Postanowienie WSA w Lublinie z 16 marca 2017 r., III SA/Lu 7/17

Sąd

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie

Rozpoznanie

w dniu 16 marca 2017 r. na rozprawie

Sprawa

sprawy ze skargi S. M. na decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...] listopada 2016 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie umorzenia zadłużenia postanawia odrzucić skargę.

Skład

Sędzia NSA Marek Zalewski przewodniczący
Sędzia WSA Robert Hałabis sprawozdawca
Sędzia WSA Ewa Kowalczyk
Asystent sędziego Dorota Winiarczyk-Ożóg protokolant

Uzasadnienie

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] listopada 2016 r. (nr [...]), działający z upoważnienia Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego Kierownik Placówki Trenowej w H. – na podstawie art. 59 ust. 3, art. 36, art. 41b, art. 52 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (j.t. Dz.U. z 2016 r. poz. 277, z późn. zm. – dalej jako "u.s.r.") oraz art. 83a ust. 2, art. 83b ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (j.t. Dz.U. z 2016 r. poz. 963, z późn. zm.) w związku z art. 61a § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (j.t. Dz.U. z 2016 r. poz. 23, z późn. zm.) – po rozpatrzeniu wniosku S. M. odmówił wszczęcia postępowania w sprawie umorzenia zadłużenia za okres od I kwartału 1992 r. do IV kwartału 1997 r.

Organ w uzasadnieniu tej decyzji wyjaśnił, że powyższe zadłużenie na wniosek KRUS zostało zabezpieczone hipoteką w księdze wieczystej KW Nr [...] w dniu [...] kwietnia 2000 r. Zgodnie zaś z art. 41b ust. 2 u.s.r., należności z tytułu składek zabezpieczone hipoteką nie ulegają przedawnieniu, jednakże po upływie terminu przedawnienia należności te mogą być egzekwowane tylko z przedmiotu hipoteki do wysokości zaległych składek i odsetek za zwłokę liczonych do dnia przedawnienia. W związku z tym zabezpieczone na nieruchomości należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników, które uległy przedawnieniu, mogą być przez KRUS dochodzone wraz z odsetkami za zwłokę liczonymi do dnia przedawnienia, na zasadach i w trybie określonym postanowieniami Kodeksu postępowania cywilnego o sądowym postępowaniu egzekucyjnym (art. 75 ustawy o księgach wieczystych i hipotece – Dz.U. z 2001 r. Nr 124, poz. 1361).

Z tego względu podanie wnioskodawczyni o umorzenie wnioskowanych należności nie mogło być rozpatrywane, ponieważ KRUS jako przedstawiciel Skarbu Państwa nie ma możliwości zawierania umowy cywilnoprawnej z wnioskodawcą o umorzenie należności zabezpieczonej hipoteką, która uległa przedawnieniu, w oparciu o art. 353 k.c., gdyż działanie to jest poza jurysdykcją organu, a dług jest objęty zakazem dochodzenia wprost. Zwolnienie hipoteki może nastąpić po dokonaniu wpłaty zabezpieczonych należności wraz z odsetkami liczonymi do dnia, w którym nastąpiło przedawnienie.

W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie na powyższą decyzję skarżąca S. M. szczegółowo przedstawiła okoliczności, w jakich doszło do powstania zadłużenia jej zmarłego ojca, a także następstwa jakie niosło za sobą zabezpieczenie należności hipoteką przymusową. Wyjaśniła w szczególności, że nie miała świadomości co do zadłużenia jej zmarłego ojca z tytułu ubezpieczenia społecznego rolników, jak również zabezpieczenia wierzytelności KRUS hipoteką na nieruchomości, której jest obecnie właścicielką na podstawie stwierdzenia nabycia spadku i działu spadku po zmarłym ojcu. Wskazała, że nie może pogodzić się z decyzją organu, który nalicza dodatkowe należności, nie podejmując wcześniej jakichkolwiek działań w celu ich odzyskania.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje:

Skarga jest w tej sprawie niedopuszczalna, dlatego podlega odrzuceniu.

