Uzasadnienie
F. G. spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w O. M. zaskarżyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia 8 grudnia 2015 r., nr [...] w przedmiocie wymierzenia kary pieniężnej z tytułu urządzania gier na automacie poza kasynem gry.
W skardze Spółka zawarła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, poprzez zwolnienie od opłat sądowych od skargi w całości.
W uzasadnieniu tego wniosku skarżąca podniosła, że nie posiada środków pieniężnych, które mogłaby przeznaczyć na uiszczenie opłat sądowych w przedmiotowej sprawie. Wyjaśniła, że jedynym środkiem trwałym Spółki są automaty do gier, które w większości zostały zatrzymane przez organy celne na skutek toczących się postępowań. Spółka nie posiada zdolności kredytowej, a jedyny wspólnik wykluczył możliwość jej dokapitalizowania. Wysokość kapitału zakładowego spółki wynosi [...] zł, wartość środków trwałych [...] zł, zaś strata za ostatni rok obrotowy według bilansu wyniosła [...] zł. Stan rachunku bankowego spółki na koniec miesiąca poprzedzającego miesiąc, w którym złożono wniosek o przyznanie prawa pomocy – wykazywał saldo zerowe. Dodatkowo zwrócono uwagę, że wymagalne zobowiązania z tytułu kar pieniężnych wymierzonych przez organy celne wynoszą [...] zł.
Starszy referendarz sądowy postanowieniem z dnia 17 lutego 2016 r. (sygn. akt III SA/Lu 66/16) odmówił przyznania skarżącej prawa pomocy.
Wyjaśniając motywy podjętego rozstrzygnięcia referendarz stwierdził, że skarżąca nie wykazała spełnienia przesłanek określonych w art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz.U. z 2012 r. poz. 270 z późn. zm., dalej jako "p.p.s.a.").
W ocenie referendarza wielkość posiadanego majątku, rozmiar prowadzonej działalności, jak również wysokość przychodów skarżącej Spółki nie pozwalały przyjąć, że była ona pozbawiona środków finansowych. Pomimo, że działalność gospodarcza przynosiła Spółce w ostatnich latach straty, to brak podstaw do stwierdzenia, że strona nie posiada dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, w zakresie opłat sądowych w tej sprawie. Zauważył również, że chociaż Spółka ponosi straty, to jednak nie zawiesiła prowadzonej działalności gospodarczej, nie jest też objęta postępowaniem likwidacyjnym, upadłościowym, układowym lub naprawczym. Zdaniem referendarza skarżąca Spółka ma możność pozyskania środków na pokrycie kosztów sądowych, bądź z bieżących przychodów, bądź z posiadanych aktywów, jak również poprzez zażądanie dopłat od wspólników.
Zaskarżając w całości powyższe postanowienie referendarza we wniesionym sprzeciwie Spółka zarzuciła, że zaskarżone postanowienie wydane zostało z naruszeniem przepisów art. 245 § 1 i 3 oraz art. 246 § 2 p.p.s.a., poprzez ich niezastosowanie mimo, że w sprawie tej zaktualizowały się przesłanki uzasadniające przyznanie prawa pomocy. Wniosła w konsekwencji o zmianę zaskarżonego postanowienia i przyznanie jej prawa pomocy w zakresie częściowym, poprzez częściowe zwolnienie od kosztów sądowych.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie, zważył co następuje
Na wstępie wyjaśnić należy, że skarga sądowa w niniejszej sprawie wniesiona została w dniu 30 grudnia 2015 r., dlatego do rozpatrzenia wniosku o przyznanie prawa pomocy zastosowanie ma przepis art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2012 r. poz. 270 z późn. zm., dalej jako "p.p.s.a."), w brzmieniu obowiązującym po nowelizacji tej ustawy dokonanej ustawą z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2015 r. poz. 658), która weszła w życie dnia 15 sierpnia 2015 r., co wynika z art. 2 i 3 ustawy nowelizującej.
Zgodnie ze znowelizowanym przepisem art. 260 p.p.s.a., rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy (§ 1). W sprawach takich wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (§ 2). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (§ 3).
Pomijając dostrzeżone sprzeczności pomiędzy treścią samego wniosku o przyznanie prawa pomocy zawartego w skardze a treścią sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego, odnośnie zakresu ostatecznie żądanego przez skarżącą zwolnienia od opłat sądowych (w całości, czy też części), skarżąca ubiegała się o zwolnienie od opłat sądowych na podstawie art. 245 § 3 p.p.s.a., według którego prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. W każdym razie obowiązkiem skarżącej było wykazanie, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania (art. 246 § 2 p.p.s.a.).
Dokonując analizy wniosku skarżącej, dokumentów dołączonych do wniosku oraz argumentacji zawartej we wniesionym sprzeciwie stwierdzić trzeba, że zarzuty zawarte w sprzeciwie są bezzasadne. Starszy referendarz sądowy trafnie uznał, że Spółka nie wykazała niemożności poniesienia pełnych kosztów postępowania i w konsekwencji prawidłowo odmówił przyznania jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.
Utrwalone w orzecznictwie sądów administracyjnych jest stanowisko, że skoro według ogólnej zasady strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie (art. 199 p.p.s.a.), to instytucja prawa pomocy jest wyjątkiem szczególnym. Dlatego przyznanie prawa pomocy odnosi się do takich stron, które znalazły się w trudnej sytuacji materialnej, a które jednocześnie podjęły maksimum wysiłku w celu jej przezwyciężenia. Innymi słowy strona, która nie ma wystarczających środków finansowych na zainicjowanie sprawy sądowej, oprócz należytego wykazania swojego stanu majątkowego winna wykazać, że dochowała należytej staranności w próbach przezwyciężenia złej kondycji finansowej.
Stosownie do art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie prawa pomocy. Stanowisko to znajduje również oparcie w treści art. 252 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach.
W ocenie Sądu przedstawiona przez referendarza w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia argumentacja, której nie ma potrzeby tu powielać, jest w swoich wnioskach trafna i doprowadziła w konsekwencji do prawidłowego stanowiska, skutkującego odmową przyznania skarżącej prawa pomocy w jakiejkolwiek części w sytuacji, kiedy znana wysokość opłaty sądowej ją obciążającej wynosi [...] zł. Ostatecznie zatem zasadnie referendarz stwierdził, że sytuacja majątkowa i finansowa skarżącej nie dawały podstaw do uznania, iż zostały spełnione przesłanki z art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., uprawniające do przyznania prawa pomocy choćby w zakresie częściowym.
Ponadto w orzecznictwie sądów administracyjnych przyjęto, że przedsiębiorstwo, które nie wykazało, że utraciło płynność finansową i nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym, nawet pomimo trudności finansowych powinno partycypować w kosztach postępowania sądowego (por. postanowienie NSA z dnia 1 kwietnia 2008 r., sygn. akt I OZ 208/08). Skoro więc spółka osiąga przychody, jest kwestią jej wyboru, czy przeznaczy uzyskane środki na cele związane z prowadzeniem działalności gospodarczej, czy na pokrycie kosztów sądowych. W każdym razie nakładom na działalność gospodarczą nie można jednak przypisać pierwszeństwa przez kosztami sądowymi.
Z przytoczonych względów, na podstawie art. 260 § 1-3 p.p.s.a. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie.