Uzasadnienie
Pismem z dnia 20 lutego 2009 r. J. R., F. C., J. B., C. K. i E. K., działający jako inicjator referendum w sprawie odwołania Wójta Gminy, wnieśli skargę na postanowienie Komisarza Wyborczego Nr [...], z dnia [...] lutego 2009 r., w przedmiocie odrzucenia wniosku o przeprowadzenie referendum gminnego. Skarga została wniesiona bezpośrednio do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie, przesyłką pocztową nadaną w urzędzie pocztowym dnia 24 lutego 2009 r.
Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału z dnia 27 lutego 2009 r. skarga została przekazana do Komisarza Wyborczego, celem podjęcia stosownych działań, z jednoczesnym poinformowaniem skarżących, że od dnia 1 stycznia 2006 r. skargi kierowane do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego składa się za pośrednictwem organu, którego działania lub bezczynności skarga dotyczy. Pismo z sekretariatu Sądu, wraz ze skargą zostało nadane przesyłką pocztową w dniu 2 marca 2009 r.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga podlega odrzuceniu, gdyż została wniesiona po upływie wyznaczonego ustawą terminu.
W świetle art. 26 ust. 1 ustawy z dnia 15 września 2000 r. o referendum lokalnym (Dz. U. Nr 88, poz. 985, z późn. zm.) skarga inicjatora referendum do sądu administracyjnego na postanowienie komisarza wyborczego odrzucające wniosek o przeprowadzenie referendum powinna być wniesiona w terminie 14 dni od daty doręczenia postanowienia.
Ustawa o referendum nie określa trybu wniesienia skargi do sądu administracyjnego w wyżej wskazanym przypadku. W braku odmiennej, wyrażonej expressis verbis w przepisach ustawy o referendum woli ustawodawcy co do innego trybu wnoszenia skargi, należy przyjąć, że w sprawie skargi na postanowienie komisarza wyborczego odrzucające wniosek o przeprowadzenie referendum zastosowanie znajduje zasada ogólna wyrażona w art. 54 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, z późn. zm.; dalej jako: p.p.s.a.), przewidująca wnoszenie skargi nie bezpośrednio do sądu, lecz za pośrednictwem organu, którego działanie lub bezczynność jest przedmiotem skargi.
Sąd nie akceptuje przy tym, błędnego w jego ocenie, stanowiska wyrażonego w orzecznictwie, iż skarga w przedmiotowym wypadku powinna zostać wniesiona bezpośrednio do sądu (wyrok WSA w Szczecinie z dnia 26 lutego 2004r., II SA/Sz 47/04; dostępny w bazie orzeczeń sądów administracyjnych na stronie: http://orzeczenia.nsa.gov.pl/). WSA w Szczecinie pogląd swój oparł na treści art. 205 ustawy z dnia 16 lipca 1998 r. – Ordynacja wyborcza do rad gmin, rad powiatów i sejmików województw (Dz. U. z 2003r., Nr 159, poz. 1547, z późn. zm.; dalej jako: samorządowa Ordynacja wyborcza), który to przepis w ocenie sądu ma zastosowanie w sprawach dotyczących referendum lokalnego z mocy odesłania zawartego w art. 1 ust. 2 ustawy o referendum lokalnym.
W świetle art. 205 ust. 1 samorządowej Ordynacji wyborczej ilekroć w ustawie jest mowa o upływie terminu do wniesienia skargi, odwołania lub innego dokumentu do sądu, organu wyborczego lub urzędu gminy, należy przez to rozumieć dzień złożenia skargi, odwołania lub innego dokumentu w sądzie, organowi wyborczemu lub w urzędzie gminy. Z treści tego przepisu WSA w Szczecinie wywiódł tezę, że skarga na postanowienie komisarza wyborczego odrzucające wniosek o przeprowadzenie referendum lokalnego winna być wniesiona bezpośrednio do sądu, w terminie 14 dni od doręczenia postanowienia.
W ocenie Sądu orzekającego w niniejszej sprawie pogląd powyższy jest błędny. Bezpośredni tryb wnoszenia skargi do sądu ma uzasadnienie na gruncie przepisów samorządowej Ordynacji wyborczej, gdyż skargi i protesty na czynności podejmowane przez organy w trybie tej ustawy są rozpatrywane nie przez sąd administracyjny, lecz sądy powszechne (np. art. 37, art. 59 samorządowej Ordynacji wyborczej). Z kolei wyraźną wolą ustawodawcy, która znalazła wyraz w treści art. 54 p.p.s.a. było wprowadzenie pośredniego trybu wnoszenia skarg do sądu administracyjnego. Wyjątki od tej podstawowej zasady nie mogą być domniemywane, lecz muszą znaleźć odzwierciedlenie bezpośrednio w treści obowiązujących przepisów prawa. Przykładem takiej regulacji może być art. 13 ustawy z dnia 5 lipca 1990r. - Prawo o zgromadzeniach (Dz. U. Nr 51, poz. 297, z późn. zm.), zgodnie z którym skargi na decyzje w sprawach zgromadzeń wnosi się bezpośrednio do sądu administracyjnego w terminie 3 dni od dnia doręczenia decyzji.
W świetle powyższego, skoro art. 26 ustawy o referendum lokalnym nie określa w inny sposób trybu wnoszenia skargi do sądu administracyjnego, należy stosować zasadę ogólną wyrażoną w art. 54 p.p.s.a., tj. tryb pośredni.
Odnosząc powyższe uwagi do stanu zaistniałego w przedmiotowej sprawie należy wskazać, że zaskarżone postanowienie Komisarza Wyborczego zostało doręczone J. R., pełnomocnikowi Komitetu w sprawie zamiaru przeprowadzenia referendum gminnego w dniu 13 lutego 2009 r. (zwrotka w aktach administracyjnych). Wynikający z art. 26 ustawy o referendum lokalnym, 14-dniowy termin na wniesienie skargi na postanowienie Komisarza upływał w dniu 27 lutego 2009 r. Skarga inicjatorów referendum została złożona w dniu 24 lutego 2009 r. (datownik urzędu pocztowego na kopercie z przesyłką w aktach sprawy), a więc przed upływem terminu, ale bezpośrednio do sądu administracyjnego. Wniesienie skargi z pominięciem właściwego trybu nie może być uznane za dokonanie czynności z zachowaniem terminu.
Sąd orzekający w niniejszej sprawie w pełni akceptuje wyrażane w orzecznictwie sądowoadministracyjnym stanowisko, w świetle którego w razie wniesienia skargi bezpośrednio do sądu administracyjnego, sąd ten przekazuje sprawę organowi, którego działanie lub bezczynność są przedmiotem skargi, a dla oceny zachowania terminu do wniesienia skargi decydująca jest data jej nadania w urzędzie pocztowym przez sąd (por. m.in. postanowienie WSA w Warszawie z 25 kwietnia 2008 r.; III SA/Wa 788/08, LEX nr 440111 oraz postanowienie WSA w Poznaniu z 19 lutego 2008 r., IV SA/Po 46/08, LEX nr 381707).
Odnosząc powyższy pogląd do stanu faktycznego zaistniałego w przedmiotowej sprawie należy wskazać, że przesyłka ze skargą złożoną bezpośrednio do sądu, została zarejestrowana w biurze podawczym Sądu w dniu 27 lutego 2009 r., tego samego dnia zostało wydane zarządzenie Przewodniczącego Wydziału o przekazaniu skargi do właściwego organu, przesyłka skierowana do organu zawierająca egzemplarze skargi oraz informacje dla inicjatorów referendum zostały wysłane 2 marca 2009 r. Nadanie przesyłki ze skargą przez sąd nastąpiło zatem po upływie terminu na wniesienie skargi w przedmiotowej sprawie.
W tym stanie rzeczy należy przyjąć, że skarga została złożona po terminie, to zaś w świetle art. 58 § 1 pkt 2 p.p.s.a. uzasadnia jej odrzucenie, skoro skarżący nie wnosili o przywrócenie terminu do wniesienia skargi.
W ocenie sądu zasadne jest zwrócenie uwagi, że zastosowanie przez skarżących niewłaściwego trybu wniesienia skargi, co w konsekwencji doprowadziło do uchybienia terminu, mogło zostać spowodowane nieprawidłowym pouczeniem zawartym w zaskarżonym postanowieniu. Treść pouczenia brzmiała: "Na niniejsze postanowienie służy inicjatorowi referendum skarga do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie w terminie 14 dni od dnia doręczenia postanowienia". Organ nie wskazał natomiast właściwego trybu wniesienia skargi, co mogło spowodować błąd skarżących w kwestii sposobu wniesienia skargi.
W orzecznictwie panuje niekwestionowany pogląd, że błędne pouczenie w zakresie trybu i terminu zaskarżenia aktu nie wpływa na bieg terminu do dokonania czynności procesowej (w tym wniesienia skargi), może jednak stanowić przyczynę świadczącą o braku winy skarżącego w uchybieniu terminu. Z drugiej strony trzeba mieć na uwadze, że przywrócenie terminu nie może nastąpić z urzędu, konieczny jest w tej kwestii stosowny wniosek podmiotu, który uchybił terminowi (art. 86 p.p.s.a.). Godzi się jednak wskazać, że odrzucenie skargi z powodu uchybienia terminu do jej wniesienia nie wyłącza możliwości wystąpienia z wnioskiem o przywrócenie terminu (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 2 marca 2006r., III SA/Wa 3288/05; LEX nr 197547).
W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 58 § 1 pkt 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd orzekł jak w sentencji postanowienia.