Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z dnia [...] sierpnia 2020 r. (nr [...]) Wojewoda utrzymał w mocy decyzję Wójta Gminy W. z dnia [...] czerwca 2020 r. (nr [...]) o wymeldowaniu skarżącego R. F. z pobytu stałego z lokalu mieszkalnego w miejscowości Ł., gmina W..
Do wydania zaskarżonej decyzji doszło w następującym stanie sprawy:
W dniu [...] marca 2020 r. na wniosek P. F. zostało wszczęte postępowanie w sprawie wymeldowania jego ojca R. F. z miejsca zameldowania na pobyt stały w lokalu w miejscowości Ł., gmina W.. W uzasadnieniu tego żądania wnioskodawca wskazał, że skarżący zameldował się w wyżej wymienionym lokalu bez zgody współwłaścicieli. Z wyjaśnień wnioskodawcy wynika, że od jesieni 2018 roku jego ojciec mieszka już w P.. Ponadto w miejscowości K. skarżący ma zarejestrowaną działalność gospodarczą, tam ma dom i tam też przebywa. Podniósł również, że zabudowania znajdujące się na działce w m. – to stodoła, dom i garaż – grożą zawaleniem i od co najmniej 18 lat nikt tam nie mieszka. Wnioskodawca wskazał dodatkowo, że od roku 2014 toczy się cywilna sprawa sądowa o podział powyższego majątku.
W wyniku przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego Wójt Gminy W. decyzją z dnia [...] czerwca 2020 r. orzekł o wymeldowaniu skarżącego R. F. z miejsca pobytu stałego w m., gm. W..
Po rozpatrzeniu odwołania skarżącego Wojewoda decyzją z dnia [...] sierpnia 2020 r. utrzymał w całości w mocy decyzję organu pierwszej instancji.
W uzasadnieniu tej decyzji organ odwoławczy wyjaśnił, że skarżący bezspornie nie zamieszkuje pod adresem stałego zameldowania, co sam potwierdził w swoich zeznaniach z dnia [...] kwietnia 2020 r. Oświadczył, co potwierdza znajdująca się w aktach sprawy dokumentacja fotograficzna, że stan techniczny budynku mieszkalnego w miejscowości Ł. jest zły i w związku z tym rzeczywiście przebywa w K., gm. P.. Zeznania świadków potwierdziły natomiast, że skarżący nie mieszka pod wyżej wymienionym adresem, a przebywa tam tylko w związku z prowadzoną działalnością rolniczą. Organ odwoławczy stwierdził również, że deklaracje skarżącego o zamiarze przebywania w spornym lokalu w przyszłości nie mają wpływu na rozstrzygnięcie sprawy, ponieważ zamieszkiwanie w danym lokalu powinno być połączone z zamiarem pobytu stałego i posiadaniem w tym lokalu centrum życiowego. Organ podkreślił, że sama wola zamieszkiwania w określonym lokalu nie jest wystarczająca do tego, aby być w nim zameldowanym na pobyt stały.
Meldunek w danym lokalu w sytuacji, gdy dana osoba nie przebywa w nim i okoliczność ta ma charakter trwały, stanowi fikcję sprzeczną z istotą i funkcją ewidencji ludności, która ma stanowić urzędowy rejestr umożliwiający ustalenie aktualnego miejsca pobytu danej osoby.
Odnosząc się do zarzutu istnienia między stronami postępowania konfliktu i toczących się między nimi postępowań cywilnych, organ odwoławczy uznał go za bezzasadny i pozostający bez znaczenia dla postępowania w sprawie wymeldowania. Podniósł, że postępowanie ewidencyjne nie służy rozstrzyganiu sporów o prawa do lokalu, lecz służy weryfikacji faktów odnośnie przebywania w określonym miejscu. Kwestia meldunku nie jest związana z prawami do spornego lokalu, a sam fakt zameldowania, przy spełnieniu przesłanki fizycznego pobytu i zamiaru zamieszkiwania, nie kreuje żadnych praw do lokalu.
