Uzasadnienie
Decyzją z dnia 09 sierpnia 2006r. nr [... ] Burmistrz orzekł – na podstawie art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (tekst jednolity - Dz. U. Nr 87 z 2001r., poz. 960 ze zm.) – o wymeldowaniu B. M. z pobytu stałego w budynku w miejscowości [... ].
Organ I instancji w uzasadnieniu decyzji wskazał, że B. M. nie przybywa w spornym lokalu od 1993 r. i nie posiada w nim żadnych swoich rzeczy osobistych. Według B. M. nie opuścił on mieszkania dobrowolnie, ale został do tego zmuszony na skutek licznych awantur rodzinnych. Wniósł powództwo eksmisyjne przeciwko swoim dzieciom – H. M. i A. M. Zamierza też wystąpić o podział majątku wspólnego z byłą żoną B. M. Ponieważ jednak w postępowaniu ewidencyjnym bada się jedynie fakt przebywania w określonym miejscu, a opuszczenie lokalu było okolicznością bezsporną organ uznał, iż w sprawie zaistniały przesłanki skutkujące koniecznością wymeldowania B. M. z miejsca pobytu stałego.
W odwołaniu od powyższego orzeczenia B. M. wniósł o jego uchylenie, zarzucając organowi I instancji dokonanie błędnych ustaleń faktycznych. Podniósł, iż opuszczenie przez niego lokalu miało charakter przymusowy, związany z usunięciem go siłą fizyczną. Próby powrotu do mieszkania – podejmowane za pomocą policji czy komornika sądowego – okazały się bezskuteczne. Brak zastępczego mieszkania czyni go przy tym praktycznie osobą bezdomną.
Wojewoda decyzją z [... ] - na podstawie art. 138 § 1 pkt. 1 kpa w zw. z art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych - utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję, uznając, iż wobec faktycznego opuszczenia przez B. M. spornego lokalu już w 1993 r. należało orzec o jego wymeldowaniu.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego B. M. wniósł o uchylenie decyzji obu instancji, zarzucając organom naruszenie prawa materialnego poprzez błędne zastosowanie art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych - przyjęcie tezy o dobrowolnym opuszczeniu spornego lokalu. Skarżący podkreślił fakt opuszczenia lokalu na skutek intensywnych konfliktów rodzinnych oraz wymeldowanie go bez zapewnienia odpowiedniego lokalu zastępczego.
W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, powołując się na argumenty przytoczone w uzasadnieniu swojej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny rozważył, co następuje
Skarga zasługiwała na uwzględnienie.
Materialnoprawną podstawę zaskarżonych decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 10 kwietnia 1974r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (t. j. Dz. U. Nr 87 z 2001r., poz. 960 ze zmian.). Zgodnie z treścią przepisu art. 15 ust. 2 tej ustawy wystarczającą podstawę do wymeldowania danej osoby stanowi faktyczne opuszczenie przez nią miejsca stałego pobytu. O takim opuszczeniu można mówić w sytuacji trwałego zerwania więzi z dotychczasowym miejscem zamieszkania, co nie zachodzi w przypadkach niedobrowolnego wyprowadzenia się z lokalu, połączonego jednak z podejmowaniem prawem przewidzianych środków zmierzających do umożliwienia powrotu do dotychczasowego miejsca zamieszkania (patrz m.in. wyrok NSA z 25 października 2005r., II OSK 127/05, LEX nr 201427; wyrok NSA z 15 lutego 2002r., sygn. akt II SA/Po 1942/00; wyrok NSA z 12 kwietnia 2001r., sygn. akt V SA 3078/00, LEX nr 78937; wyrok NSA z 22 sierpnia 2000r., sygn. akt V SA 108/00, LEX nr 49954).
Sąd po przeanalizowaniu akt administracyjnych przedmiotowej sprawy stwierdził naruszenie powyżej przytoczonego przepisu prawa, albowiem ze zgromadzonego materiału dowodowego nie wynika jednoznacznie, że opuszczenie spornego lokalu przez skarżącego miało charakter dobrowolny. Podnosił on bowiem konsekwentnie w toku całego postępowania, iż wyprowadził się z przedmiotowego lokalu w 1993 r. z powodu narastających konfliktów rodzinnych z byłą żoną i dziećmi (na okoliczności te powoływał się m. in. w uzasadnieniu odwołania od decyzji I instancji).
Organy meldunkowe obu instancji nie zanegowały zresztą tych twierdzeń. Odmówiły one natomiast uznania niedobrowolnego charakteru opuszczenia lokalu, nie odnosząc się w ogóle do kwestii podjęcia (lub niepodjęcia) przez B. M. środków prawnych zmierzających do przywrócenia utraconego (jego zdaniem) posiadania.
Z dokumentów załączonych do akt administracyjnych sprawy wynika tymczasem, iż po opuszczeniu spornego mieszkania w latach 1994 – 1995 dochodziło do licznych wizyt skarżącego, zakończonych awanturami rodzinnymi oraz interwencjami Policji. W maju 1996 r. wytoczył on powództwo eksmisyjne przeciwko swoim dzieciom, oddalone wyrokiem Sądu Okręgowego z [... ] r. (sygn. akt [... ]) - z powodu braku zgody B. M. jako współwłaścicielki budynku na dokonanie eksmisji tego rodzaju. W dniu 30 listopada 1999 r. oddalono powództwo eksmisyjne B. M. przeciwko byłej żonie (wyrok Sądu Rejonowego w [... ], sygn. [... ]). Wyrokiem z dnia [... ] r. Sąd Okręgowy rozwiązał małżeństwo skarżącego i B M. z winy obu stron (sygn. akt [... ]). Z uzasadnienia wyroku Sądu Okręgowego z [... ] r. (sygn. akt [... ]) wynika ponadto, iż między skarżącym a jego dziećmi toczyła się przed Sądem Rejonowym w [... ] sprawa o naruszenie posiadania o sygn. [... ].
Do okoliczności tych nie odniosły się wcale organy obu instancji w uzasadnieniach swoich decyzji. W ocenie Sądu pojęcie środka prawnego zmierzającego do przywrócenia utraconego posiadania nie może być zawężane wyłącznie do typowego powództwa posesoryjnego (opartego na art. 344 Kodeksu cywilnego). Za środek tego rodzaju należałoby uznać również m. in. powództwo eksmisyjne, którego celem jest uzyskanie orzeczenia sądowego zobowiązującego dany podmiot do opuszczenia lokalu pod rygorem usunięcia go w drodze przymusowej egzekucji. W ten sposób można bowiem umożliwić faktyczne korzystanie z danego lokalu osobie do tego wyłącznie uprawnionej.
Organy administracji publicznej I i II instancji nie poczyniły jednak w tej kwestii praktycznie żadnych ustaleń dowodowych, nie badając kiedy skarżący wytoczył powództwo przeciwko swojej byłej żonie, jak również nie wyjaśniając konkretnego powodu jego oddalenia. Nie zbadano w ogóle jakichkolwiek okoliczności dotyczących postępowania sądowego toczonego przed Sądem Rejonowym w [... ] z powództwa skarżącego o naruszenie posiadania (sygn. [... ]). Nie zwrócono się również do właściwej jednostki Policji o szczegółowe wyjaśnienie charakteru interwencji w spornym lokalu, które miały miejsce w latach 1994 – 1995 (m. in. tego, czy wizyty skarżącego były faktycznie związane z próbami powtórnego zamieszkania w budynku w miejscowości [... ]). Tylko wyczerpujące ustalenia faktyczne w tym zakresie pozwoliłyby na jednoznaczne stwierdzenie, czy B. M. podjął w istocie środki prawne (skuteczne lub nie) umożliwiające mu ponowne objęcie spornego lokalu w faktyczne posiadanie, i czy wobec tego należy uznać opuszczenie przedmiotowego mieszkania za dobrowolne bądź też za niedobrowolne.
Należy też wskazać, iż uzasadnienia faktyczne decyzji organów obu instancji nie spełniają wymagań określonych wyraźnie w przepisie art. 107 § 3 kpa. Obowiązkiem organu było bowiem wskazanie faktów uznanych za udowodnione w toku prowadzonego postępowania, jak również przyczyn dla których innym dowodom odmówiono wiarygodności dowodowej. Organy nie ustosunkowały się faktycznie do jakichkolwiek okoliczności podnoszonych przez skarżącego odnośnie kwestii niedobrowolnego opuszczenia przez niego spornego lokalu. Organ odwoławczy nie odniósł się ponadto w szczegółowy sposób do konkretnych zarzutów podniesionych przez B. M. w odwołaniu wniesionym od decyzji Burmistrza, dotyczących interwencji Policji i czynności podejmowanych przez komornika sądowego (które miały umożliwić mu powrót do mieszkania), braku lokalu zastępczego oraz kwestii powództwa cywilnego wytoczonego przez skarżącego przeciwko byłej żonie o podział majątku (w tym przedmiotowej nieruchomości).
Przy ponownym rozpoznaniu niniejszej sprawy rzeczą organu ewidencyjnego będzie wobec tego uwzględnienie powyższych uwag i rozważań oraz przeprowadzenie uzupełniającego postępowania dowodowego, które umożliwi pełne i jednoznaczne ustalenie, czy zaszły ustawowe przesłanki (określone w art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji i dowodach osobistych) przemawiające za wymeldowaniem skarżącego ze spornego lokalu, a mianowicie czy doszło do dobrowolnego i trwałego opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu stałego, bez obowiązku wymeldowania się. Organ winien rozważyć przy tym zasadność przeprowadzenia ewentualnego dowodu z zeznań świadków na okoliczność konkretnych przyczyn opuszczenia przez skarżącego lokalu w 1993 r. (między innymi dzieci B. M. i jego byłej żony)
Ponieważ organy ewidencyjne obu instancji nie poczyniły w toku przedmiotowego postępowania wszystkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, a w szczególności nie zebrały i nie rozpatrzyły w wyczerpujący sposób całego materiału dowodowego, w ocenie Sądu doszło do naruszenia przepisów postępowania (w szczególności art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 kpa), które mogło mieć istotny wpływ na jej wynik.
Z tego względu Sąd uchylił zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Burmistrza na podstawie art. 145 § 1 pkt. 1 "c" ustawy z 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1270 ze zm.).
O wykonalności decyzji Wojewody orzeczono natomiast w oparciu o art. 152 cytowanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – jak w punkcie 2 sentencji cytowanego wyroku.
/-/B. Sokołowska /-/ W. Długaszewska /-/ T. Geremek
T.M.d