Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z dnia [...] stycznia 2020 r., nr [...] Wojewoda L. utrzymał w mocy decyzję Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego w H. z dnia [...] grudnia 2019 r., nr [...] o odmowie zmiany nazwiska skarżącego A. na B. Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym.
We wniosku z dnia [...] listopada 2019 r. B. A. wniósł o zmianę nazwiska z A. na B. W uzasadnieniu wniosku wskazał na podjęcie decyzji o zmianie nazwiska po śmierci rodziców, rozmowach i relacjach rodzinnych. Zaznaczył, że wybrane nazwisko jest przypadkowe.
Decyzją z dnia [...] grudnia 2019 r. Kierownik Urzędu Stanu Cywilnego w H. (dalej jako "organ pierwszej instancji") odmówił skarżącemu zmiany nazwiska z A. na B. W uzasadnieniu organ pierwszej instancji podniósł, że zmiana imienia i nazwiska mogą nastąpić tylko z ważnych względów. Ważne względy nie mogą wynikać jedynie z subiektywnego przekonania osoby żądającej zmiany. Organ podkreślił, że zmiana imion lub nazwisk nie zmienia tożsamości i nie zrywa więzi z rodziną, dane rodziców w akcie urodzenia pozostają be zmian.
Odnosząc się do wniosku skarżącego organ stwierdził, że skarżący nie wykazał ważnych względów zmiany nazwiska. Wskazane we wniosku nazwisko B. jest nazwiskiem przypadkowym i nie ma więzi formalnych z wnioskodawcą i jego rodziną. Poczucie zerwania przynależności do rodziny nie jest wystarczającym i ważnym powodem zmiany nazwiska. Podstawą zmiany nazwiska nie może być też chęć noszenia przypadkowego nazwiska. Z tych przyczyn organ pierwszej instancji uznał, że nie zachodziły ważne powody zmiany nazwiska, o których mowa w art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 17 października 2008 r. o zmianie imienia i nazwiska (Dz. U. z 2016 r., poz. 10 z późn. zm.).
Nie zgadzając się z decyzją organu pierwszej instancji, B. A. we wniesionym odwołaniu podkreślił, że jest indywidualistą, świadomie podjął decyzję o zmianie nazwiska jeszcze za życia rodziców i zmiana ta będzie realizacją jego młodzieńczych i obecnych zamierzeń. Zauważył, że relacje rodzinne są w tym zakresie powodem o małym znaczeniu.
Po rozpatrzeniu sprawy na skutek odwołania skarżącego, Wojewoda L. (dalej jako "organ odwoławczy") decyzją z dnia [...] stycznia 2020 r. utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji.
W uzasadnieniu organ odwoławczy stwierdził, że skarżący nie wykazał spełnienia ustawowej przesłanki ważnych powodów w rozumieniu art. 4 ust. 1 ustawy o zmianie imienia i nazwiska. Rozstrzygnięcie, czy zachodzą ważne powody uzasadniające uwzględnienie wniosku, wymaga wyważenia z jednej strony interesu społecznego i celów, jakie ma zrealizować zasada względnej stabilizacji imion i nazwisk, a z drugiej strony indywidulanego interesu wnioskodawcy. Organ uznał, że konflikt pomiędzy skarżącym a jego rodziną nie jest dostateczną przyczyną zmiany imienia i nazwiska. Zmiana nazwiska nie zmieni bowiem uwarunkowań rodzinnych. Organ podniósł, że wola wnioskodawcy nosi cechy kaprysu, tymczasem podstawą zmiany imienia lub nazwiska powinny być okoliczności szczególne, mające charakter obiektywny.
B. A. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie skargę na decyzję Wojewody L. z dnia [...] stycznia 2020 r., kwestionując prawidłowość rozstrzygnięć organów obu instancji. W uzasadnieniu skargi skarżący podniósł, że mogą zachodzić także niezauważalne, aczkolwiek niezbędne przyczyny zmiany nazwiska oraz podkreślił wolę takiej zmiany. Zaznaczył, że nazwisko B. podoba mu się od dawna i takie nazwisko chciałby nosić.