Organ odwoławczy zgodził się z argumentacją organu pierwszej instancji, że sądowe zabezpieczenie przyznające skarżącemu na czas trwania postępowania w sprawie o podział majątku wspólnego i zniesienie współwłasności prawo do wyłącznego korzystania i pobierania pożytków z nieruchomości stanowiącej działkę oznaczoną nr [...] w miejscowości Ł., jest całkowicie oderwane od okoliczności jaką jest zamieszkiwanie osoby pod danym adresem. Posiadanie prawa do korzystania i pobierania pożytków z nieruchomości nie jest tożsame z zamieszkiwaniem i stałym przebywaniem w lokalu, o jakim mowa w art. 25 ustawy o ewidencji ludności.
W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie na powyższą decyzję organu odwoławczego, skarżący R. F. zaskarżył tę decyzję w całości, zarzucając jej naruszenie:
- 1) przepisów prawa materialnego, to jest art. 35 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności, poprzez jego błędną wykładnię i bezzasadne uznanie, że opuścił dotychczasowe miejsce stałego pobytu w K., w sposób trwały i dobrowolny w sytuacji, gdy ograniczenie pobytu skarżącego na powyższej nieruchomości spowodowane zostało przymusem psychicznym i fizycznym ze strony drugiego współwłaściciela – P. F., a fakt nieprzebywania skarżącego na nieruchomości ma jedynie charakter przejściowy, co stało na przeszkodzie przyjęciu przez organ administracji, że na gruncie niniejszej sprawy przesłanki wymeldowania, tj. dobrowolność i trwałość opuszczenia lokalu zostały spełnione;
- 2) art. 75 § 1 k.p.a. w związku z art. 76 § 1 k.p.a., poprzez zbagatelizowanie przez organ znaczenia dokumentu urzędowego w postaci postanowienia Sądu Rejonowego w O. w sprawie sygn. akt I Ns 1081/15 z dnia 8 maja 2020 r. w sytuacji, gdy okoliczności faktyczne wypływające z treści tego orzeczenia jednoznacznie wykazywały, iż skarżącemu nie można przypisać przesłanki dobrowolności i trwałości w opuszczeniu nieruchomości, które to przesłanki są warunkiem sine qua non dla wymeldowania skarżącego spod tego adresu;
- 3) naruszenie przepisów prawa procesowego, to jest art. 80 k.p.a. w związku z art. 77 § 1 k.p.a., które miało istotny wpływ na treść wydanej decyzji, przejawiające się w przekroczeniu zasady swobodnej oceny dowodów, dokonanie oceny dowodów niezgodnie z zasadami logicznego rozumowania, polegającej na:
- a) niewłaściwej ocenie postanowienia Sądu Rejonowego w O. z dnia 8 maja 2020 r. wydanego w sprawie sygn. akt I Ns 1081/15, zgodnie z którym Sąd przyznał skarżącemu prawo do wyłącznego korzystania i pobierania pożytków z przedmiotowej nieruchomości, z którego to dokumentu organ administracji błędnie zważył, iż skarżący wywodzi tylko stosunki cywilnoprawne, to jest prawo współwłasności, które jest bez znaczenia dla rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy, w sytuacji gdy skarżący przedmiotowym dokumentem wykazywał, iż po jego stronie nie występuje przesłanka trwałości, a w szczególności dobrowolności, dotycząca opuszczenia przedmiotowej nieruchomości, to jest przesłanki stojące na przeszkodzie organowi administracji dokonać wymeldowania obywatela; o tym, że był to istotny dowód w sprawie wykazujący utrudnianie skarżącemu swobodne, dobrowolne zamieszkiwanie na przedmiotowej nieruchomości niech świadczy fakt, że po uprawomocnieniu się powyższego postanowienia sądu cywilnego, skarżący niezwłocznie przystąpił do niezbędnych prac adaptacyjnych, których dotychczas nie mógł swobodnie wykonać ze względu na postawę syna, mających na celu ułatwienie mu stałego zamieszkiwania na nieruchomości;
- b) niewyciągnięciu przez organy administracji prawidłowych wniosków z istniejącego pomiędzy wnioskodawcą a skarżącym silnego konfliktu rodzinnego, którego przejawem było również wszczęcie przedmiotowego postępowania administracyjnego, co w konsekwencji doprowadziło organy administracyjne do wydania dwóch błędnych decyzji.
