Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lubliniez 28 lipca 2020 r., sygn. akt III SA/Lu 705/19

Uzasadnienie

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] października 2019 r., nr [...] Wojewódzki Inspektor Sanitarny utrzymał w mocy decyzję Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w Białej Podlaskiej z dnia [...] lipca 2019 r., nr [...] w przedmiocie nałożenia na W. P. obowiązków w zakresie przeprowadzania badań i pomiarów czynników szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy.

Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie sprawy.

W dniach [...] maja 2019 r. przedstawiciel P. w B. P. przeprowadził kontrolę w W. P. w zakresie warunków higienicznych i zdrowotnych środowiska pracy. Podczas kontroli stwierdzono nieprawidłowości, stanowiące naruszenie przepisów ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy (Dz.U. z 2019 r. poz. 1040 z późn. zm.), rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 26 września 1997 r. w sprawie ogólnych przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy (Dz.U. z 2003 r. Nr 169, poz. 1650 z późn. zm.) oraz rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 24 lipca 2012 r. w sprawie substancji chemicznych, ich mieszanin, czynników lub procesów technologicznych o działaniu rakotwórczym lub mutagennym w środowisku pracy (Dz.U. z 2016 r. poz. 1117). Z przeprowadzonej kontroli sporządzono w dniu [...] czerwca 2019 r. protokół nr [...]

Decyzją z dnia [...] lipca 2019 r. Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w B. P. wezwał W. P. do wykonania wymaganych obowiązków:

1. przeprowadzenia badań i pomiarów czynników szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy: cyklofosfamidu i metotreksatu na stanowisku przygotowania/podawania leków cytostatycznych,
2. uwzględnienia w ocenie ryzyka zawodowego na stanowiskach pracy w A. S.: kierownik, asystent, technik farmacji, pomoc apteczna zagrożeń związanych z narażeniem na leki cytostatyczne (w tym zawierające substancje klasyfikowane jako rakotwórcze i mutagenne),
3. uwzględnienia w rejestrze prac, których wykonywanie powoduje konieczność pozostawania w kontakcie z substancjami chemicznymi, ich mieszaninami, czynnikami lub procesami technologicznymi o działaniu rakotwórczym lub mutagennym prac związanych ze stosowaniem substancji rakotwórczych lub mutagennych wchodzących w skład cytostatyków,
4. uwzględnienia w rejestrze pracowników narażonych na działanie substancji chemicznych, ich mieszanin, czynników lub procesów technologicznych o działaniu rakotwórczym lub mutagennym osób zatrudnionych przy przygotowywaniu i podawaniu leków cytostatycznych (zawierających substancje klasyfikowane jako rakotwórcze lub mutagenne),
5. uwzględnienia w informacji o czynnikach rakotwórczych przekazywanej właściwemu państwowemu wojewódzkiemu inspektorowi sanitarnemu substancji klasyfikowanych jako rakotwórcze i mutagenne wchodzących w skład leków cytostatycznych, w terminie: pkt 1, 2, 3 i 4 – do [...] października 2019 r., pkt 5 – do [...] stycznia 2020 r.

Skarżący W. P. wniósł odwołanie od decyzji organu pierwszej instancji w części objętej jej pkt 1.

Decyzją z dnia [...] października 2019 r. Wojewódzki Inspektor Sanitarny utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji.

W uzasadnieniu organ odwoławczy podniósł, że kontrola sanitarna w W. P. wykazała brak badań i pomiarów czynników szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy: cyklofosfamidu i metotreksatu na stanowisku przygotowywania/podawania leków cytostatycznych. Ustalono, że w pracowni leków cytostatycznych apteki szpitalnej przygotowywane są roztwory cyklofosfamidu oraz metotreksatu (a także innych cytostatyków, które zawierają substancje klasyfikowane jako rakotwórcze lub mutagenne) poprzez ich rozpuszczenie i rozcieńczenie do odpowiedniego stężenia, które następnie przekazywane są na oddział onkologiczny celem podania ich pacjentom. Proces przygotowania/podawania cytostatyków pacjentom stanowi potencjalne zagrożenie dla zdrowia i życia osób wykonujących te prace.