W piśmie z dnia [...] lipca 2020 r. skarżący ponowił prośbę o zmianę nazwiska na B. lub B. oraz wskazał, że od dwudziestu lat nie uczestniczy w życiu rodzinnym i sąsiedzkim.
W odpowiedzi na skargę Wojewoda L. wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje
Skarga jest niezasadna.
Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2019 r. poz. 2167, z późn. zm.) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 z późn., dalej powoływanej jako p.p.s.a.) polegają na kontroli działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem. W tym zakresie ocenie podlega, czy zaskarżona decyzja odpowiada prawu i czy postępowanie prowadzące do jej wydania nie jest obciążone wadami uzasadniającymi uchylenie rozstrzygnięcia, bądź stwierdzenie nieważności tego aktu.
Jednocześnie, zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 p.p.s.a.).
Dokonując kontroli w tak zakreślonych granicach, Sąd uznał, że zaskarżona decyzja oraz utrzymana nią w mocy decyzja organu pierwszej instancji nie są dotknięte wadami, które w świetle powołanych przepisów uzasadniałyby ich uchylenie, bądź stwierdzenie nieważności.
Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 17 października 2008 r. o zmianie imienia i nazwiska (aktualnie Dz. U. z 2020 r., poz. 707).
Zgodnie z art. 4 ust. 1 powołanej ustawy, zmiany imienia lub nazwiska można dokonać wyłącznie z ważnych powodów, w szczególności gdy dotyczą zmiany:
- 1) imienia lub nazwiska ośmieszającego albo nielicującego z godnością człowieka;
- 2) na imię lub nazwisko używane;
- 3) na imię lub nazwisko, które zostało bezprawnie zmienione;
- 4) na imię lub nazwisko noszone zgodnie z przepisami prawa państwa, którego obywatelstwo również się posiada.
W myśl art. 9 ust. 1 ustawy, zmiana imienia lub nazwiska następuje na wniosek osoby ubiegającej się o zmianę. Wniosek o zmianę imienia lub nazwiska zawiera, między innymi, imię lub nazwisko, na jakie ma nastąpić zmiana (art. 11 ust. 1 pkt 2 ustawy).
Stosownie do przepisu art. 12 ust. 1 ustawy, decyzję o zmianie imienia lub nazwiska bądź decyzję o odmowie zmiany imienia lub nazwiska wydaje kierownik urzędu stanu cywilnego, do którego został złożony wniosek, albo jego zastępca.
W rozpoznawanej sprawie skarżący wniósł o zmianę nazwiska z A. na B. We wniosku o zmianę nazwiska oraz w toku postępowania administracyjnego skarżący podnosił, że jest indywidualistą, wskazywał na kształtowanie się zamiaru zmiany nazwiska od wielu lat i podjęcie decyzji o zmianie nazwiska po rozmowach i relacjach rodzinnych, zaznaczając, że brzmienie wybranego nazwiska jest całkowicie przypadkowe.
Z powołanego wyżej przepisu art. 4 ust. 1 ustawy o zmianie imienia i nazwiska wynika, że zmiany nazwiska dokonać można wyłącznie z ważnych powodów, przy czym ważne powody określone są w tym przepisie jedynie przykładowo, co umożliwia organom administracji publicznej potraktowanie jako ważnych powodów również innych niewymienionych w ustawie przypadków. Pojęcie "ważne powody" jest więc określeniem prawnie niezdefiniowanym, czyli tzw. pojęciem nieostrym. Zatem oceniając jego zastosowanie, należy zawsze rozważyć czy organ nie przekroczył granicy jego swobodnej interpretacji na podstawie konkretnego stanu faktycznego oraz czy ocena organu nie nosi cech dowolności (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 26 maja 1981 r., sygn. akt SA 974/81). Interpretacja pojęcia "ważnych powodów" powinna zatem uwzględniać indywidualne warunki każdego przypadku (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 15 marca 2007 r., sygn. akt II OSK 452/06).
Należy także podkreślić, że chociaż zmiana imienia i nazwiska występuje tylko na wniosek strony, to ważne powody nie mogą wynikać wyłącznie z subiektywnego przekonania osoby wnioskującej o zmiany, ale muszą również sprostać zobiektywizowanym i zracjonalizowanym kryteriom oceny (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 22 września 2017 r., sygn. akt II OSK 69/16, z 11 grudnia 2014 r., sygn. akt II OSK 1375/13 oraz z 9 lipca 1993 r., sygn. akt SA/Wr 605/93).
Oznacza to, że postępowanie dotyczące wniosku opartego na takiej podstawie faktycznej musi być zgodne z zasadami ogólnymi i dowodowymi rządzącymi postępowaniem administracyjnym. Zmiana imienia i nazwiska może być dokonana jedynie z powodów, które są istotne nie tylko dla wnioskującego o taką zmianę, ale także dla dokonujących ich obiektywnej i racjonalnej oceny organów administracji publicznej. Osoba wnioskująca o zmianę swojego imienia lub nazwiska powinna zatem użyć takiej argumentacji i udokumentować żądanie w taki sposób, aby przekonać organ administracyjny, że wskazany subiektywnie przez wnioskodawcę powód zmiany jest na tyle istotny, by organ tej zmiany dokonał, uznając go za istotny obiektywnie (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 22 września 2017 r., sygn. akt II OSK 69/16 i powołane tam poglądy doktryny). Wola wnioskodawcy nie stanowi samodzielnej i wystarczającej przesłanki do zmiany imienia lub nazwiska, gdyż muszą być spełnione wszystkie przesłanki ustawowe do uwzględnienia żądania (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 15 marca 2007 r., sygn. akt II OSK 452/06).
Odnosząc się do okoliczności niniejszej sprawy stwierdzić należy, że noszone dotychczas przez skarżącego nazwisko A. obiektywnie nie jest ani ośmieszające ani nielicujące z godnością człowieka, nie zostało również bezprawnie zmienione. Okoliczności sprawy nie wskazują, by nazwisko B. było przez skarżącego używane. Po stronie skarżącego nie zachodzi także przypadek posiadania obywatelstwa innego państwa i noszenia wnioskowanego nazwiska w zgodzie z przepisami tego państwa. Skarżący nie powoływał tego rodzaju okoliczności. W sprawie nie wystąpiła zatem żadna z sytuacji wymienionych przykładowo w katalogu ważnych powodów w art. 4 ust. 1 pkt 1-4 ustawy o zmianie imienia i nazwiska.
Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika, że organ miał na względzie treść powołanego przepisu ustawy. Zasadnie jednak organ uznał, że skarżący nie wykazał spełnienia ustawowej przesłanki ważnych powodów zmiany nazwiska A. na nazwisko B. Jak już wyżej wskazano, zmiany imienia lub nazwiska można dokonać także z innego ważnego powodu, który nie mieści się w katalogu przesłanek z mocy prawa uznanych za ważne. Ważny powód zmiany nie może jednak wynikać wyłącznie z subiektywnego przekonania osoby żądającej zmiany, ale musi również sprostać zobiektywizowanym i zracjonalizowanym kryteriom oceny.