Na podstawie tak sformułowanych zarzutów skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu pierwszej instancji i o zasądzenie kosztów postępowania.
W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje
Wniesiona przez skarżącego skarga nie zawiera żadnych usprawiedliwionych podstaw, dlatego nie mogła zostać uwzględniona. Zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji nie są dotknięte wadami prawnymi, które uzasadniałyby ich uchylenie, bądź też stwierdzenie ich nieważności.
Skarga w tej sprawie została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów – na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r. poz. 1842) oraz w oparciu o zarządzenie Przewodniczącego Wydziału z dnia 15 stycznia 2021 r. (k. 58 akt sądowych). Nie zmienia to jednak tego, że tryb rozpoznania sprawy na posiedzeniu niejawnym nie miał żadnego wpływu na zasadę, że uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych określone przepisami art. 1 §§ 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r. poz. 137) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325, z późn. zm. – dalej jako "p.p.s.a."), polegają na kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, a zatem kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego.
Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (Dz. U. z 2019 r. poz. 1397, z późn. zm. – dalej jako "ustawa o ewidencji ludności" lub "ustawa"). Zgodnie z art. 35 powołanej ustawy, organ gminy, o którym mowa w art. 28 ust. 1, wydaje z urzędu lub na wniosek właściciela lub podmiotu wskazanych w art. 28 ust. 2, decyzję w sprawie wymeldowania obywatela polskiego, który opuścił miejsce pobytu stałego albo opuścił miejsce pobytu czasowego przed upływem deklarowanego okresu pobytu i nie dopełnił obowiązku wymeldowania się. Natomiast według art. 25 ust. 1 ustawy o ewidencji ludności, pobytem stałym jest zamieszkanie w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem z zamiarem stałego przebywania.
Tak rozumiany pobyt stały wiąże się z elementem rzeczywistego faktycznego przebywania w danym miejscu z wolą koncentracji w tym miejscu swoich spraw życiowych. O ocenie charakteru pobytu lub opuszczenia lokalu nie decyduje treść oświadczenia woli zainteresowanego, lecz okoliczności faktyczne wskazujące na zamiar rzeczywisty. Opuszczenie lokalu związane jest zawsze z zerwaniem związków z lokalem dotychczasowym i skoncentrowaniem swych spraw życiowych w innym miejscu. Zamiar, rozumiany jako przejaw woli osoby opuszczającej lokal ma istotne znaczenie przy ocenie, czy do opuszczenia lokalu rzeczywiście doszło. Powinien być on oceniany na podstawie obiektywnie istniejących i konkretnych okoliczności faktycznych sprawy, z których taki wniosek da się logicznie wyprowadzić. Jak już wyżej wskazano, nie można poprzestać tylko na oświadczeniach zainteresowanej osoby, w których formułuje ona jedynie subiektywnie swoją wolę.
Należy zbadać bowiem, czy argumentacja strony znajduje potwierdzenie w ustalonych okolicznościach faktycznych, takich jak np. sposób opuszczenia lokalu, skoncentrowanie swojego ośrodka interesów osobistych i majątkowych (tzw. centrum życiowego) poza miejscem pobytu stałego, czy wreszcie istnieje obiektywna możliwość realizacji woli przebywania w danym miejscu (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 lipca 2017 r., sygn. akt II OSK 2106/16). W uproszczeniu zaś stwierdzić można, że za miejsce stałego pobytu należy uznać miejsce koncentracji życiowych interesów danej osoby, w którym osoba ta realizuje swoje podstawowe funkcje życiowe, to jest: mieszka, nocuje, spożywa posiłki, przechowuje rzeczy niezbędne do codziennego użytku (odzież, żywność, meble), przyjmuje wizyty członków rodziny i znajomych, itp.
W orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, że – co do zasady – wymeldowanie uzasadnione jest opuszczeniem dotychczasowego miejsca pobytu, gdy jest ono dobrowolne i trwałe. Brak cechy dobrowolności nie zawsze jednak stanowi przeszkodę do wymeldowania. W orzecznictwie podkreśla się, że na równi z dobrowolnym opuszczeniem lokalu są traktowane wszystkie przypadki, gdy osoba podlegająca wymeldowaniu nie może zgodnie z prawem lub na skutek okoliczności faktycznych dalej zamieszkiwać w miejscu, w którym była zameldowana i swoje centrum życiowe skoncentrowała w innym miejscu (por. wyrok WSA w Krakowie z dnia 13 czerwca 2012 r., sygn. akt III SA/Kr 1410/11).
W konsekwencji legalność decyzji administracyjnej o wymeldowaniu w trybie przepisu art. 35 ustawy o ewidencji ludności uzależniona jest od nadania właściwego znaczenia terminowi "opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu stałego lub czasowego bez wymeldowania". Dlatego organ administracji przed wydaniem decyzji w przedmiocie wymeldowania winien przede wszystkim zbadać, czy dana osoba opuściła lokal, czy też w lokalu tym przebywa (zamieszkuje). Fakt opuszczenia lokalu stanowi bowiem jedyną przesłankę uprawniającą organ meldunkowy do wydania decyzji o wymeldowaniu, gdyż w aktualnym stanie prawnym ewidencja ludności jest instytucją służącą jedynie odzwierciedleniu stanu faktycznego, bowiem dostarcza organom tylko wiedzy o rzeczywistym miejscu pobytu obywatela i w żaden sposób nie wiąże się ze sferą praw do lokalu, bądź zajmowanego pomieszczenia. Rzeczywiste opuszczenie miejsca stałego pobytu pociąga za sobą obowiązek dokonania czynności wymeldowania się z takiego pobytu przez osobę, która dokonuje tego rodzaju zmiany stanu faktycznego.
W świetle powyższych uwag stwierdzić należy, że w niniejszej sprawie organy administracji prawidłowo oceniły, że zaszły w tej sprawie przewidziane prawem przesłanki wymeldowania skarżącego R. F. z lokalu w m., gm. W.. Z administracyjnych akt sprawy jasno wynika, że skarżący bezspornie nie przebywa już w przedmiotowym lokalu w sposób, który uzasadniał tam jego zameldowanie. Przebywa zaś w K., gm. P., ponieważ stan techniczny budynku mieszkalnego w miejscowości Ł. od lat jest tak zły, że wymaga gruntownego remontu, aby w ogóle zamieszkiwanie w nim było możliwe. Powyższe wynika jednoznacznie z protokołu przesłuchania skarżącego (k. 27 akt adm.) oraz wyjaśnień skarżącego zawartych w piśmie z dnia [...] maja 2020 r. (k. 53 akt adm.). Okoliczność, że skarżący nie przebywa w wyżej wymienionym lokalu potwierdzili także w swoich zeznaniach świadkowie: sąsiadka R. P. oraz sołtys P. M.. Świadek R. P. wyjaśniła, że budynek mieszkalny na wyżej wymienionej posesji jest niezamieszkany od około 25 lat, a jego stan techniczny jest bardzo zły i nie nadaje się do zamieszkania.
Zeznała, że widziała skarżącego na posesji, ale tylko i wyłącznie w związku z prowadzoną działalnością rolniczą (k. 34 akt adm.). Również z zeznań świadka P. M. wynika, że skarżący nie mieszka pod adresem Łubki-. i przebywa tam tylko w związku z prowadzoną na działce działalnością rolniczą (k. 36 akt adm.). Wnioskodawca wymeldowania P. F. – syn skarżącego, wskazał także, że skarżący mieszka w K., gm. P. i tam właśnie koncentruje się jego życie osobiste (k. 13 i 35 akt adm.).
W świetle powyższego, a więc dokonanych niewadliwie przez organy ustaleń faktycznych, stwierdzić należało w sposób nie budzący wątpliwości, że organy prawidłowo ustaliły, iż skarżący rzeczywiście trwale i dobrowolnie opuścił miejsce stałego zameldowania, co oznaczało spełnienie przewidzianych prawem przesłanek do wydania decyzji o jego wymeldowaniu – na podstawie art. 35 ustawy o ewidencji ludności. Dodatkowo podkreślenia wymaga, że istotą ewidencji ludności jest dokumentowanie faktów dotyczących pobytu danej osoby pod określonym adresem. Zameldowanie jest tylko czynnością rejestracyjną, potwierdzającą fakt przebywania danej osoby pod określonym adresem. Nie tworzy ono uprawnień do korzystania z rzeczy, ani też uprawnień tych nie znosi, gdyż na prawo podmiotowe w tym zakresie w ogóle nie ma wpływu.
