Uzasadnienie
Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] listopada 2014 r., nr [...], po rozpoznaniu odwołania I. M. (dalej: "strona") od decyzji Starosty [...] z dnia [...] sierpnia 2013 r., nr [...], o ustaleniu kosztów związanych z usunięciem, przechowywaniem, oszacowaniem, sprzedażą lub zniszczeniem pojazdu, uchyliło zaskarżoną decyzję w całości ustalając koszty związane z usunięciem, przechowywaniem, oszacowaniem, sprzedażą lub zniszczeniem pojazdu marki Skoda o numerze rejestracyjnym [...], numerze VIN [...], powstałe od momentu wydania dyspozycji jego usunięcia do zakończenia postępowania, to jest za okres od dnia [...] listopada 2010 r. do dnia [...] sierpnia 2011 r., na kwotę [...]zł, obciążając kosztami i zobowiązując do zapłaty ustalonej kwoty stronę w terminie 30 dni od daty otrzymania decyzji.
Powyższe rozstrzygnięcie zapadło w następującym stanie faktycznym.
W dniu [...] listopada 2010 r. z dyspozycji funkcjonariusza Komendy Miejskiej Policji w P. pojazd marki Skoda o numerze rejestracyjnym [...], będący własnością strony, został usunięty z drogi w miejscowości [...] na podstawie art. 130a ust. 2 pkt. 1 lit. a ustawy – Prawo o ruchu drogowym, to jest z uwagi na to, że kierowała nim osoba znajdująca się w stanie nietrzeźwości. Właściciel pojazdu dnia [...] grudnia 2010 r. oraz [...] czerwca 2011 r. został powiadomiony o jego usunięciu i umieszczeniu go na parkingu strzeżonym, a także pouczony o skutkach nieodebrania pojazdu z parkingu w oznaczonym czasie.
W związku z nieodebraniem pojazdu przez właściciela Starosta P., na podstawie art. 130a ust. 10 ustawy – Prawo o ruchu drogowym, wystąpił do sądu z wnioskiem o orzeczenie jego przepadku na rzecz Powiatu [...]. Sąd Rejonowy w [...] postanowieniem z dnia [...] lipca 2011 r., sygn. akt [...], orzekł przepadek pojazdu na rzecz Powiatu [...]. Postanowienie to uprawomocniło się dnia [...] sierpnia 2011 r.
Pojazd został zajęty w miejscu jego przechowywania, o czym strona została poinformowana pismem z dnia [...] czerwca 2012 r. Celem wykonania orzeczenia sądu Starosta P. postanowieniem z dnia [...] czerwca 2012 r. powołał biegłego skarbowego do oszacowania wartości pojazdu, o czym poinformowano stronę. Oględziny pojazdu zostały przeprowadzone przez biegłego dnia [...] sierpnia 2012 r. Według opinii biegłego, przedstawionej dnia [...] sierpnia 2012 r., pojazd w dniu oględzin kwalifikował się do złomowania. Odpis opinii biegłego został przesłany stronie. Pojazd został zdemontowany dnia [...] października 2012 r.
Decyzją z dnia [...] sierpnia 2013 r., działając między innymi na podstawie art. 130a ust. 10h ustawy – Prawo o ruchu drogowym, Starosta P. ustalił stronie koszty związane z usunięciem, przechowywaniem, oszacowaniem, sprzedażą lub zniszczeniem powyższego pojazdu, powstałe od momentu wydania dyspozycji jego usunięcia do zakończenia postępowania, to jest za okres od dnia [...] listopada 2010 r. do dnia [...] października 2012 r., na kwotę [...]zł.