Organ odwoławczy podkreślił, że pracodawca zidentyfikował szkodliwe czynniki występujące w środowisku pracy na stanowiskach pracy określone jako "przygotowywanie i podawanie leków cytostatycznych (skutki: podrażnienia, alergie, zaburzenia narządów wewnętrznych), kontakt z cytostatykami w trakcie leczenia i transport cytostatyków". Ocena ryzyka zawodowego, dotycząca zagrożeń związanych z lekami cytostatycznymi, została sporządzona dla stanowisk: pielęgniarka, sekretarka medyczna, lekarz, ordynator, pielęgniarka oddziałowa. Stwierdzono natomiast brak oceny ryzyka zawodowego związanej z narażeniem na leki cytostatyczne dla stanowisk pracy funkcjonujących w aptece szpitalnej, a mających kontakt z lekami cytostatycznymi poprzez ich przygotowywanie. Badania i pomiary szkodliwych czynników chemicznych o działaniu rakotwórczym i mutagennym w postaci leków cytostatycznych nie były przez stronę nigdy wykonywane.

Organ odwoławczy stwierdził, że nie zostały spełnione przesłanki określone w przepisach rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 2 lutego 2011 r. w sprawie badań i pomiarów czynników szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy (Dz. U. Nr 33, poz. 166 ze zm.), które umożliwiają odstąpienie od wykonywania badań i pomiarów. Przepisy rozporządzenia nie przewidują odstąpienia od przeprowadzania badań i pomiarów w sytuacji krótkiego czasu narażenia oraz zapewnienia ochron indywidualnych i zbiorowych.

Odnosząc się do argumentów strony, że pomiary generują bardzo duże koszty oraz, że wykonany pomiar dałby wynik 0,00 mg/m3, organ drugiej instancji stwierdził, że zaniechanie przeprowadzenia badań i pomiarów narusza podstawowe obowiązki pracodawcy, do których należy ochrona zdrowia i życia pracowników. Podzielenie stanowiska strony, że to pracodawca wskazuje czynniki szkodliwe dla zdrowia w środowisku pracy, dla których wykonuje się badania i pomiary, byłoby równoznaczne z pozostawieniem realizacji obszaru bezpieczeństwa i higieny pracy w sferze uznania pracodawcy i to w dodatku wbrew ciążącym na nim obowiązkom, mającym na celu zapewnienie pracownikom bezpiecznych i higienicznych warunków pracy. Badania i pomiary mają na celu pełną i obiektywną ocenę warunków pracy umożliwiającą następnie zastosowanie właściwych środków zapobiegających chorobom zawodowym i innym chorobom związanym z wykonywaną pracą. Skoro skarżący nie wykonywał nigdy badań i pomiarów czynników szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy: cyklofosfamidu oraz metotreksatu na stanowisku przygotowania/podawania leków cytostatycznych, to zasadnie organ inspekcji sanitarnej nakazał ich przeprowadzenie.

Organ odwoławczy stwierdził, że w świetle rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 24 lipca 2012 r. w sprawie substancji chemicznych, ich mieszanin, czynników lub procesów technologicznych o działaniu rakotwórczym lub mutagennym w środowisku pracy (Dz.U. z 2016 r., poz.1117) wykaz substancji chemicznych, ich mieszanin, czynników lub procesów technologicznych o działaniu rakotwórczym lub mutagennym w środowisku pracy ma charakter otwarty, a leki cytostatyczne (w tym cyklofosfamid i metotreksat) są klasyfikowane przez producentów jako rakotwórcze lub mutagenne kategorii 1A lub 1B i należy je rozpatrywać w kategorii czynników działających kancerogennie zawodowo. Okoliczności, na które powołuje się skarżący, a mianowicie mała częstotliwość i krótki czas stosowania (przygotowania/podawania) leków cytostatycznych, nie zwalniają pracodawcy ze sprawdzenia narażenia, jakie występuje na stanowisku pracy, na którym wykorzystywany jest dany czynnik.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie W. P. zaskarżył decyzję Lubelskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w Lublinie. Skarżący zarzucił naruszenie § 2 ust. 1 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 2 lutego 2011 r. w sprawie badań i pomiarów czynników szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy, wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz decyzji organu pierwszej instancji w części objętej pkt 1 i zasądzenie kosztów postępowania.