W okolicznościach niniejszej sprawy nie można uznać, że powody zmiany nazwiska wskazane przez skarżącego są obiektywnie istotne. Niewątpliwie są one subiektywnie istotne dla skarżącego, który powołuje się na podjęty już przed wielu laty zamiar zmiany nazwiska oraz indywidualistyczne cechy swojej osobowości, które ten zamiar uzasadniają, a także chęć i wolę noszenia przypadkowego nazwiska. Są to jednakże względy wyłącznie subiektywne. Skarżący we wniosku wskazywał także na relacje rodzinne, przy czym w dalszym toku postępowania administracyjnego umniejszał znaczenie tej okoliczności dla wnioskowanej zmiany nazwiska. Jednakże przyczyny powołane przez skarżącego, w tym także wymieniona we wniosku kwestia relacji rodzinnych, czy poczucie zerwania tych relacji nie mogą być uznane za obiektywnie istotne powody zmiany nazwiska skarżącego, który wniósł o zmianę nazwiska A. na nazwisko B. Z akt postępowania administracyjnego wynika, że organ pierwszej instancji nie znalazł w rejestrze PESEL oraz aktach stanu cywilnego powiązań rodzinnych wnioskodawcy z nazwiskiem B. Skarżący przyznał, że jest to nazwisko przypadkowe.
Omówione względy przemawiają za stwierdzeniem, że skarżący nie przedstawił okoliczności, w świetle których zmiana nazwiska mogłaby być uznana za uzasadnioną ważnymi powodami o charakterze zobiektywizowanym. Nie można także odmówić trafności ocenie organu, że żądana we wniosku zmiana nazwiska nie zmieni uwarunkowań rodzinnych skarżącego.
Trzeba podkreślić, że ustawodawca przyjął jako zasadę względną stabilizację imion i nazwisk. Oznacza to, że - co do zasady - imię i nazwisko są trwałymi atrybutami człowieka, prawnie mu przypisanymi poprzez zarejestrowanie w aktach stanu cywilnego, a ich zmiana może nastąpić tylko z ważnych względów. Wola wnioskodawcy nie stanowi więc przesłanki samodzielnej i wystarczającej do zmiany imienia lub nazwiska. Względna stabilizacja imion i nazwisk jest wartością chronioną. Imię i nazwisko, z uwagi na spełniane funkcje w życiu jednostki, rodziny i grup społecznych oraz na znaczenie ich trwałości dla prawidłowej realizacji tych funkcji, nie mogą być postrzegane jedynie jako dobra osobiste, podlegające ochronie na gruncie prawa cywilnego. Podmiotowemu prawu do imienia i nazwiska towarzyszy nie tylko obowiązek posługiwania się imieniem (imionami) i nazwiskiem prawnie przypisanym, ale również prawna ochrona względnej ich trwałości jako swoistego dobra publicznego (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 15 marca 2007 r., sygn. akt II OSK 452/06).
Wynika stąd konieczność krytycznego badania wniosków o zmianę nazwiska (imienia) w celu ustalenia, czy zgłoszona przyczyna jest istotnie ważną (por. Piotr Ruczkowski, Ustawa o zmianie imienia i nazwiska. Komentarz i powołana tam literatura, System Informacji Prawnej LEX).
W ocenie Sądu skarżący nie wykazał obiektywnie ważnych powodów postulowanej we wniosku zmiany nazwiska, w związku z czym nie zachodziły podstawy do zmiany nazwiska przez organy administracji zgodnie z żądaniem sformułowanym przez skarżącego.
W związku z treścią pisma z dnia [...] lipca 2020 r., w którym skarżący wskazał inne, alternatywne brzmienie nazwiska po jego zmianie, wymaga podkreślenia, że sąd administracyjny rozpatruje skargę na decyzję administracyjną rozstrzygającą konkretną sprawę wyznaczoną wnioskiem skarżącego skierowanym do Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego w H. Podstawę decyzji stanowi wniosek, a zmiana następuje na wskazane przez wnioskodawcę we wniosku imię lub nazwisko (art. 11 ust. 1 pkt 2 ustawy). Musi być ono konkretne, jednostkowo oznaczone (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 15 marca 2007 r., sygn. akt II OSK 452/06).
Wobec niezasadności zarzutów zawartych w skardze oraz wobec niestwierdzenia uchybień, które mogły mieć wpływ na treść rozstrzygnięcia, a które Sąd miał obowiązek uwzględniać z urzędu, skargę należało oddalić.
Z przytoczonych wyżej względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku.