie płatności bezpośrednich lub płatności niezwiązanej do tytoniu (art. 30 ustawy).
W okolicznościach niniejszej sprawy w obowiązującym terminie Z. J. złożył wniosek o przyznanie płatności na rok 2018, w tym jednolitej płatności obszarowej, płatności za zazielenienie oraz płatności dodatkowej, płatności do powierzchni upraw roślin pastewnych i płatności niezwiązanej do tytoniu.
Z. J. zmarł w dniu [...] listopada 2018 r., przed wydaniem decyzji w przedmiocie wniosku o przyznanie płatności.
Jak stanowi zaś art. 27 ust. 1 ustawy o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, w przypadku śmierci rolnika, która nastąpiła w okresie od dnia złożenia wniosku o przyznanie płatności bezpośrednich do dnia doręczenia decyzji w sprawie o przyznanie tych płatności, płatności bezpośrednie przysługują jego spadkobiercy, jeżeli:
- 1) grunty, które były objęte wnioskiem o przyznanie płatności obszarowych, były w posiadaniu rolnika lub jego spadkobiercy w dniu 31 maja roku, w którym został złożony ten wniosek;
- 2) zwierzęta, które były objęte wnioskiem o przyznanie płatności związanych do zwierząt, były w posiadaniu rolnika lub jego spadkobiercy przez okres, w jakim posiadanie zwierząt jest warunkiem przyznania tych płatności;
- 3) spełnia on warunki do przyznania danej płatności, z tym że warunek posiadania numeru identyfikacyjnego, o którym mowa w art. 7 ust. 1 pkt 1, uznaje się za spełniony, nawet jeżeli spadkobiercy został nadany numer identyfikacyjny, który nie może być wykorzystywany do ubiegania się o przyznanie płatności bezpośrednich.
W przypadku, o którym mowa w ust. 1, spadkobierca rolnika wstępuje do toczącego się postępowania na jego miejsce na wniosek złożony w terminie 7 miesięcy od dnia otwarcia spadku (art. 27 ust. 2 ustawy). Wymieniony termin nie podlega przywróceniu (art. 27 ust. 10 ustawy). Spadkobierca rolnika składa wniosek do kierownika biura powiatowego Agencji, do którego rolnik złożył wniosek, o którym mowa w ust. 1 (art. 27 ust. 8).
Spadkobierca rolnika podaje we wniosku, o którym mowa w ust. 2, numer identyfikacyjny nadany w trybie przepisów o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności albo dołącza do tego wniosku kopię wniosku o wpis do ewidencji producentów w rozumieniu tych przepisów (ust. 3 art. 27).
Stosownie do art. 27 ust. 4 ustawy, do wniosku, o którym mowa w ust. 2, spadkobierca rolnika dołącza:
- 1) prawomocne postanowienie sądu o stwierdzeniu nabycia spadku albo
- 2) w przypadku gdy nie zostało zakończone postępowanie sądowe o stwierdzenie nabycia spadku:
- a) zaświadczenie sądu o zarejestrowaniu wniosku o stwierdzenie nabycia spadku albo
- b) kopię wniosku o stwierdzenie nabycia spadku:
- – potwierdzoną za zgodność z oryginałem przez sąd albo
- – potwierdzoną za zgodność z oryginałem przez notariusza albo upoważnionego pracownika Agencji, wraz z potwierdzeniem nadania tego wniosku w polskiej placówce pocztowej operatora wyznaczonego w rozumieniu ustawy z dnia [...] listopada 2012 r. - Prawo pocztowe albo kopią tego potwierdzenia potwierdzoną za zgodność z oryginałem przez notariusza albo upoważnionego pracownika Agencji, albo
- 3) zarejestrowany akt poświadczenia dziedziczenia sporządzony przez notariusza.
W przypadku, o którym mowa w ust. 4 pkt 2, spadkobierca rolnika składa prawomocne postanowienie sądu o stwierdzeniu nabycia spadku w terminie 21 dni od dnia uprawomocnienia się tego postanowienia. W takim przypadku decyzję w sprawie o przyznanie płatności bezpośrednich spadkobiercy rolnika wydaje się po złożeniu przez niego odpisu prawomocnego postanowienia sądu o stwierdzeniu nabycia spadku (art. 27 ust. 5 i 9 ustawy).