W uzasadnieniu skargi skarżący podniósł, że leki cyklofosfamid i metotreksat w procesie przygotowania w aptece i podania pacjentowi na oddziale onkologicznym lub przychodni onkologicznej w żadnym momencie, w najmniejszej ilości, nie przedostają się do środowiska pracy, co mogłoby stwarzać jakiekolwiek zagrożenie dla pracowników.

Skarżący szczegółowo przedstawił procedurę wydawania wyżej wymienionych leków, od wykonania roztworu, do jego przetoczenia do organizmu pacjenta i usunięcia ewentualnych odpadków.

Skarżący podkreślił, że czas przygotowania leku cyklofosfamid w aptece szpitalnej wynosi maksymalnie 15 minut, a leku metotreksat – maksymalnie 3 minuty. Przygotowanie leków odbywa się w loży laminarnej, odpady są na bieżąco usuwane do odpowiednich pojemników i worków, nie ma możliwości, żeby leki przedostały się do środowiska pracy i w konsekwencji były wdychane przez pracowników, a więc powodowały narażenie i przez to stwarzały ewentualne zagrożenie dla ich zdrowia.

Skarżący podniósł, że widząc rzeczywistą potrzebę, wykonuje pomiary środowiska pracy w przypadku wielu czynników i substancji, w tym rakotwórczych, na które narażona jest grupa ponad [...] pracowników na około [...] zatrudnionych.

W odpowiedzi na skargę Lubelski Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w Lublinie wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje:

Skarga podlegała oddaleniu. Przeprowadzona przez Sąd kontrola legalności zaskarżonej decyzji wykazała, że decyzja ta nie została wydana z naruszeniem przepisów prawa, które uzasadniałoby jej uchylenie.

Przedmiotem kontroli Sądu była decyzja Lubelskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w Lublinie, utrzymująca w mocy decyzję Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w B. P. nakładającą na W. P. obowiązki związane z naruszeniami stwierdzonymi w toku kontroli przeprowadzonej w dniach [...] maja 2019 r., w tym w szczególności, w kwestionowanym przez skarżącego punkcie 1 decyzji organu pierwszej instancji, obowiązek przeprowadzenia badań i pomiarów czynników szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy: cyklofosfamidu i metotreksatu na stanowisku przygotowania/podawania leków cytostatycznych.

Materialnoprawną podstawę decyzji nakładającej powyższy obowiązek stanowiły przepisy art. 227 § 1 pkt 2 kodeksu pracy oraz przepisy rozporządzenia Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 12 czerwca 2018 r. w sprawie najwyższych dopuszczalnych stężeń i natężeń czynników szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy (Dz. U. z 2018 r. poz. 1286), rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 2 lutego 2011 r. w sprawie badań i pomiarów czynników szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy (Dz. U. Nr 33, poz. 166) i rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 24 lipca 2012 r. w sprawie substancji chemicznych, ich mieszanin, czynników lub procesów technologicznych o działaniu rakotwórczym lub mutagennym w środowisku pracy (Dz.U. z 2016 r. poz. 1117).

Przepis art. 227 § 1 k.p. nakłada na pracodawcę obowiązek stosowania środków zapobiegających chorobom zawodowym i innym chorobom związanym z wykonywaną pracą, w szczególności: 1) utrzymywania w stanie stałej sprawności urządzeń ograniczających lub eliminujących szkodliwe dla zdrowia czynniki środowiska pracy oraz urządzeń służących do pomiarów tych czynników;

2. przeprowadzania, na swój koszt, badań i pomiarów czynników szkodliwych dla zdrowia, rejestrowania i przechowywania wyników tych badań i pomiarów oraz udostępniania ich pracownikom.

Stosownie do dyspozycji art. 227 § 2 k.p. minister właściwy do spraw zdrowia został upoważniony do wydania rozporządzenia określającego, między innymi, tryb, metody, rodzaj i częstotliwość wykonywania badań i pomiarów czynników, o których mowa w § 1 pkt 2 art. 227 k.p., to jest badań i pomiarów czynników szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy. W wykonaniu tego upoważnienia zostało wydane rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 2 lutego 2011 r. w sprawie badań i pomiarów czynników szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy.

