Uzasadnienie
Decyzją z dnia 29 września 2008 r., nr [...] Prezydent Miasta Poznania na podstawie art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 993 z późn. zm.) orzekł o odmowie wymeldowania M. M. z pobytu stałego z lokalu nr [...] przy ul. [...] w P. W uzasadnieniu decyzji organ pierwszej instancji wskazał, że z podaniem o wymeldowanie M. M. wystąpiła spółka A z siedzibą w P. jako poddzierżawca nieruchomości przy ul. [...] w P., która podała, że M. M. od dnia 1 listopada 2006 r. nie zamieszkuje w tym lokalu. Organ wyjaśnił, że w świetle art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności wydanie decyzji o wymeldowaniu jest możliwe w przypadku kumulatywnego spełnienia przesłanek określonych w tym przepisie, a mianowicie: opuszczenia lokalu oraz niedopełnienia obowiązku wymeldowania z pobytu stałego. Przez opuszczenie miejsca stałego pobytu należy przy tym rozumieć nie tylko fizyczne nieprzebywanie w lokalu, ale również zamiar jego opuszczenia i skoncentrowanie swoich spraw życiowych w innym miejscu z jednoczesnym zerwaniem wszelkich związków z lokalem dotychczasowym.
W niniejszej sprawie nie zaistniały – zdaniem organu, okoliczności uzasadniające podjęcie decyzji o wymeldowaniu, gdyż przeprowadzone postępowanie wyjaśniające nie potwierdziło w sposób nie budzący wątpliwości faktu opuszczenia przez M. M. lokalu nr [...] przy ul. [...] w P. z zamiarem stałego zamieszkania w innym miejscu. Na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego organ ustalił, że M. M. nie przebywa nieprzerwanie w tymże lokalu, jednak nie opuścił go z zamiarem przebywania w innym miejscu stanowiącym ośrodek osobistych i majątkowych interesów. M. M. nie wyprowadził się dobrowolnie z przedmiotowego lokalu, jak również nie zerwał wszystkich związków z dotychczasowym miejscem swojego stałego pobytu. Powodem braku nieprzerwanego pobytu w przedmiotowym lokalu jest wyrok orzekający wobec M. M. karę pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem na okres 2 lat tytułem próby, w związku z czym M. M. ograniczył przebywanie w tym lokalu celem uniknięcia sytuacji konfliktowych, w których mogłoby dojść do ponownego popełnienia przestępstwa, co skutkowałoby wykonaniem kary pozbawienia wolności.
Odwołanie od powyższej decyzji złożyła spółka A, wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji i orzeczenie o wymeldowaniu M. M. z lokalu nr [...] przy ul. [...] w P., względnie o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji.
Odwołująca się spółka zarzuciła sprzeczność ustaleń organu z treścią zebranego w sprawie materiału dowodowego. Zdaniem skarżącej z materiału sprawy wynika, że M. M. przebywa w przedmiotowym lokalu tylko w dacie ustalonej z organem, a w pozostałym okresie, poza sporadycznymi wizytami w celu odebrania korespondencji, przebywa pod innym, nieustalonym przez organ adresem, co wyklucza przyjęcie, że jego centrum życiowe znajduje się w spornym lokalu. Wojewoda Wielkopolski decyzją z dnia 7 listopada 2008 r., nr [...] wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 z późn. zm.) w zw. z art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 993 z późn. zm.) utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy.
Organ odwoławczy podzielił poczynione przez organ pierwszej instancji ustalenia faktyczne oraz wnioski prawne. Podkreślił, że w niniejszej sprawie nie zostały spełnione przesłanki wymeldowania określone w art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności, gdyż M. M. nie opuścił przedmiotowego lokalu. Okoliczność ta została potwierdzona w przeprowadzonym postępowaniu wyjaśniającym na podstawie zeznań stron i świadków, oględzin lokalu oraz ustaleń Policji. Natomiast spółka A nie przedstawiła wiarygodnych dowodów świadczących o tym, że M. M. wyprowadził się ze spornego lokalu. Wprawdzie M. M. nie przebywa w przedmiotowym lokalu w sposób nieprzerwany, ale nie opuścił go z zamiarem przebywania w innym miejscu, ma w nim zgromadzony swój dobytek, rzeczy osobiste i wyposażenie i nie deklaruje stałego opuszczenia lokalu, wobec czego nie można również mówić o zerwaniu związków z dotychczasowym lokalem i założeniem w nowym miejscu ośrodka osobistych i majątkowych interesów. Sporadyczne przebywanie poza lokalem nie daje bowiem podstaw do uznania, że występuje element dobrowolnego i trwałego opuszczenia lokalu niezbędny do wymeldowania w trybie administracyjnym.