W odwołaniu od decyzji pierwszoinstancyjnej, wnosząc o jej uchylenie i umorzenie postępowania albo orzeczenie co do istoty sprawy, strona zarzuciła rażące naruszenie: 1) art. 130a ust. 1 i ust. 2 ustawy – Prawo o ruchu drogowym, poprzez ich niewłaściwe zastosowanie, 2) art. 7, art. 8, art. 10, art. 12 w zw. z art. 35 i art. 36 Kodeksu postępowania administracyjnego, poprzez przewlekłe prowadzenie postępowania, a także 3) art. 130a ust. 10 i ust. 10a ustawy – Prawo o ruchu drogowym, poprzez nieuwzględnienie wskazanych tam terminów. Uzasadniając swoje stanowisko strona wskazała w szczególności, że sporny pojazd nie został usunięty z drogi, lecz ze stanowiącej jej własność nieruchomości, na co brak było podstaw w przepisach prawa. Odwołująca sprzeciwiła się nadto opieszałości działania Starosty [...] i warunkom w jakich przechowywano pojazd. Zdaniem odwołującej od daty przejęcia pojazdu przez powiat odpowiedzialny za koszty parkowania jest nowy właściciel.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze, w decyzji z dnia [...] listopada 2014 r., powołując się na art. 130a ust. 2 pkt 1 lit. a oraz ust. 10e ustawy – Prawo o ruchu drogowym, wskazało na niedopuszczalność oceny zarzutu, zgodnie z którym przedmiotowy pojazd został usunięty z terenu, który nie jest drogą w rozumieniu przepisów ustawy – Prawo o ruchu drogowym, jako że kwestia zasadności wydania przez uprawniony podmiot dyspozycji do usunięcia pojazdu została już zbadana w odrębnym postępowaniu zakończonym prawomocnym postanowieniem Sądu Rejonowego w [...] dnia [...] lipca 2011 r. W sprawach o przepadek pojazdu to sąd stwierdza czy zostały spełnione wszystkie przesłanki niezbędne do orzeczenia przepadku, a w szczególności czy usunięcie pojazdu było zasadne i czy w poszukiwaniu osoby uprawnionej do jego odbioru dołożono należytej staranności oraz czy orzeczenie przepadku nie będzie sprzeczne z zasadami współżycia społecznego.
Zdaniem Kolegium, organ pierwszej instancji ustalając koszty związane z usuwaniem, przechowywaniem, oszacowaniem, sprzedażą lub zniszczeniem pojazdu naruszył jednakże art. 130a ust. 10h w zw. z ust. 10 ustawy – Prawo o ruchu drogowym, poprzez obciążenie odwołującej kosztami przechowywania pojazdu za okres poprzedzający datę, w której została ona prawidłowo powiadomiona o skutkach nieodebrania pojazdu. Ponadto, jak słusznie podniosła odwołująca, organ pierwszej instancji naruszył także zasady ogólne zawarte w art. 8 w zw. z art. 7 w zw. z art. 12 Kodeksu postępowania administracyjnego, gdyż winien przeprowadzić postępowanie możliwie jak najszybciej, aby nie generować niepotrzebnych kosztów dla właściciela pojazdu.
W ocenie Kolegium już z chwilą wydania dyspozycji usunięcia pojazdu i umieszczenia go na wyznaczonym parkingu właściwy organ niezwłocznie powinien podejmować czynności wskazane w przepisach prawa tak by nie narażać jego posiadacza na wygórowane koszty, które – jak w rozpatrywanym przypadku – rażąco przewyższają wartość samego pojazdu. Odmienne założenie prowadziło by do rezultatów naruszających art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. W efekcie powyższego doszło do ustalenia kosztów za znacznie dłuższy okres niż miałoby to miejsce w przypadku przeprowadzenia postępowania zgodnie ze wskazanymi zasadami.
Wraz z uprawomocnieniem się orzeczenia sądu o przepadku pojazdu, jak w dalszej kolejności wskazał organ odwoławczy, jego własność przechodzi na rzecz powiatu. Wraz z utratą prawa własności pojazdu jego były właściciel nie ma już wpływu na dalsze jego losy. Powiat jako nowy właściciel wykonuje wszelkie uprawnienia wynikające z tego prawa, na przykład decyduje gdzie i jak długo pojazd będzie przechowywany. Zdaniem Kolegium użyte w art. 130a ust. 10h ustawy – Prawo o ruchu drogowym sformułowanie "do zakończenia postępowania" oznacza zakończenie postępowania sądowego o przepadek pojazdu. W rozpoznawanej sprawie powiat jako nowy właściciel pojazdu marki Skoda przechowywał go przeszło rok na wyznaczonym parkingu, co doprowadziło do powstania niezmiernie wysokich kosztów, przewyższających znacząco jego wartość. Z powyższych względów nie można obciążyć byłego właściciela kosztami przechowywania pojazdu, które powstały od chwili kiedy przestał on być jego właścicielem. Nadto, art. 130 ust. 10h ustawy – Prawo o ruchu drogowym nie stanowi podstawy do obciążenia właściciela pojazdu zwrotem wydatków poniesionych na obowiązkowe ubezpieczenie komunikacyjne.
Kolegium wskazało zatem, że odwołująca zobowiązana jest do uiszczenia następujących kosztów: - opłata za usunięcie pojazdów (na podstawie uchwały [...].) [...] zł, - opłata za przechowywanie pojazdu w okresie od [...] grudnia 2010 r. do [...] sierpnia 2011 r. ([...] dni x [...] zł; na podstawie uchwały [...] r.) [...] zł, - koszty oszacowania pojazdu [...] zł.
W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu, wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji, skarżąca podniosła zarzut rażącego naruszenia: 1) art. 130a ust. 1 i ust. 2 ustawy – Prawo o ruchu drogowym, poprzez ich niewłaściwe zastosowanie, 2) art. 7, art. 8, art. 10, art. 12 w zw. z art. 35 i art. 36 Kodeksu postępowania administracyjnego, poprzez przewlekłe prowadzenie postępowania.
W uzasadnieniu skargi wskazała, że usunięcie pojazdu z drogi może nastąpić wyłącznie w przypadkach enumeratywnie wymienionych w art. 130a ust. 1 i ust. 2 ustawy – Prawo o ruchu drogowym. Pojazd skarżącej nie został usunięty z drogi, lecz ze stanowiącej jej własność nieruchomości położonej w [...]. Przywołane przepisy w takich okolicznościach nie dają podstawy do usunięcia pojazdu, w konsekwencji czego nałożenie na skarżącą obowiązku poniesienia z tego tytułu kosztów nie znajduje oparcia w obowiązujących przepisach prawa. Zdaniem skarżącej organ administracji ma przy tym obowiązek wyjaśnienia okoliczności w jakich doszło do wydania dyspozycji odholowania pojazdu, czego w niniejszej sprawie nie uczyniono. Nie wykazano zatem, że sporne koszty istotnie powstały i w związku z jakimi konkretnie okolicznościami sprawy. Prowadzi to, w ocenie skarżącej, do naruszenia art. 7, art. 77 i art. 80 Kodeksu postępowania administracyjnego w zw. z art. 130a ust. 2a ustawy – Prawo o ruchu drogowym. Organ administracji działał nadto w sprawie przewlekle i nie zapewnił skarżącej czynnego udziału w postępowaniu, w tym nie umożliwił jej przejrzenia akt sprawy.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczas prezentowane stanowisko.
Powiat [...] działając w charakterze uczestnika postępowania, w piśmie procesowym z dnia [...] maja 2016 r. wniósł o oddalenie skargi.
Postanowieniem z dnia [...] czerwca 2016 r. tut. Sąd odmówił dopuszczenia Powiatu [...] do udziału w sprawie w charakterze uczestnika postępowania.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje
Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Zaskarżona decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] listopada 2014 r. nie narusza ani przepisów prawa materialnego, ani przepisów postępowania w stopniu, który w świetle art. 145 § 1 pkt. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm., dalej: "P.p.s.a.") uzasadniałby jej wyeliminowanie z obrotu prawnego.