Przepis § 2 ust. 1 ostatnio wymienionego rozporządzenia nakłada na pracodawcę obowiązek wskazania czynników szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy, dla których wykonuje się badania i pomiary, po przeprowadzeniu rozpoznania źródeł ich emisji oraz warunków wykonywania pracy, które mają wpływ na poziom stężeń lub natężeń tych czynników lub na poziom narażenia na oddziaływanie tych czynników, ze szczególnym uwzględnieniem:

1. rodzaju tych czynników oraz ich właściwości;
2. procesów technologicznych i ich parametrów;
3. wyposażenia technicznego, w tym maszyn, urządzeń, instalacji i narzędzi, które mogą być źródłem emisji czynników szkodliwych dla zdrowia, z uwzględnieniem wyników pomiarów tej emisji dostarczanych przez producentów;
4. środków ochrony zbiorowej i danych dotyczących ich użytkowania;
5. organizacji pracy i sposobu wykonywania pracy;
6. rzeczywistego czasu narażenia na oddziaływanie czynników szkodliwych dla zdrowia, z uwzględnieniem obowiązującego u pracodawcy systemu i rozkładu czasu pracy.

Pracodawca konsultuje z pracownikami lub ich przedstawicielami, w trybie przyjętym u danego pracodawcy, działania dotyczące: 1) rozpoznania i typowania czynników szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy oraz 2) wykonywania badań, pomiarów i pobierania próbek tych czynników na stanowisku pracy (§ 2 ust. 2 powołanego rozporządzenia).

Jednocześnie w § 3 rozporządzenia przewidziano, że pracodawca zapewnia wykonanie badań i pomiarów czynnika szkodliwego dla zdrowia w środowisku pracy, nie później niż w terminie 30 dni od dnia rozpoczęcia działalności. W § 6 rozporządzenia w sprawie badań i pomiarów czynników szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy określono częstotliwość obligatoryjnych badań i pomiarów w przypadku występowania czynnika o działaniu rakotwórczym lub mutagennym, o którym mowa w przepisach wydanych na podstawie art. 222 § 3 k.p.

W wydanym w oparciu o powołaną delegację ustawową rozporządzeniu z dnia 24 lipca 2012 r. w sprawie substancji chemicznych, ich mieszanin, czynników lub procesów technologicznych o działaniu rakotwórczym lub mutagennym w środowisku pracy Minister Zdrowia określił wykaz substancji chemicznych, ich mieszanin, czynników lub procesów technologicznych o działaniu rakotwórczym lub mutagennym i sposób ich rejestrowania. Jak stanowi § 2 tego rozporządzenia, wykaz substancji chemicznych, ich mieszanin, czynników lub procesów technologicznych o działaniu rakotwórczym lub mutagennym stanowią:

1. substancje chemiczne spełniające kryteria klasyfikacji jako rakotwórcze lub mutagenne kategorii 1A lub 1B zgodnie z rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 1272/2008 z dnia 16 grudnia 2008 r. w sprawie klasyfikacji, oznakowania i pakowania substancji i mieszanin, zmieniającym i uchylającym dyrektywy 67/548/EWG i 1999/45/WE oraz zmieniającym rozporządzenie (WE) nr 1907/2006 (Dz. Urz. UE L 353 z 31.12.2008, str. 1);
2. mieszaniny zawierające substancje wymienione w pkt 1 w stężeniach powodujących spełnienie kryteriów klasyfikacji mieszaniny jako rakotwórczej lub mutagennej kategorii 1A lub 1B zgodnie z rozporządzeniem, o którym mowa w pkt 1;
3. czynniki lub procesy technologiczne o działaniu rakotwórczym lub mutagennym określone w załączniku nr 1 do rozporządzenia.

Jak wynika z § 6 rozporządzenia z dnia 2 lutego 2011 r. w sprawie badań i pomiarów czynników szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy, w przypadku wyżej opisanych czynników o działaniu rakotwórczym lub mutagennym badania i pomiary wykonuje się:

1. co najmniej raz na sześć miesięcy - jeżeli podczas ostatniego badania i pomiaru stwierdzono stężenie czynnika o działaniu rakotwórczym lub mutagennym powyżej 0,1 do 0,5 wartości NDS;
2. co najmniej raz na trzy miesiące - jeżeli podczas ostatniego badania i pomiaru stwierdzono stężenie czynnika o działaniu rakotwórczym lub mutagennym powyżej 0,5 wartości NDS.

Zgodnie z § 2 pkt 1 rozporządzenia Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 12 czerwca 2018 r. w sprawie najwyższych dopuszczalnych stężeń i natężeń czynników szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy, najwyższe dopuszczalne stężenie (NDS) to wartość średnia ważona stężenia, którego oddziaływanie na pracownika w ciągu 8-godzinnego dobowego i przeciętnego tygodniowego wymiaru czasu pracy, określonego w ustawie z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy, przez okres jego aktywności zawodowej nie powinno spowodować ujemnych zmian w jego stanie zdrowia oraz w stanie zdrowia jego przyszłych pokoleń. W wymienionym rozporządzeniu ustalono wartości najwyższych dopuszczalnych stężeń chemicznych i pyłowych czynników szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy, określone w wykazie stanowiącym załącznik nr 1 do rozporządzenia (§ 1 ust. 1). Po pozycją 120 załącznika nr 1 do rozporządzenia określono najwyższe dopuszczalne stężenie cyklofosfamidu (na poziomie 0,01 mg/m3), a pod pozycją 349 tego załącznika – najwyższe dopuszczalne stężenie metotreksatu (na poziomie 0,001 mg/m3).

Kwestionowanymi przez skarżącego decyzjami organów sanitarnych nałożono na skarżący W. P. obowiązek przeprowadzenia badań i pomiarów czynników szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy – cyklofosfamidu i metotreksatu na stanowisku przygotowania/podawania leków cytostatycznych.

W ocenie Sądu decyzje organów sanitarnych pozostają w zgodzie z powołanymi wyżej przepisami prawa. Natomiast przeciwne zarzuty i argumenty skarżącego nie zasługują na podzielenie.

