Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 6 września 2016 r. referendarz odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy.
Skarżący wniósł sprzeciw od tego postanowienia w którym zarzucono błędne przyjęcie tezy, iż może on ponieść opłatę od skargi w kwocie [...] zł. Wniósł o zwolnienie go od tego wpisu.
Skarżący pozostaje w rozdzielności majątkowej ze swoją małżonką i pozostaje z nią w faktycznej separacji. Pracuje on 5 dni poza miejscem zamieszkania. Dom skarżącego jest zajęty na poczet toczącego się postępowania karnego, podobnie jak inne nieruchomości stanowiące jego własność. Skarżący nie ma zdolności kredytowej i nie otrzyma kredytu, nie uzyska pożyczki od osoby fizycznej, nie sprzeda nieruchomości czy majątku ruchomego.
Wojewódzki Sąd Administracyjny rozważył, co następuje
Skarżący x, w odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi w wysokości [...] zł, wystąpił z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i wyjaśnił, że na poczet spraw sądowych zabezpieczony został cały jego majątek; komornik sądowy zablokował mu wszystkie posiadane środki finansowe (k. 19 akt sądowych).
W pierwotnym oświadczeniu majątkowym (k. 20-22 akt sądowych) Wnioskodawca podał, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z dwojgiem dzieci - córką (lat [...]) i synem (lat [...]). Posiada dom o pow. [...] m kw., który stanowi zabezpieczenie majątkowe w postępowaniu karnym. Posiadane przez Skarżącego gotówka w kwocie [...]zł, [...] zostały zajęte w postępowaniu egzekucyjnym. Skarżący wyjaśnił, że uzyskuje dochody z umowy o pracę w kwocie [...] zł brutto miesięcznie. Do formularza wniosku załączył zaświadczenie o wysokości wynagrodzenia.
Składając oświadczenia majątkowe według aktualnie obowiązującego wzoru formularza wniosku o prawo pomocy Skarżący podał, że uzyskuje dochody z umowy o pracę w kwocie [...] zł netto miesięcznie oraz wyjaśnił, że z wynagrodzenia za pracę dokonuje spłaty zadłużenia egzekwowanego przez komornika sądowego ([...] zł miesięcznie) oraz Urząd Skarbowy ([...] zł miesięcznie). W pozostałej części rubryki formularza wniosku zostały wypełnione poprzez wpisane słowa "Brak".
Wnioskodawca został zobowiązany do uzupełnienia oświadczenia majątkowego (k. 61 akt sądowych), pod rygorem rozpoznania wniosku w oparciu o zgromadzony dotychczas materiał dowodowy, poprzez:
- - udokumentowanie rodzaju posiadanych źródeł przychodu oraz wysokości przychodu i kosztów jego uzyskania za 2014, 2015 oraz 2016 rok (złożenie odpisów zeznań podatkowych) – dotyczy wszystkich domowników Wnioskodawcy,
- - udokumentownie średniomiesięcznych kosztów utrzymania siebie oraz rodziny (przedłożenie kserokopii rachunków lub faktur za trzy ostatnie miesiące),
- - przedłożenie spisu wszystkich posiadanych rachunków bankowych oraz przedłożenie wyciągów bankowych dokumentujących operacje finansowe wykonane na tych rachunkach od dnia 01 stycznia 2015 roku – dotyczy wszystkich domowników Wnioskodawcy,
- - określenie sytuacji majątkowej domowników wnioskodawcy poprzez wskazanie posiadanych przez nich: nieruchomości, ruchomości, oszczędności, wierzytelności, papierów wartościowych lub innych praw majątkowych,
- - udokumentownie tytułu prawnego, sposobu korzystania i kosztów utrzymania nieruchomości wskazanej we wniosku o prawo pomocy jako adres zamieszkania [...], udokumentowanie tytułu prawnego, sposobu korzystania i kosztów utrzymania nieruchomości wskazanej jako adres zameldowania i prowadzenia działalności gospodarczej w protokole przesłuchania podejrzanego [...], udokumentowanie tytułu prawnego, sposobu korzystania i kosztów utrzymania nieruchomości wskazanej w protokole przesłuchania podejrzanego, jako: [...]), udokumentowanie tytułu prawnego, sposobu korzystania i kosztów utrzymania nieruchomości wskazanej jako adres zakładu pracy wnioskodawcy [...] (),
- - udokumentowanie wysokość należności egzekwowanych od Wnioskodawcy, a także udokumentownie rodzaju zastosowanych środków egzekucyjnych oraz wysokość kwot przekazanych organom egzekucyjnym lub wysokość kwot przejętych wskutek zastosowanych środków egzekucyjnych od 01 stycznia 2015 roku.
W odpowiedzi na wezwanie Skarżący wyjaśnił, że nie posiada rachunków bankowych, a prowadzoną działalność gospodarczą zlikwidował z dniem [...] roku. Nieruchomość pod adresem [...] została sprzedana w [...] roku. Skarżący zameldowany jest u swojej matki (mieszkanie pod adresem ul. [...]), ale zamieszkuje wraz z żoną i dwojgiem dzieci w mieszkaniu należącym do teścia (nieruchomość pod adresem ul. [...]). Skarżący podniósł, że w jego małżeństwie obowiązuje ustrój rozdzielności majątkowej.
Do pisma Wnioskodawca załączył:
- - wydruk PIT-11, z którego wynika, że płatnikiem zaliczek na podatek dochodowy ze stosunku pracy Skarżącego jest y; wynagrodzenie za pracę Wnioskodawcy w 2015 roku wyniosło [...] zł,
- - wyrok zaoczny o ustanowieniu z dniem [...] roku rozdzielności majątkowej małżeńskiej pomiędzy powódką y, a pozwanym x,
- - dowody wpłaty na rzecz Naczelnika Urzędu Skarbowego wraz z kserokopiami pierwszych stron dwóch decyzji Naczelnika Urzędu Celnego.