W skardze na powyższą decyzję spółka A w P., działająca przez pełnomocnika, wskazała, iż zaskarżona decyzja narusza interes prawny spółki poprzez błędne ustalenie, że M. M. nadal zamieszkuje na stałe w lokalu nr [...] przy ul. [...] w P., co uniemożliwia skarżącej, pomimo uzyskania wyroku eksmisyjnego i opuszczenia przez M. M. przedmiotowego lokalu, uregulowanie stanu prawnego celem dalszego rozporządzania tym lokalem.
Skarżąca zarzuciła naruszenie:
- - prawa materialnego poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie art. 15 ust. 2 w zw. z art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych polegające na przyjęciu, że osoba, która posiada klucze do lokalu mieszkalnego i okazjonalnie pojawia się w nim w celu odebrania korespondencji, może zostać uznana za osobę zamieszkującą w tym lokalu z zamiarem stałego w nim przebywania, co skutkowało odmową wymeldowania,
- - prawa procesowego poprzez niedopełnienie obowiązków wynikających z art. 77 § 1 kpa polegające na niedokonaniu niezbędnych czynności w celu ustalenia, gdzie faktycznie znajduje się centrum życiowe M. M., co pozwoliłoby na ustalenie, czy jego aktualny adres zamieszkania spełnia kryterium stałego miejsca pobytu i wymeldowanie go z dotychczasowego adresu przy ul. [...].
W oparciu o powyższe zarzuty skarżąca wniosła o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Prezydenta Miasta Poznania oraz o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.
W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko i argumentację przedstawione w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje.
Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Natomiast w myśl art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Dokonując kontroli legalności zaskarżonej w niniejszej sprawie decyzji w tak zakreślonych granicach, Sąd doszedł do przekonania, iż skarga nie mogła doprowadzić do wzruszenia zaskarżonego rozstrzygnięcia.
Zgodnie z art. 50 § 1 p.p.s.a. uprawnionym do wniesienia skargi jest każdy, kto ma w tym interes prawny. W literaturze i orzecznictwie zgodnie przyjmuje się, że w ramach interesu prawnego, o którym mowa w art. 50 § 1 p.p.s.a. skargę może wnieść zarówno osoba mająca obiektywny interes prawny do udziału w tym postępowaniu, jak i niemający interesu prawnego do udziału w tym postępowaniu adresat decyzji administracyjnej, uznany za stronę w postępowaniu przed organem administracji (zob. A. Kabat w: B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka – Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, wyd. II, Zakamycze 2006, s. 127).
Należy przy tym zaznaczyć, że jakkolwiek przyznanie przez organ administracyjny określonemu podmiotowi przymiotu strony postępowania administracyjnego i skierowanie do niego decyzji administracyjnej, uprawnia tenże podmiot do złożenia skargi na podstawie art. 50 § 1 p.p.s.a., to jednak nie zwalnia sądu z badania interesu prawnego skarżącego w znaczeniu materialnym. Powyższe oznacza, że wylegitymowanie się przez skarżącego istnieniem decyzji administracyjnej, którą mu doręczono, jest wystarczającym powodem do rozpoznania, a nie odrzucenia skargi. Jednakże w toku rozpoznania skargi zadaniem Sądu jest zbadanie czy uprawnienie do wniesienia skargi oparte jest na rzeczywiście istniejącym interesie prawnym wynikającym z konkretnej normy prawa materialnego. Istotą interesu prawnego w złożeniu skargi jest bowiem istnienie związku pomiędzy sferą indywidualnych praw lub obowiązków wnoszącego skargę a rozstrzygnięciem zaskarżonego aktu lub czynności. Natomiast stwierdzenie jego braku winno skutkować oddaleniem skargi (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18.09.2007 r., II OSK 1225/06, LEX nr 360339).
Jednocześnie wymaga podkreślenia, iż zgodnie z aktualnym stanowiskiem przyjętym w orzecznictwie sądowoadministracyjnym, będącym konsekwencją wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 27 maja 2002 r. (K 20/01, Dz. U. z 2002 r. Nr 78, poz. 716), które Sąd w niniejszym składzie podziela, w postępowaniu w sprawie zameldowania (wymeldowania) stroną w rozumieniu art. 28 kpa jest wyłącznie osoba, której zameldowanie (wymeldowanie) dotyczy. Inne podmioty, w tym podmioty, którym przysługują jakiekolwiek uprawnienia do lokalu, w którym ma nastąpić zameldowanie bądź z którego ma nastąpić wymeldowanie nie mogą być uznawane za strony ze względu na brak interesu prawnego. Instytucja zameldowania (wymeldowania) ma bowiem charakter ewidencyjny (rejestracyjny) i ma jedynie na celu doprowadzenie stanu ewidencji ludności do zgodności ze stanem faktycznym, co niewątpliwie leży w interesie Państwa, a nie osób pozostających poza sferą organizacji organów państwowych (osób trzecich), do których należy zaliczyć osoby posiadające tytuł prawny do lokalu.
Uprawniony do lokalu dla ochrony swoich prywatnych interesów prawnych może skorzystać z drogi postępowania cywilnego, która służy do doprowadzenia do usunięcia określonej osoby z lokalu (eksmisji). Ta okoliczność nie może jednak być wykorzystywana do powoływania się na istnienie interesu prawnego uprawnionego do lokalu w sprawie o wymeldowanie, w której załatwieniu ma on wyłącznie interes faktyczny. Nie powinien więc być traktowany jako podmiot wnioskujący o wszczęcie postępowania administracyjnego (strona), a jedynie jako inicjujący postępowanie właściwego organu, które toczyć się powinno z urzędu, a nie na wniosek (zob. m.in. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19.01.2009 r., II OSK 1802/07).
Przenosząc powyższe na grunt niniejszej sprawy, należy zwrócić uwagę, że zaskarżone rozstrzygnięcie zostało wydane w przedmiocie odmowy wymeldowania M. M. z lokalu nr [...] przy ul. [...] w P. Natomiast skarżąca spółka A jest poddzierżawcą nieruchomości, w której znajduje się tenże lokal. Powyższe wskazuje, że skarżąca spółka nie posiada interesu prawnego (a jedynie interes faktyczny) w postępowaniu administracyjnym, a w konsekwencji również w postępowaniu sądowoadministracyjnym w przedmiotowej sprawie. Postępowanie administracyjne w niniejszej sprawie dotyczącej wymeldowania M. M. z lokalu nr [...] przy ul. [...] w P. nie powinno więc zostać wszczęte na wniosek spółki A, lecz winno toczyć się z urzędu. Powyższe uchybienie proceduralne nie mogło mieć jednak w ocenie Sądu istotnego wpływu na wynik sprawy, biorąc pod uwagę, że przedmiotowe postępowanie mogło być prowadzone z urzędu (art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych), a ponadto zakończyło się ono odmową wymeldowania, a więc nie doprowadziło do zmiany sytuacji prawnej osoby, której dotyczyło postępowanie.
Jednocześnie zaskarżona decyzja nie rozstrzyga w sposób władczy o prawach czy obowiązkach spółki A, ani nie pociąga za sobą żadnych skutków prawnych w sferze praw czy obowiązków tejże spółki, pomimo, że była ona traktowana przez organy administracji jako strona postępowania. W konsekwencji bezpodstawne staje się merytoryczne rozpoznanie zarzutów zawartych w złożonej przez nią skardze. Tylko bowiem podmiot obiektywnie posiadający interes prawny może skutecznie domagać się jego ochrony w postępowaniu przed sądem administracyjnym (zob. powołany wyżej wyrok NSA z dnia 18.09.2007 r., II OSK 1225/06, LEX nr 360339).
Mając powyższe na uwadze, należało orzec jak w sentencji wyroku na podstawie art. 151 p.p.s.a.
/-/M. Kosewska /-/M. Ławniczak /-/B. Koś za nieobecnego sędziego
/-/M. Kosewska