W pierwszym rzędzie wskazać należy na nietrafność stanowiska skarżącego kwestionującego kompetencję organów sanitarnych do nałożenia obowiązku przeprowadzenia badań z powołaniem się na treść § 2 ust. 1 rozporządzenia z dnia 2 lutego 2011 r. w sprawie badań i pomiarów czynników szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy, wedle którego to pracodawca wskazuje czynniki szkodliwe dla zdrowia w tym środowisku. Chociaż to pracodawca wskazuje czynniki szkodliwe dla zdrowia w środowisku pracy, dla których wykonuje się badania i pomiary, to jednak nie można zaaprobować stanowiska, że tylko pracodawca może dokonywać prawidłowej oceny ryzyka czynników szkodliwych dla zdrowia, albowiem byłoby to równoznaczne z pozostawieniem realizacji istotnego obszaru bezpieczeństwa i higieny pracy w sferze uznania pracodawcy. Rozumienie takie byłoby również sprzeczne z bezwzględnym charakterem przepisów bhp które ze względu na przedmiot ochrony, jakim jest życie i zdrowie pracownika, nie mogą pozostać poza możliwością kontroli przez powołane do tego służby - w tym przypadku inspekcję sanitarną. Zasadnie podniesiono w zaskarżonej decyzji, że wobec potencjalnej kolizji pomiędzy interesem ekonomicznym pracodawcy, dla którego przeprowadzenie badań lub pomiarów może być istotnym kosztem działalności, a wymogami zapewnienia bezpieczeństwa i higieny pracy w miejscu jej świadczenia, celem ochrony dobra jakim jest życie i zdrowie pracowników, niedopuszczalnym z punktu widzenia racjonalności stanowionych przepisów byłoby pozostawienie rozpoznania źródeł emisji czynników szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy przez pracodawcę bez jakiejkolwiek kontroli ze strony organów administracji publicznej. Ocena działań pracodawcy w zakresie przestrzegania przepisów określających wymagania higieniczne i zdrowotne nie może być bowiem pozostawiona wyłącznie pracodawcy, konsultującemu się z pracownikami lub ich przedstawicielami. Niezbędne jest poddanie tych działań pracodawcy kontroli zewnętrznej, realizowanej przez właściwe organy administracji publicznej mogące obiektywnie oceniać działania pracodawcy. W przypadku ustalenia, że dany pracodawca nie wskazał wszystkich występujących w prowadzonym przez niego zakładzie źródeł emisji czynników szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy, dla których winny być wykonywane badania i pomiary, dopuszczalnym jest nałożenie odpowiednich obowiązków przez właściwy organ inspekcji sanitarnej. W związku z tym nie można przyjąć, że ustawodawca wyposażył jedynie pracodawcę w obowiązki związane z zapewnieniem zachowania wymogów zdrowotnych i sanitarnych w zakładzie pracy, skoro równolegle przewidział kompetencje w dziedzinie nadzoru nad pracodawcą wyspecjalizowanego organu, jakim jest Państwowa Inspekcja Sanitarna. Kompetencja organów inspekcji sanitarnej do wydawania w tym zakresie rozstrzygnięć administracyjnych wynika wprost z art. 27 ust. 1 ustawy z dnia 14 marca 1985 r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej (Dz. U. z 2019 r., poz. 59 z późn. zm.) w zw. z art. 4 ust. 1 pkt 5 tej samej ustawy. Zgodnie z art. 1 ustawy Państwowa Inspekcja Sanitarna jest powołana do realizacji zadań z zakresu zdrowia publicznego, w szczególności poprzez sprawowanie nadzoru nad warunkami m.in. higieny pracy w zakładach pracy (pkt 2). Wykonywanie tych zadań polega na sprawowaniu zapobiegawczego i bieżącego nadzoru sanitarnego oraz prowadzeniu działalności zapobiegawczej i przeciwepidemicznej w zakresie chorób zakaźnych i innych chorób powodowanych warunkami środowiska, a także na prowadzeniu działalności oświatowo-zdrowotnej (art. 2 ustawy). Do zakresu działania Państwowej Inspekcji Sanitarnej w dziedzinie bieżącego nadzoru sanitarnego należy m.in. kontrola przestrzegania przepisów określających wymagania higieniczne i zdrowotne, w szczególności dotyczące warunków zdrowotnych środowiska pracy, a zwłaszcza zapobiegania powstawaniu chorób zawodowych (art. 4 ust. 1 pkt 5 ustawy). W razie stwierdzenia naruszenia wymagań higienicznych i zdrowotnych, państwowy inspektor sanitarny nakazuje, w drodze decyzji, usunięcie w ustalonym terminie stwierdzonych uchybień (art. 27 ust. 1 ustawy). Zaaprobowanie przeciwnego wniosku czyniłoby kontrolę i nadzór iluzorycznymi, co biorąc pod uwagę cel przepisów zapewniających bezpieczeństwo i higienę pracy, ze względu na przedmiot ochrony tych przepisów, jakim jest życie i zdrowie pracowników, nie może zostać zaakceptowane (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 lipca 2017 r., II OSK 2881/15).

W niniejszej sprawie strona skarżąca w odwołaniu wskazywała na wysokość potencjalnych wydatków związanych z przeprowadzeniem nakazanych do wykonania badań. Okoliczności te powołano także w uzasadnieniu skargi. Nie można jednak przyjąć, jak zarzuca skarżący, że przeprowadzenie nakazanych badań i ponoszenie w związku z tym wydatków przez skarżącego, będącego jednostką sektora finansów publicznych, nie znajduje uzasadnienia w świetle obowiązujących przepisów prawa.

Z przywołanych wcześniej przepisów wynika bowiem obowiązek pracodawcy stosowania środków zapobiegających chorobom zawodowym i innym chorobom związanym z wykonywaną pracą, w tym w szczególności przeprowadzania, na swój koszt, badań i pomiarów czynników szkodliwych dla zdrowia. Jednocześnie organy sanitarne są upoważnione do kontroli działań pracodawcy oraz zobowiązania pracodawcy do wykonywania badań w przypadku stwierdzenia uchybień w opisanym zakresie.

Skarżący w uzasadnieniu skargi, podobnie jak wcześniej w odwołaniu, przedstawił szczegółowy opis sposobu przygotowywania leków cyklofosfamid oraz metotreksat w aptece szpitalnej, jak również ich podawania na oddziale onkologicznym lub w przychodni onkologicznej. Zdaniem skarżącego opisane procedury i stosowane zabezpieczenia, w tym między innymi użycie loży laminarnej, sposób postępowania z odpadami, środki ochrony osobistej czy sposób postępowania podczas podawania przedmiotowych leków cytostatycznych, wyłączają możliwość przyjęcia, iż czynniki szkodliwe przedostają się do środowiska pracy. Skarżący odwołał się do warunków przewidzianych w § 2 ust. 1 pkt 2 - 6 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 2 lutego 2011 r. w sprawie badań i pomiarów czynników szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy, obejmujących: procesy technologiczne i ich parametry, wyposażenie techniczne, środki ochrony zbiorowej i dane dotyczących ich użytkowania, organizację pracy i sposób wykonywania pracy oraz rzeczywisty czas narażenia na oddziaływanie czynników szkodliwych dla zdrowia, z uwzględnieniem obowiązującego u pracodawcy systemu i rozkładu czasu pracy.

Nietrafny jest jednak zarzut skarżącego, że organy obu instancji, pomijając warunki wymienione w § 2 ust. 1 pkt 2 – 6 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 2 lutego 2011 r. w sprawie badań i pomiarów czynników szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy, uzasadniły swoje decyzje wyłącznie szkodliwością leków cyklofosfamid i metotreksat, a zatem oparły się wyłącznie na treści § 2 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia, w którym mowa o rodzaju czynników i ich właściwościach.

Zauważyć bowiem należy, że w zaskarżonej decyzji organ odwoławczy wskazał na fakt zidentyfikowania przez skarżącego pracodawcę szkodliwych czynników występujących w środowisku pracy, określonych jako przygotowanie i podawanie leków cytostatycznych, ze skutkami opisanymi jako: podrażnienia, alergie, zaburzenia narządów wewnętrznych, a także kontakt z cytostatykami w trakcie leczenia i transport cytostatyków.

Okoliczności te znajdują pełne potwierdzenie w treści protokołu kontroli z dnia [...] czerwca 2019 r. (k. 20 akt administracyjnych). W protokole ustalono, że na Oddziale Onkologii Klinicznej W. P. opracowana jest ocena ryzyka zawodowego na stanowiska pracy: ordynator, lekarz, pielęgniarka oddziałowa, pielęgniarka, sekretarka medyczna. Jednym z zagrożeń ujętych w ocenie ryzyka zawodowego na stanowisku pielęgniarka na Oddziale Onkologii Klinicznej jest "przygotowanie i podawanie leków cytostatycznych" / (skutki: podrażnienia, alergie, zaburzenia narządów wewnętrznych). W ocenie ryzyka zawodowego na stanowiskach ordynatora i lekarza ujęto zagrożenie "kontakt z cytostatykami w trakcie leczenia", a w ocenie ryzyka zawodowego na stanowisku pielęgniarki oddziałowej ujęto "transport cytostatyków". Zawierający przytoczone ustalenia protokół został bez uwag i zastrzeżeń podpisany przez osobę upoważnioną do reprezentowania kontrolowanego podmiotu.

Z zawartych w protokole ustaleń wynika zatem, że sam skarżący pracodawca stwierdził, w ramach ryzyka zawodowego, zagrożenie związane z przygotowaniem i podawaniem leków cytostatycznych. Okoliczność ta podważa zaś stanowisko prezentowane przez stronę skarżącą w postępowaniu administracyjnym, opierające się na twierdzeniu o braku tego rodzaju zagrożenia w przypadku leków cyklofosfamid i metotreksat, które także należą do leków cytostatycznych. Jednocześnie skarżący nie zaprzeczał ustaleniom kontroli, z których wynika brak oceny ryzyka narażenia zawodowego związanego z narażeniem na leki cytostatyczne dla stanowisk pracy w aptece szpitalnej, mających kontakt z lekami cytostatycznymi poprzez ich przygotowywanie, a także faktu niewykonywania przez skarżącego pomiarów szkodliwych czynników chemicznych o działaniu rakotwórczym i mutagennym w postaci leków cytostatycznych.