Pomijając lakonicznie uzasadnione przez organ merytoryczne kwestie związane z zagadnieniem możliwości i podstaw żądania umorzenia zadłużenia z tytułu ubezpieczenia społecznego zmarłego rolnika, przez będącego jego następcą prawnym dłużnika rzeczowego (skarżącą), który w wyniku działu spadku stał się właścicielem nieruchomości zmarłego obciążonej za jego życia hipoteką przymusową zabezpieczającą powstałe za życia rolnika zadłużenie z tytułu ubezpieczenia społecznego rolników, zwrócić należy przede wszystkim uwagę na proceduralne przesłanki skutecznego wniesienia skargi do sądu administracyjnego.

Zgodnie z art. 52 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz.U. z 2016 r. poz. 718, z późn. zm. – dalej jako "p.p.s.a."), skargę można wnieść po wyczerpaniu środków zaskarżenia, jeżeli służyły one skarżącemu w postępowaniu przed organem właściwym w sprawie, chyba że skargę wnosi prokurator, Rzecznik Praw Obywatelskich lub Rzecznik Praw Dziecka.

Przez wyczerpanie środków zaskarżenia należy rozumieć sytuację, w której stronie nie przysługuje żaden środek zaskarżenia, taki jak zażalenie, odwołanie lub wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, przewidziany w ustawie (art. 52 § 1 p.p.s.a.).

Mając na względzie treść powołanych przepisów, Sąd w pierwszej kolejności obowiązany jest zawsze zbadać, czy skarga wniesiona przez stronę spełnia przewidziane prawem warunki jej wniesienia, a w szczególności czy jest w ogóle dopuszczalna. Zgodnie bowiem z art. 58 § 1 pkt 1-6 p.p.s.a., gdzie ustawodawca określił enumeratywnie przypadki, w których sąd administracyjny odrzuca skargę, jednym z takich przypadków jest to, że Sąd odrzuca skargę, jeżeli z innych przyczyn wniesienie skargi jest niedopuszczalne (art. 58 § 1 pkt 6 p.p.s.a.).

W sytuacji, gdy przedmiotem skargi strona czyni akt administracyjny (decyzję), co do którego nie wyczerpano środków zaskarżenia, skargę należy uznać za niedopuszczalną i w konsekwencji podlegającą odrzuceniu. Dotyczy to w szczególności przypadku, kiedy strona – jak w niniejszej sprawie – zaskarżyła akt administracyjny wydany w I instancji.

W rozpoznawanej sprawie skarżąca S. M. wniosła skargę (określoną jako "odwołanie") do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie bezpośrednio od decyzji administracyjnej organu z dnia [...] listopada 2016 r., wydanej w I instancji, którą organ odmówił wszczęcia postępowania w sprawie umorzenia zadłużenia z tytułu ubezpieczenia społecznego rolników za okres I kw. 1992 r. – IV kw. 1997 r.

Prezes KRUS jest centralnym organem administracji rządowej podległym ministrowi rolnictwa. Według art. 5 § 2 pkt 4 k.p.a., ilekroć w przepisach kodeksu postępowania administracyjnego jest mowa o ministrach, rozumie się przez to m.in. kierowników centralnych urzędów administracji rządowej podległych, podporządkowanych lub nadzorowanych przez Prezesa Rady Ministrów lub właściwego ministra. Od decyzji wydanych w I instancji przez ministra stronie służy wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy (art. 127 § 3 k.p.a.). Tym samym zaskarżona do Sądu decyzja nie była więc rozstrzygnięciem ostatecznym, lecz rozstrzygnięciem wydanym w I instancji, od którego stronie przysługiwał wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy.