W pierwszej kolejności wskazać trzeba, że materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowi przepisy art. 130a ust. 10h ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. – Prawo o ruchu drogowym (tekst jedn. Dz. U. z 2005 r. Nr 108, poz. 908 ze zm., dalej: "P.r.d."). Zgodnie z tą regulacją koszty związane z usuwaniem, przechowywaniem, oszacowaniem, sprzedażą lub zniszczeniem pojazdu powstałe od momentu wydania dyspozycji jego usunięcia do zakończenia postępowania ponosi osoba będąca właścicielem tego pojazdu w dniu wydania dyspozycji usunięcia pojazdu, z zastrzeżeniem ust. 10d i 10i rzeczonego artykułu. Decyzję o zapłacie tych kosztów wydaje starosta.
Powyższy przepis stanowi podstawę do ustalenia wobec właściciela pojazdu obciążających go kosztów związanych z usunięciem, przechowywaniem, oszacowaniem, sprzedażą lub zniszczeniem pojazdu, które to koszty powstały od momentu wydania dyspozycji usunięcia tego pojazdu do zakończenia postępowania. Podjęcie rozstrzygnięcia w tym przedmiocie stanowi zwieńczenie postępowania uruchomionego w wyniku usunięcia pojazdu z drogi na koszt właściciela, w okolicznościach opisanych w art. 130a ust. 1, ust. 2 i ust. 3 P.r.d., w tym w sytuacji, gdy kierowała nim osoba znajdująca się w stanie nietrzeźwości lub w stanie po użyciu alkoholu albo środka działającego podobnie do alkoholu, jeżeli nie ma możliwości zabezpieczenia pojazdu w inny sposób (ust. 2 pkt. 1 lit. a). Co jednakże istotne, wspomniane postępowanie – w razie zaistnienia wskazanych tam okoliczności - jest wieloetapowe i zawiera w sobie różne procedury, prowadzone przed różnymi organami państwa.
Zapoczątkowuje je rzecz jasna wydanie dyspozycji o usunięciu danego pojazdu z drogi (art. 130a ust. 4 P.r.d.), co powoduje usunięcie tego pojazdu (z zastrzeżeniem art. 130a ust. 2a P.r.d.) i umieszczenie go na wyznaczonym przez starostę parkingu strzeżonym do czasu uiszczenia opłaty za jego usunięcie i parkowanie (art. 130a ust. 5c P.r.d., przy czym wysokość tych opłat ustala rada powiatu, art. 130a ust. 6 P.r.d.). Następnie - w razie nieodebrania pojazdu w oznaczonym terminie – dochodzi do zainicjowania przez starostę postępowania przed sądem powszechnym o orzeczenie przepadku pojazdu na rzecz powiatu (art. 130a ust. 10 P.r.d., z zastrzeżeniem ust. 10a do 10d). W sprawach o przepadek pojazdu sąd stwierdza, czy zostały spełnione wszystkie przesłanki niezbędne do orzeczenia przepadku, w szczególności, czy usunięcie pojazdu było zasadne i czy w poszukiwaniu osoby uprawnionej do jego odbioru, dołożono należytej staranności oraz czy orzeczenie przepadku nie będzie sprzeczne z zasadami współżycia społecznego (art. 130a ust. 10e P.r.d.).
W razie orzeczenia o przepadku pojazdu dochodzi do jego wykonania w trybie i na zasadach określonych w ustawie z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, z uwzględnieniem przepisów ustawy – Prawo o ruchu drogowym (art. 130a ust. 10f P.r.d.). Zakończenie tych czynności pozwala ustalić wobec dotychczasowego właściciela pojazdu obciążające go - w związku z ich przeprowadzeniem - koszty, stosownie do przywołanego na wstępie art. 130a ust. 10h P.r.d.