Wewnętrzną sprzeczność argumentacji skarżącego w omawianej kwestii obrazuje również stanowisko procesowe skarżącego, który w postępowaniu administracyjnym i sądowym kwestionował wyłącznie nałożony w punkcie 1 decyzji Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego obowiązek przeprowadzenia badań i pomiarów czynników szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy: cyklofosfamidu i metotreksatu na stanowisku przygotowania/podawania leków cytostatycznych, natomiast w żaden sposób nie podważał i nie odwoływał się od jednocześnie nałożonego obowiązku uwzględnienia w ocenie ryzyka zawodowego na określonych stanowiskach pracy w aptece szpitalnej zagrożeń związanych z narażeniem na leki cytostatyczne (w tym zawierające substancje klasyfikowane jako rakotwórcze i mutagenne), a także uwzględnienia w rejestrze pracowników narażonych na działanie substancji chemicznych, ich mieszanin, czynników lub procesów technologicznych o działaniu rakotwórczym lub mutagennym osób zatrudnionych przy przygotowywaniu i podawaniu leków cytostatycznych (zawierających substancje klasyfikowane jako rakotwórcze lub mutagenne) (punkty 2 i 4 decyzji organu pierwszej instancji).

Można także zauważyć, że opisując w uzasadnieniu skargi, a wcześniej w odwołaniu, proces przygotowywania leków w aptece skarżący zaznaczył, że wszystkie odpadki znajdujące się w dużych i małych pojemnikach (uwidocznionych na zdjęciu w pkt 2 na str. 3 skargi), po wyjęciu tych pojemników z loży laminarnej od razu wrzucane są do żółtych worków i zgrzewane w zgrzewarce, aby nawet odrobina leku/substancji rakotwórczej nie wydostała się do otoczenia. Z przytoczonego opisu wynika zatem, że w przedstawionym procesie występuje moment, kiedy odpady nie znajdują się już w loży laminarnej, w której jak podkreśla skarżący występuje podciśnienie dające skuteczność oczyszczania i wentylacji powietrza w loży na poziomie 99,9 %, a jeszcze nie zostały zamknięte przez zgrzanie zgrzewarką w odpowiednich workach.

Z omówionych względów w ocenie Sądu stan faktyczny sprawy dostarczył organom inspekcji sanitarnej wystarczających podstaw do nałożenia na skarżącego obowiązku przeprowadzenia badań i pomiarów określonych w punkcie 1 decyzji Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego. Zasadnie organ odwoławczy wskazał w tym zakresie na sporządzoną w W. P. ocenę ryzyka zawodowego dotyczącą zagrożeń związanych z przygotowaniem/podawaniem leków cytostatycznych. Z oceny wynikają możliwe skutki zagrożenia w postaci: podrażnień, alergii, zaburzeń narządów wewnętrznych. Pozostaje także poza sporem, że badania szkodliwych czynników chemicznych o działaniu rakotwórczym i mutagennym w postaci leków cytostatycznych nie były dotychczas wykonywane w skarżącym Szpitalu.

W związku z tymi, niekwestionowanymi przez skarżącego okolicznościami, zasadnie organy Państwowej Inspekcji Sanitarnej uznały, że skarżący jako pracodawca powinien ustalić wysokość stężeń i wynikający stąd poziom narażenia pracownika na stanowisku przygotowania/podawania leków cytostatycznych – cyklofosfamidu i metotreksatu, dla których najwyższe dopuszczalne stężenia zostały określone w rozporządzeniu z dnia 2 lutego 2011 r. w sprawie badań i pomiarów czynników szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy. Dokonanie powyższych ustaleń nie jest zaś możliwe bez przeprowadzenia w tym zakresie specjalistycznych badań.

Mając na uwadze powyższe należało uznać, że organy sanitarne rozstrzygające w niniejszej sprawie nie dopuściły się naruszeń przepisów postępowania – art. 7 oraz art. 77 § 1 k.p.a. W zaskarżonej decyzji zostały ustalone i omówione okoliczności sprawy istotne dla jej rozstrzygnięcia, a uzasadnienie zaskarżonej decyzji pozostaje w zgodzie z art. 107 § 3 k.p.a. Organy nie dopuściły się także zarzucanego przez skarżącego naruszenia § 2 ust. 1 rozporządzenia z dnia 2 lutego 2011 r. w sprawie badań i pomiarów czynników szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy.

W konsekwencji skarga wniesiona w niniejszej sprawie podlegała oddaleniu, o czym Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 z późn. zm.).