Stosownie natomiast do art. 15 k.p.a., postępowanie administracyjne jest dwuinstancyjne. Według zaś art. 127 § 1 k.p.a., od decyzji wydanej w pierwszej instancji służy stronie odwołanie tylko do jednej instancji. Właściwy do rozpatrzenia odwołania jest organ administracji publicznej wyższego stopnia, chyba że ustawa przewiduje inny organ odwoławczy (art. 127 § 2 k.p.a.). Decyzja organu wyższego stopnia, to jest organu odwoławczego jest decyzją ostateczną (art. 16 § 1 k.p.a.) i dopiero od tego rodzaju rozstrzygnięcia stronie przysługuje skarga do sądu administracyjnego.

Tego rodzaju procedura zaskarżenia decyzji administracyjnej do sądu administracyjnego nie została w tej sprawie zachowana – z przyczyn leżących po stronie organu, który wydał decyzję administracyjną w I instancji. Wymaga bowiem zwrócenia uwagi, że w wydanym rozstrzygnięciu organ zawarł błędne pouczenie, że przysługuje od niego prawo wniesienia "odwołania" do sądu administracyjnego, podczas gdy w rzeczywistości środkiem zaskarżenia do sądu administracyjnego jest "skarga", która jednak może być – co do zasady – skutecznie wniesiona od rozstrzygnięcia organu II instancji.

W konsekwencji zastosowany przez stronę tryb zaskarżenia rozstrzygnięcia (decyzji administracyjnej wydanej w I instancji odmawiającej merytorycznego rozstrzygnięcia jej wniosku), który wynikał z błędnego pouczenia organu oznacza, że przed wniesieniem skargi nie zostały wyczerpane przewidziane prawem środki zaskarżenia, których wykorzystanie warunkuje prawo do wniesienia skargi sądowoadministracyjnej, stosownie do art. 52 § 1 i § 2 p.p.s.a. W takim zaś przypadku skarga staje się skargą z innych przyczyn niedopuszczalną i musiała zostać odrzucona na podstawie art. 58 § 1 pkt 6 p.p.s.a.

Trzeba jednakże zaakcentować, że skoro błędne pouczenie organu stało się źródłem wadliwego wniesienia przez stronę środka zaskarżenia przedwcześnie skierowanego do Sądu, oznacza to, że negatywne skutki związane z opisaną niejasną dla strony jej sytuacją prawną, nie powinny jej w żadnym razie obciążać, bądź prowadzić do konieczności uruchamiania przez nią kolejnych procedur, których jedynym celem byłoby np. ewentualnie przywrócenie terminu do wniesienia właściwego środka zaskarżenia.

Organ winien mieć bowiem na względzie, że wniesione przez stronę "odwołanie" skierowane do Sądu, winno zostać na skutek wadliwego pouczenia strony potraktowane w tej sprawie, jako wniesiony w terminie wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, który winien zostać załatwiony stosownie do obowiązujących przepisów. Dopiero zaś zapadłe po ponownym rozpatrzeniu sprawy rozstrzygnięcie ostateczne może być ewentualnie przedmiotem postępowania przed sądem administracyjnym.

Podsumowując powyższe rozważania należało stwierdzić, że wniesienie do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie skargi (oznaczonej jako odwołanie) na decyzję organu pierwszej instancji, z pominięciem etapu rozpoznania sprawy w trybie odwoławczym, a więc z pominięciem rozpatrzenia przez organ zawartego tam w istocie wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, należało uznać za niewyczerpanie środków zaskarżenia w rozumieniu art. 52 p.p.s.a. Jest to zaś jedna z przyczyn niedopuszczalności skargi, o jakiej mowa w art. 58 § 1 pkt 6 p.p.s.a., dlatego skarga nie mogła zostać merytorycznie rozpoznana, gdyż zachodziła podstawa do jej odrzucenia.

Z przytoczonych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie – na podstawie powołanego na wstępie art. 58 § 1 pkt 6 p.p.s.a., obowiązany był skargę odrzucić, o czym orzekł w postanowieniu.