Z tej też przyczyny całkowicie bezzasadny był zarzut skargi dotyczący nieuwzględnienia przez organ odwoławczy okoliczności, że Sąd Rejonowy w O. I Wydział Cywilny w postanowieniu z dnia 8 maja 2020 r., sygn. akt I Ns 1081/15 udzielił skarżącemu zabezpieczenia w sprawie o podział majątku wspólnego i zniesienie współwłasności, poprzez przyznanie mu do wyłącznego korzystania i pobierania pożytków nieruchomość stanowiącą działkę oznaczoną nr [...] w m., ma której znajdowała się miejsce zameldowania skarżącego. Jak słusznie stwierdził organ odwoławczy, posiadanie prawa do korzystania i pobierania pożytków z nieruchomości nie jest tożsame z zamieszkiwaniem i stałym przebywaniem w lokalu i nie stanowi w świetle art. 25 ustawy o ewidencji ludności przesłanki zameldowania na pobyt stały. Obowiązkiem organów administracji prowadzących postępowanie w sprawie o wymeldowanie jest bowiem ustalenie, w oparciu o zebrany materiał dowodowy okoliczności faktycznych sprawy, czyli tego czy dana osoba trwale oraz dobrowolnie opuściła lokal, w którym była zameldowana na pobyt stały.
Przesłankami wymeldowania są więc tylko prawidłowo ustalone fakty. Podkreślić przy tym należy, co zostało już powiedziane, że meldunek nawet na pobyt stały pod określonym adresem, nie rodzi żadnych skutecznych praw na gruncie prawa cywilnego względem nieruchomości lub lokalu. Wymeldowanie nie oznacza również utraty uprawnień do lokalu, jeżeli takowe określonej osobie przysługiwały. Wymeldowanie poświadcza jedynie fakt opuszczenia miejsca pobytu stałego lub czasowego i niezamieszkiwania danej osoby pod określonym adresem. Rozstrzygnięcie zaś sądu powszechnego w przedmiocie zabezpieczenia, w tym obejmujące uregulowanie sposobu korzystania z rzeczy (nieruchomości) na czas trwania postępowania cywilnego, które rzeczy tej dotyczy, ma ze swej istoty charakter tymczasowy, a przez to nie rzutuje na ocenę przesłanki trwałego opuszczenia miejsca zameldowania.
W ocenie Sądu, organy prawidłowo w tej sprawie ustaliły, że skarżący trwale i dobrowolnie opuścił miejsce stałego zameldowania, co oznaczało spełnienie przesłanek do wydania decyzji o wymeldowaniu strony z pobytu stałego na podstawie art. 35 ustawy o ewidencji ludności.
Jednocześnie Sąd nie dopatrzył się w postępowaniu organów administracji naruszenia ani przepisów postępowania administracyjnego, które mogłyby mieć istotny wpływ na wynik sprawy, ani też naruszenia przepisów prawa materialnego, które w sprawie znajdowały zastosowanie. Wbrew zarzutom skargi materiał dowodowy w sprawie został zebrany i rozpatrzony w sposób wyczerpujący, a jego ocena była zgodna z zasadami wiedzy, logiki i doświadczenia życiowego, zgodnie z regułami określonymi w art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a., bez naruszenia art. 75 § 1 i art. 76 § 1 k.p.a., a przepisy materialnoprawne zastosowano prawidłowo, co wyrażone zostało w uzasadnieniach decyzji organów obu instancji zgodnie z art. 107 § 3 k.p.a.
Mając powyższe rozważania na względzie, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie uznając skargę za całkowicie bezzasadną, zobowiązany był ją oddalić na podstawie art. 151 p.p.s.a., o czym orzekł w sentencji wyroku.