Jeżeli z postanowienia sądu o stwierdzeniu nabycia spadku albo z zarejestrowanego aktu poświadczenia dziedziczenia sporządzonego przez notariusza wynika, że do nabycia spadku uprawnionych jest więcej spadkobierców niż jeden spadkobierca rolnika, spadkobierca wstępujący do postępowania w sprawie o przyznanie płatności bezpośrednich, o których mowa w ust. 1:
- 1) dołącza do wniosku, o którym mowa w ust. 2, albo
- 2) składa wraz z postanowieniem sądu, o którym mowa w ust. 5
- - oświadczenia pozostałych spadkobierców rolnika o wyrażeniu zgody na wstąpienie tego spadkobiercy na miejsce rolnika i przyznanie mu płatności bezpośrednich (art. 27 ust. 6 ustawy). Zgoda, o której mowa w ust. 6, nie jest wymagana, jeżeli miałaby być wyrażona przez małoletniego, a wniosek, o którym mowa w ust. 2, został złożony przez spadkobiercę będącego przedstawicielem ustawowym tego małoletniego (art. 27 ust.7).
Na mocy art. 27 ust. 11 ustawy przepisy ust. 1-10 tego artykułu stosuje się odpowiednio do zapisobiercy windykacyjnego, który w wyniku śmierci rolnika nabył, jako przedmiot zapisu windykacyjnego, grunty lub zwierzęta objęte wnioskiem o przyznanie płatności bezpośrednich złożonym przez tego rolnika lub prawo majątkowe, z którym łączy się posiadanie tych gruntów lub zwierząt.
Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 12 marca 2015 r. w sprawie szczegółowych wymagań, jakie powinny spełniać wnioski w sprawach dotyczących płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (Dz. U. z 2015 r., poz. 352) określa szczegółowe wymagania, jakie powinny spełniać wnioski o przyznanie płatności bezpośrednich: - w przypadku śmierci rolnika, która nastąpiła w okresie od dnia złożenia wniosku o przyznanie płatności bezpośrednich do dnia doręczenia decyzji w sprawie o przyznanie płatności bezpośrednich (§ 1 pkt 1 lit. i rozporządzenia), płatności bezpośrednich - w przypadku rozwiązania albo przekształcenia rolnika albo wystąpienia innego zdarzenia prawnego, w wyniku których zaistniało następstwo prawne, z wyłączeniem przypadku, o którym mowa w art. 27 ust. 1 ustawy z dnia 5 lutego 2015 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, w okresie od dnia złożenia wniosku o przyznanie płatności bezpośrednich do dnia doręczenia decyzji w sprawie o przyznanie płatności bezpośrednich (§ 1 pkt 1 lit. j rozporządzenia).
Zgodnie z § 2 pkt 3 i pkt 5 rozporządzenia wnioski, poza elementami podania określonymi w przepisach k.p.a., z wyłączeniem adresu, zawierają numer identyfikacyjny w krajowym rejestrze urzędowym podmiotów gospodarki narodowej (REGON), jeżeli został nadany, a w przypadku osoby fizycznej również numer ewidencyjny powszechnego elektronicznego systemu ewidencji ludności (PESEL), natomiast jeżeli osoba fizyczna nie posiada obywatelstwa polskiego - kod kraju, numer paszportu lub innego dokumentu tożsamości: spadkodawcy i spadkobiercy lub zapisobiercy windykacyjnego - w przypadku wniosków, o których mowa w § 1 pkt 1 lit. i (pkt 3), rolnika i następcy prawnego rolnika - w przypadku wniosków, o których mowa w § 1 pkt 1 lit. j oraz pkt 3 (pkt 5).
Z przytoczonych uregulowań wynika, że sytuacja następstwa prawnego wskutek śmierci rolnika po złożeniu przez niego wniosku, a przed wydaniem decyzji jest w przepisach dotyczących płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego wyraźnie wyodrębniona od innych zdarzeń prawnych, w wyniku których zachodzi następstwo prawne w postępowaniu dotyczącym przyznania płatności. Wskazuje na to zestawienie przepisów art. 27 oraz art. 28 ustawy o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, jak również przepisów § 1 pkt 1 lit. i oraz § 1 pkt 1 lit. j rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 12 marca 2015 r. w sprawie szczegółowych wymagań, jakie powinny spełniać wnioski w sprawach dotyczących płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego. W przepisach art. 28 ustawy oraz § 1 pkt 1 lit. j rozporządzenia spośród innych zdarzeń prawnych skutkujących następstwem prawnym wyraźnie wyłączono przypadek, o którym mowa w art. 27 ust. 1 ustawy o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, dotyczący śmierci rolnika w okresie od dnia złożenia wniosku o przyznanie płatności bezpośrednich do dnia doręczenia decyzji w sprawie o przyznanie płatności bezpośrednich.
W kontrolowanym postępowaniu żona zmarłego wnioskodawcy E. J. w dniu [...] maja 2019 r., to jest w terminie, o którym mowa w art. 27 ust. 2 ustawy, złożyła na formularzu W-3/01 wniosek na rok 2018 w przypadku śmierci rolnika, która nastąpiła w okresie od dnia złożenia wniosku o przyznanie płatności do dnia doręczenia decyzji w sprawie przyznania tych płatności. Opisany rodzaj wniosku wynika z treści jego poszczególnych rubryk i pól, w tym zaznaczonego przez skarżącą pola dotyczącego przypadku "śmierci rolnika" wraz treścią przypisu 3 w brzmieniu "W przypadku śmierci rolnika, która nastąpiła w okresie od dnia złożenia wniosku o przyznanie płatności do dnia doręczenia decyzji w sprawie przyznania tych płatności". W punkcie V wniosku "Dane identyfikacyjne przejmującego albo nabywcy albo spadkobiercy albo zapisobiercy windykacyjnego albo następcy prawnego" skarżąca wpisała swoje dane. Analogicznie została wypełniona korekta do tego wniosku złożona przez skarżącą w dniu [...] czerwca 2019 r.
Do wniosku skarżąca dołączyła kopię wypisu aktu notarialnego obejmującego testament Z. J. oraz kopię skierowanego do Sądu Rejonowego w K. wniosku z dnia [...] grudnia 2018 r. o stwierdzenie nabycia spadku po Z. J., a także decyzję Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Krasnymstawie z dnia [...] listopada 2018 r. nr [...] o wpisie E. J. do ewidencji producentów.
W świetle opisanej treści wniosku złożonego przez skarżącą nie budzi wątpliwości, że był to wniosek złożony w trybie przewidzianym w art. 27 ustawy o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, który to przepis dotyczy występującej w sprawie sytuacji śmierci rolnika przed doręczeniem decyzji w sprawie o przyznanie płatności.
Jak wynika jednak z dołączonego przez skarżącą w dniu [...] sierpnia 2019 r. odpisu postanowienia Sądu Rejonowego w K. z dnia [...] lipca 2019 r., sygn. akt I Ns [...], spadek po Z. J. na mocy testamentu z dnia [...] kwietnia 2013 r. nabył w całości syn A. J..
Zatem trafnie ustalono w zaskarżonej decyzji, a przy tym nie jest kwestionowane przez skarżącą, że E. J. nie nabyła spadku po Z. J.. Skarżąca nie jest więc spadkobiercą rolnika, który złożył wniosek o przyznanie płatności. Ta okoliczność w świetle art. 27 ust. 1 ustawy o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego wyłącza zaś możliwość przyznania płatności na rzecz skarżącej. Na mocy bowiem powołanego przepisu, w przypadku śmierci rolnika, która nastąpiła w okresie od dnia złożenia wniosku o przyznanie płatności bezpośrednich do dnia doręczenia decyzji w sprawie o przyznanie tych płatności, płatności bezpośrednie przysługują jego spadkobiercy, z zastrzeżeniem przy tym wymagań określonych w punktach 1-3 tego ustępu. Nie będąc spadkobiercą zmarłego rolnika, który wnioskował o przyznanie płatności, skarżąca nie może skutecznie ubiegać się o przyznanie płatności w związku z jego śmiercią.
Wbrew argumentom skarżącej odmiennego stanowiska nie uzasadnia okoliczność dołączenia oświadczenia A. J., wyrażającego zgodę na ubieganie się przez E. J. o przyznanie płatności. Według treści oświadczenia, sporządzonego na formularzu O-1/01, A. J. złożył je jako współposiadacz działek rolnych wymienionych w oświadczeniu. Imię i nazwisko A. J. zostało wpisane w miejscu przeznaczonym we wniosku na wpisanie imienia i nazwiska/nazwy pełnej współposiadacza. Zgodnie przypisem 3 na formularzu oświadczenia, oświadczenie składane jest w przypadku, gdy działka rolna jest przedmiotem współposiadania. Każdy współposiadacz składa oddzielne oświadczenie.