Sąd stwierdza w tym miejscu, że przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym następuje, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny - art. 246 §1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. 2016, poz. 718 ze zm. – dalej P.p.s.a.).
Podkreślić należy bardzo stanowczo, że ciężar dowodu w zakresie wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na wnioskodawcy.
Oświadczenie majątkowe może być podstawą uwzględnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy tylko wówczas, gdy jest pełne i nie budzi wątpliwości, a jednocześnie wynika z niego, że obowiązek poniesienia kosztów postępowania sądowego spowoduje zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych.
Brak zdolności do poniesienia kosztów sądowych przez osobę fizyczną ma uzasadniać zarówno jej sytuacja majątkowa, jak i rodzinna – art. 246 §1 pkt 2 w związku z art. 255 P.p.s.a. Stąd strona postępowania ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy jest obowiązaną wyczerpująco przedstawić swoje możliwości płatnicze, w tym także w aspekcie jej możliwości wynikających z sytuacji rodzinnej.
Należy ponadto zauważyć, że przy ocenie możliwości finansowych strony postępowania poboczną kwestią jest rozdzielność majątkowa istniejąca między małżonkami. Ustanowienie rozdzielności majątkowej nie wyłącza stosowania przepisów regulujących małżeńskie stosunki majątkowe (zob. m. in. postanowienie NSA z dnia 12 września 2014 roku, Lex nr 1503381). Z punktu widzenia oceny zasadności przyznania prawa pomocy, istotny jest bowiem obowiązek wzajemnej pomocy ciążący na małżonkach z mocy ustawy, niezależnie od istniejącego między nimi ustroju majątkowego (postanowienie NSA z dnia 23 marca 2011 roku, Lex nr 783804).
Rozdzielność majątkowa odnosi się do majątku małżonków, a nie do ich wzajemnych obowiązków. Rozdzielność majątkowa nie zwalnia małżonków z obowiązku udzielania wzajemnego wsparcia materialnego, także w celu umożliwienia prowadzenia sporów sądowych (postanowienie WSA w Bydgoszczy z dnia 23 czerwca 2010r., sygn. akt I SA/Bd 37/10, Lex nr 658891).
W niniejszej sprawie skarżący nie jest rozwiedziony, co sam stwierdził we wniesionym sprzeciwie. Nie ma również orzeczonej formalnie separacji.
W ocenie Sądu oświadczenie majątkowe złożone przez Skarżącego jest niepełne i budzi wątpliwości, a przez to nie pozwala wnioskować o rzeczywistych zdolnościach płatniczych strony postępowania. Tezy tej nie zmieniły okoliczności podniesione w sprzeciwie.
Analiza złożonego oświadczenia majątkowego, wyjaśnień Wnioskodawcy oraz przedłożonych dokumentów źródłowych w sposób jednoznaczny wskazuje, że rzeczywistym źródłem utrzymania rodziny Wnioskodawcy nie są dochody ujawnione przez Skarżącego na potrzeby postępowania w przedmiocie prawa pomocy. Wbrew oświadczeniom składanym na urzędowym formularzu Skarżący zamieszkuje wspólnie z żoną y. Analiza dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy wskazuje ponadto, że Skarżący jest zatrudniany przez żonę w prowadzonej przez nią działalności gospodarczej.
W niniejszym postępowaniu sądowoadministracyjnym Skarżący jest reprezentowanym przez pełnomocnika w osobie adwokata. Tymczasem dochód uzyskiwany ze stosunku pracy ([...] netto miesięcznie) w części obejmującej [...] zł Skarżący rozdysponowuje na obsługę ciążących na nim należności publicznoprawnych. Przy czym kwota minimalnego wynagrodzenia za pracę jest wolna od egzekucji – art. 87¹ ustawy 26 czerwca 1974 roku – Kodeks pracy (Dz.U. 2014, poz. 1502 ze zm.). Uzasadnione zatem jest stanowisko, że środki na finansowanie obsługi prawnej Skarżącego, czy też konieczne utrzymanie wnioskodawcy i jego rodziny, pochodzą z innych źródeł niż jego wynagrodzenie.
Przy rozpatrywaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy istotne jest nie tylko to, jakie w danym momencie są realne możliwości finansowe wnioskodawcy, ale również przyczyny takiego stanu rzeczy. W konsekwencji uwzględnić należy, że sprzedaż domu, ustanowienie rozdzielności majątkowej, czy likwidacja działalności gospodarczej przez Skarżącego nastąpiły po powstaniu zobowiązań podatkowych w podatku akcyzowym.
Sąd podkreśla, że udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony postępowania sądowego z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w przypadkach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w tym postępowaniu jest rzeczywiście i obiektywnie niemożliwe na gruncie sytuacji majątkowej i rodzinnej wnioskodawcy.
Brak ujawnienia sytuacji majątkowej i dochodowej dorosłych domowników Wnioskodawcy oraz kosztów utrzymania rodziny nie pozwala na przeprowadzenie oceny zdolności płatniczych skarżącego określonych jego sytuacją rodzinną.
Skoro strona uchyla się od przedstawienia informacji i dokumentacji wskazanych w wezwaniu sądowym, to powinna liczyć się z tym, że Sąd nie będzie miał wystarczających podstaw do przeprowadzenia oceny czy wniosek o przyznanie prawa pomocy jest uzasadniony, ewentualnie w jakim zakresie jest uzasadniony.
Z uwagi na powyższe, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2, art. 255 oraz art. 260 § 1 i § 3 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji postanowienia.