Z treści powołanych regulacji wynika, że koszty o których mowa w art. 130a ust. 10h P.r.d. ponosi osoba będąca właścicielem pojazdu w chwili wydania dyspozycji usunięcia pojazdu z drogi. Rozstrzygnięcie o tych kosztach następuje zasadniczo dopiero po zakończeniu postępowania co do przepadku pojazdu na rzecz powiatu.
Skarżąca w tak ukształtowanym stanie prawnym niezasadnie jednakże domaga się, aby organ administracji orzekający o kosztach na podstawie art. 130a ust. 10h P.r.d. prowadził postępowanie wyjaśniające celem oceny zasadności usunięcia pojazdu w świetle regulacji art. 130a ust. 1 i ust. 2 P.r.d.
Z treści art. 130a ust. 10h P.r.d. wynika, że wysokość kosztów, o których mowa w tym przepisie, jest wyliczana jako suma kosztów poniesionych w efekcie wykonania opisanych tam czynności, a zwłaszcza kosztów usunięcia oraz przechowywania pojazdu, które ustalane są z uwzględnieniem art. 130a ust. 6 P.r.d., kosztów oszacowania, a także sprzedaży lub zniszczenia pojazdu. Na istotne w sprawie okoliczności, które stosownie do art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2013 r., poz. 267 ze zm., dalej: K.p.a.) winny być przedmiotem czynionych przez organ administracji ustaleń faktycznych, składają się wobec powyższego przede wszystkim - z jednej strony, czynności, których koszt wykonania obciąża dotychczasowego właściciela pojazdu, a z drugiej strony, wysokość związanych z nimi kosztów. Nie chodzi przy tym o ocenę prawidłowości dokonania poszczególnych czynności, lecz o sam fakt ich wykonania. Na gruncie art. 130a ust. 10h P.r.d. organ administracji nie dokonuje bowiem kontroli przeprowadzonego w trybie art. 130a P.r.d. postępowania, a jedynie orzeka o wynikłych stąd kosztach.
Co więcej, z art. 130a ust. 10e P.r.d. wprost wynika, że zasadność usunięcia pojazdu, jak i pozostałe przesłanki niezbędne do orzeczenia przepadku tego pojazdu, są przedmiotem oceny sądu powszechnego. W kontrolowanej sprawie Sąd Rejonowy w [...] postanowieniem z dnia [...] lipca 2011 r. orzekł przepadek spornego samochodu marki Skoda na rzecz Powiatu [...], jednoznacznie stwierdzając że zostały spełnione wszystkie przesłanki niezbędne do wydania takiego orzeczenia, a zatem także i ta przesłanka, zgodnie z którą pojazd ten został zasadnie usunięty. Orzeczenie to nie zostało skutecznie zakwestionowane i stało się prawomocne z dniem [...] sierpnia 2011 r. Tymczasem zgodnie z art. 365 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (tekst jedn. Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 ze zm.) orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy oraz inne organy państwowe i organy administracji publicznej, a w wypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby.
W ramach kontrolowanej sprawy prowadzenie postępowania dowodowego na okoliczności podważające ustalenia faktyczne zawarte w wiążącym postanowieniu Sądu Rejonowego w [...] z dnia [...] lipca 2011 r. było zatem niedopuszczalne.
Na gruncie dotychczasowych rozważań stwierdzić trzeba, że nie mógł odnieść zamierzonego skutku wywiedziony w skardze zarzut naruszenia art. 130a ust. 1 i ust. 2 P.r.d. i podniesiony w związku z tym zarzut naruszenia art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a., jako że organ administracji publicznej wydając zaskarżoną decyzję nie mógł przeprowadzić oceny – w świetle przywołanych regulacji prawa materialnego - zasadności usunięcia spornego pojazdu i to wbrew ustaleniom poczynionym uprzednio w prawomocnym orzeczeniu sądu powszechnego, jak domaga się tego strona skarżąca. Za chybione należy przy tym uznać odwołanie się przez skarżącą do art. 130a ust. 2a P.r.d., skoro z okoliczności faktycznych sprawy nie wynika, aby odstąpiono od usunięcia samochodu, którego właścicielką była strona skarżąca.
W ramach kontrolowanej sprawy nie doszło również do istotnego naruszenia innych wskazanych przez skarżącą przepisów postępowania, to jest art. 7, art. 8, art. 10, art. 12 w zw. z art. 35 i art. 36 K.p.a.
Kwestia ewentualnej przewlekłości postępowania nie jest przedmiotem badania tut. Sądu w ramach niniejszej sprawy, która swym zakresem obejmuje kontrolę legalności zakwestionowanego przez skarżącą rozstrzygnięcia. W tym kontekście zauważyć trzeba, że przywołane przez skarżące regulacje zawarte w art. 35 i art. 36 K.p.a. odnoszą się do problematyki terminu załatwienia spraw, jednakże nie można przyjąć, aby przekroczenie terminu załatwienia sprawy mogło mieć jakikolwiek wpływ na jej rozstrzygnięcie (art. 145 § 1 pkt. 1 lit. c P.p.s.a.).
Jeżeli natomiast chodzi o czas trwania postępowania, o którym mowa w art. 130a ust. 10h P.r.d., to jest okres od momentu wydania dyspozycji usunięcia pojazdu do momentu zakończenia postępowania (przy czym w tych ramach mieści się nie tylko postępowanie uregulowane w Kodeksie postępowania administracyjnego, o czym była już mowa powyżej), to zauważyć należy, że do podnoszonych w tym względzie w toku postępowania zarzutów szczegółowo odniosło się już Samorządowe Kolegium Odwoławcze, uwzględniając przy podjętym rozstrzygnięciu nie tylko interes społeczny ale i słuszny interes skarżącej, to jest działając zgodnie z art. 7 K.p.a. Na obecny etapie postępowania skarżąca całkowicie pomija rozważania organu odwoławczego poczynione w tym względzie, co pozwala przyjąć, że nie są one przez nią kwestionowane. Za ich zakwestionowanie nie można bowiem uznać ogólnego tylko odwołania się do art. 7, art. 8 czy art. 12 K.p.a. Nota bene, także tut. Sąd nie doszukał się w omawianym obecnie zakresie podstaw do podważenia zaskarżonej decyzji, podjętej w tym kontekście z korzyścią dla skarżącej.
Za zasadny uznać trzeba natomiast zarzut naruszenia art. 10 K.p.a., zgodnie z którym organy administracji publicznej obowiązane są zapewnić stronom czynny udział w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji umożliwić im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. W kontrolowanej sprawie ani organ pierwszej instancji, ani organ drugiej instancji, wymogom tym nie sprostały, nie powiadamiając skarżącej o wszczęciu postępowania (zob. także art. 61 § 4 K.p.a.) oraz nie wyznaczając jej terminu do końcowego zapoznania się ze zgromadzonym materiałem dowodowym i do wypowiedzenia się w sprawie. Zasadność tego zarzutu nie prowadzi jednakże do wyeliminowania zaskarżonej decyzji, jako że zgodnie z art. 145 § 1 pkt. 1 lit. c P.p.s.a. uchyla się decyzję w razie naruszenia przepisów postępowania, jeżeli naruszenie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Takiego wpływu w kontrolowanej sprawie nie sposób natomiast stwierdzić. Także strona skarżąca w żaden sposób nie wykazuje jaki wpływ na wynik sprawy miało uchybienie przez organ administracji wymogom z art. 10 K.p.a.
Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji w aspektach wykraczających poza zarzuty podniesione w skardze, tut. Sąd doszedł do wniosku, że nie narusza ona prawa w stopniu, który uzasadniałby jej uchylenie.
Mając powyższe na uwadze, skargę jako bezzasadną należało oddalić, o czym orzeczono jak w sentencji wyroku na podstawie art. 151 P.p.s.a.