Jest to zatem oświadczenie, o którym mowa w art. 18 ust. 2 pkt 1 ustawy o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, składane w przypadku gdy działka rolna jest przedmiotem współposiadania w dniu 31 maja danego roku. Tego rodzaju oświadczenie dotyczy więc innej sytuacji, niż występująca w niniejszej sprawie.
Jak wskazano wyżej i co prawidłowo stwierdzono w zaskarżonej decyzji, w sytuacji śmierci rolnika po złożeniu przez niego wniosku, a przed wydaniem decyzji, zastosowanie znajduje art. 27 ustawy. Sytuacji tej nie dotyczy natomiast art. 18 ust. 2 pkt 1 ustawy.
W okolicznościach sprawy nie może odnieść skutku podnoszony w toku postępowania argument skarżącej, że zarówno przed śmiercią Z. J., jak i po jego śmierci E. J. była współwłaścicielką zgłoszonych do płatności działek rolnych.
W sytuacji bowiem, gdy krąg współposiadaczy działek rolnych zmienił się na skutek śmierci współposiadacza, który pierwotnie wystąpił z wnioskiem o przyznanie płatności, a zmarł przed wydaniem decyzji w tym przedmiocie, uprawnienie do przyznania płatności normuje art. 27 ustawy o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, a nie art. 18 tej ustawy. W takiej sytuacji płatność, na mocy art. 27 ustawy, przysługuje spadkobiercy pierwotnego wnioskodawcy. Przy tym w sytuacji, gdy do nabycia spadku uprawnionych jest więcej spadkobierców niż jeden spadkobierca rolnika, spadkobierca wstępujący do postępowania w sprawie o przyznanie płatności zobowiązany jest złożyć oświadczenia pozostałych spadkobierców rolnika o wyrażeniu zgody na wstąpienie tego spadkobiercy na miejsce rolnika i przyznanie mu płatności. W przypadku śmierci pierwotnego wnioskodawcy ustawa nie przewiduje natomiast możliwości przyznania płatności innemu współposiadaczowi działki rolnej, który nie jest spadkobiercą zmarłego wnioskodawcy, a na którego po śmierci wnioskodawcy wyrażą zgodę pozostali współposiadacze.
Ustawa wyraźnie przyznaje uprawnienie do płatności w takim przypadku jedynie spadkobiercy wnioskodawcy, jeżeli grunty, które były objęte wnioskiem o przyznanie płatności, były w posiadaniu rolnika lub jego spadkobiercy w dniu 31 maja roku, w którym został złożony ten wniosek.
W świetle przywołanych wyżej przepisów nie znajduje również podstaw prawnych stanowisko o skuteczności scedowania przez A. J. uprawnień spadkobiercy na rzecz faktycznego użytkownika gruntu rolnego w osobie E. J.. Tego rodzaju czynność stanowiłaby bowiem obejście jednoznacznych przepisów ustawy, które w przypadku śmierci wnioskodawcy przed wydaniem decyzji w sprawie przyznania płatności przewidują ich przyznanie wyłącznie na rzecz spadkobiercy pierwotnego wnioskodawcy. Natomiast bezspornie skarżąca nie jest spadkobiercą zmarłego Z. J..
Jak wynika z uzasadnienia zaskarżonej decyzji, organ ustalił fakt złożenia opisanego wyżej oświadczenia A. J.. Trafnie jednak ocenił to oświadczenie, jako nie mające wpływu na rozstrzygnięcie sprawy.
W ocenie Sądu, wbrew zarzutom podniesionym w skardze postępowanie w sprawie zostało przeprowadzone z poszanowaniem zasad postępowania wynikających z obowiązujących przepisów prawa. Nie zasługują na podzielenie zarzuty naruszenia przepisów art. 77 § 1, art. 80 oraz art. 107 § 3 k.p.a., a także naruszenia art. 8 i art. 9 k.p.a.
W pierwszym rzędzie podnieść należy, że zgromadzone dokumenty nie potwierdzają podnoszonej w skardze okoliczności udzielenia skarżącej błędnych wytycznych przez pracowników Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w K. i w ten sposób wprowadzenia skarżącej w błąd.
Jednocześnie trzeba wskazać, że na mocy art. 3 ust. 1 ustawy o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego z zastrzeżeniem zasad i warunków określonych w przepisach, o których mowa w art. 1 pkt 1, do postępowań w sprawach indywidualnych rozstrzyganych w drodze decyzji stosuje się przepisy kodeksu postępowania administracyjnego, chyba że przepisy ustawy stanowią inaczej. Z ust. 2 art. 3 ustawy wynika, że w postępowaniach, o których mowa w ust. 1, organ administracji publicznej: stoi na straży praworządności (pkt 1); jest obowiązany w sposób wyczerpujący rozpatrzyć cały materiał dowodowy (pkt 2); udziela stronom, na ich żądanie, niezbędnych pouczeń co do okoliczności faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania (pkt 3); zapewnia stronom, na ich żądanie, czynny udział w każdym stadium postępowania i na ich żądanie, przed wydaniem decyzji, umożliwia im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań; przepisów art. 79a oraz art. 81 k.p.a. nie stosuje się (pkt 4).
Strony oraz inne osoby uczestniczące w postępowaniach, o których mowa w ust. 1, są obowiązane przedstawiać dowody oraz dawać wyjaśnienia co do okoliczności sprawy zgodnie z prawdą i bez zatajania czegokolwiek; ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z tego faktu wywodzi skutki prawne (art. 3 ust. 3).
Treść art. 3 ustawy o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego oznacza zatem odejście od zasady prawdy obiektywnej, wyrażonej w art. 7 k.p.a., nakazującej organom administracji publicznej podjęcie wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli oraz zasady postępowania dowodowego wyrażonej w art. 77 § 1 k.p.a., przewidującej obowiązek organu wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego. Organ ma natomiast obowiązek rozpatrzenia całego materiału dowodowego, wskazanego we wniosku oraz innych dokumentach dołączonych przez wnioskodawcę i innych uczestników postępowania.
Jak wynika z przytoczonego wyżej ust. 3 art. 3 ustawy, organ tylko na żądanie stron udziela im niezbędnych pouczeń co do okoliczności faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania. Zatem na mocy szczególnych przepisów ustawy zostało ograniczone stosowanie między innymi wyrażonej w art. 9 k.p.a. zasady należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego oraz udzielania stronom i innym osobom uczestniczącym w postępowaniu niezbędnych wyjaśnień i wskazówek. Organ udziela wyjaśnień i wskazówek tylko na żądanie stron. Zgromadzone dokumenty nie wskazują, aby skarżąca po złożeniu wniosku składała żądanie udzielenia jej przez organ niezbędnych pouczeń co do istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności faktycznych i prawnych.
Nie budzi wątpliwości i nie było kwestionowane w sprawie, że skarżąca w dniu [...] maja 2019 r. złożyła wniosek, którego potwierdzenie przyjęcia w tym dniu skarżąca nadesłała do Sądu przy piśmie z dnia [...] listopada 2019 r. W aktach postępowania administracyjnego znajduje się również nadesłana przez skarżącą przy tym piśmie decyzja o wpisie skarżącej do ewidencji producentów.
Trafnie jednak podniesiono w zaskarżonej decyzji, że to strona składająca wniosek o przyznanie płatności jest odpowiedzialna za jego należyte wypełnienie, zgodnie z zasadami przyznawania płatności, których znajomość wnioskodawca deklaruje składając stosowne oświadczenie zawarte w części X wniosku "Oświadczenia i zobowiązania". To beneficjent płatności powinien zatem dołożyć należytej staranności w celu złożenia właściwego wniosku, jego prawidłowego wypełnienia oraz dołączenia dokumentów niezbędnych do uzyskania płatności.
Wniosek oraz dokumenty złożone przez skarżącą w kontrolowanym postępowaniu nie pozwalają na przyjęcie, że skarżącej, która nie jest spadkobiercą zmarłego wnioskodawcy, mogły być przyznane objęte wnioskiem płatności. Organ w zaskarżonej decyzji dokonał właściwej oceny wniosku oraz przedstawionych przez skarżącą dokumentów z punktu widzenia obowiązujących przepisów prawa materialnego, które właściwie zastosował w sprawie. Uzasadnienie decyzji odpowiada wymogom określonym w art. 107 § 3 k.p.a. Z przyczyn omówionych wyżej, prawidłowości stanowiska organu nie podważają skutecznie zarzuty podniesione w skardze.
W konsekwencji skarga podlegała oddaleniu, o czym Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł na podstawie art. 151 p.p.s.a.
Sąd rozpoznał sprawę na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym stosownie do art. 119 pkt 2 p.p.s.a. oraz art. 120 p.p.s.a. Pismem z dnia 26 maja 2020 r. Dyrektor L. Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa zgłosił wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a po doręczeniu pisma organu w dniu 4 czerwca 2020 r. E. J. w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy.