Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 24 marca 2016 r., sygn. akt III SA/Po 149/16, referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu odmówił przyznania R. K. przyznania prawa pomocy.
W uzasadnieniu wskazano, że R. K. wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w całości lub zwolnienie od obowiązku uiszczenia wpisu od skargi.
Z akt sprawy wyniknęło, że skarżący prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z żoną, małżeństwo zostało zawarte w dniu [...] roku. W małżeństwie Skarżącego obowiązuje ustrój rozdzielności majątkowej (umowa majątkowa przedmałżeńska z dnia [...]). Z małżeństwem K. zamieszkują małoletnie dzieci – R. C. (lat 15) oraz B. K. (lat 11). Skarżący zamieszkuje pod adresem il. [...] w G.W. w mieszkaniu należącym do małżonki. W latach 2012-2014 wnioskodawca realizował zysk z prowadzonej działalności gospodarczej na poziomie około [...] zł średniomiesięcznie.
Przychód z prowadzonej działalności w roku 2012 wyniósł [...] zł, a koszty uzyskania przychodu [...] zł. Przychód za rok 2013 to [...] zł, a koszty jego uzyskania – [...] zł. Przychód w 2014 roku wyniósł [...] zł. Z kolei koszty uzyskania przychodu za rok 2014 ukształtowały się na poziomie [...] zł. Pomimo wezwania skarżący nie udokumentował przychodów i kosztów uzyskania przychodu za rok 2015 (oświadczył natomiast, że w tym roku nie uzyskał żadnego przychodu). Działalność gospodarcza została wykreślona z Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej w dniu [...] roku. Po prowadzonej działalności gospodarczej pozostały niespłacone należności cywilnoprawne ([...] zł) oraz publicznoprawne ([...] zł) deklarowane lub udokumentowane przez wnioskodawcę na łączną kwotę około [...] zł w należnościach głównych.
Egzekucja należności pozostałych po prowadzonej działalności gospodarczej wypada bezskutecznie. Dłużnik nie posiada żadnego źródła dochodu i nie jest zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy. Wnioskodawca nie ma żadnych ruchomości, czy też nieruchomości. Posiadaną nieruchomość o pow. [...] ha sprzedał w [...] za kwotę [...] zł. Pomimo wezwania skarżący nie udokumentował sposób rozdysponowania tej kwoty.
Skarżący nie ogłosił upadłości, lecz stwierdził, że przyczyną zaprzestania wykonywania działalności była niewypłacalność. Wyjaśnił, że nie pracuje, gdyż cierpi na depresję. Oświadczył jednocześnie, że zamieszkuje u żony (wprowadził się do umeblowanego mieszkania) i ona go utrzymuje, a on w zamian zajmuje się dziećmi.
Wnioskodawca nie wykonał wezwania w zakresie udokumentowania wysokości przychodów i sytuacji majątkowej żony oraz udokumentowania średniomiesięcznych kosztów utrzymania rodziny. W tym zakresie wnioskodawca zadeklarował, że małżonka odmawia podania informacji powołując się na umowę o rozdzielności majątkowej. Jednocześnie skarżący oświadczył, że małżonka prowadzi działalność gospodarczą (wpisana do CEDIG w dniu [...] roku), posiada nieruchomość (kamienica w Grodzisku Wlkp. o pow. [...] mkw., wartość około [...] zł) oraz użytkuje samochód osobowy Ford SMAX o wartości [...] zł (opłata leasingowa [...] zł miesięcznie). Koszty utrzymania mieszkania oraz zakupu wyżywienia i odzieży dla rodziny wnioskodawca oszacował na około [...] zł średniomiesięcznie.
R. K. wniósł sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego z dnia [...], zaskarżające je w całości. W uzasadnieniu skarżący wskazał, że znaczenie w niniejszej sprawie posiada fakt, że małżonka skarżącego nie chce z nim współpracować w zakresie przedmiotowej skargi, a czynności jej wskazują, że małżeństwo między nimi rozpada się. W ocenie skarżącego, wniosek o prawo pomocy zasługuje na częściowe zwolnienie go z kosztów sądowych, tj. z opłaty od skargi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych nie zasługiwał na uwzględnienie.
Zgodnie z treścią art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, która ma gwarantować możliwość realizacji konstytucyjnego prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W związku z tym, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu. Z treści art. 246 § 1 p.p.s.a. wynika natomiast, że ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek.
W myśl art. 255 p.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego.
Zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być rozpatrywana w dwóch aspektach – z uwzględnieniem, z jednej strony wysokości obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej strony – jej możliwości finansowe. W odniesieniu do drugiego ze wskazanych aspektów rozpatrywania takiego wniosku istotne jest nie tylko to, jakie w danym momencie są realne możliwości finansowe strony, ale również przyczyny takiego stanu rzeczy (zob. postanowienie NSA z 14 września 2012 r., sygn. akt II GZ 312/12, publ.: http://orzeczenia.nsa.gov.pl).
W ocenie Sądu, w okolicznościach rozpatrywanej sprawy wnioskodawca nie wykazał braku dostatecznych środków na pokrycie kosztów postępowania sądowego.
Biorąc pod uwagę stan rodzinny, majątek oraz dochody wnioskodawcy należy wskazać, że nie wykazał on w sposób rzetelny swojej aktualnej sytuacji finansowej. Podkreślenia wymaga przede wszystkim fakt, że pomimo wezwania skarżący nie udokumentował przychodów i kosztów uzyskania przychodu za rok 2015; oświadczył jedynie, że w tym roku nie uzyskał żadnego przychodu. Działalność gospodarcza została zaś wykreślona z Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej w dniu [...]. Skarżący nie ogłosił upadłości, lecz stwierdził, że przyczyną zaprzestania wykonywania działalności była niewypłacalność.
Ponadto wnioskodawca nie wykonał wezwania w zakresie udokumentowania wysokości przychodów i sytuacji majątkowej żony oraz udokumentowania średniomiesięcznych kosztów utrzymania rodziny. W tym zakresie wnioskodawca zadeklarował, że małżonka odmawia podania informacji powołując się na umowę o rozdzielności majątkowej. Jednocześnie skarżący oświadczył, że małżonka prowadzi działalność gospodarczą (wpisana do CEDIG w dniu [...] roku), posiada nieruchomość (kamienicę w G. W. o pow. [...] mkw., wartość około [...] zł) oraz użytkuje samochód osobowy Ford SMAX o wartości [...] zł (opłata leasingowa [...] zł miesięcznie). Koszty utrzymania mieszkania oraz zakupu wyżywienia i odzieży dla rodziny wnioskodawca oszacował na około [...] zł średniomiesięcznie.
Wyjaśnienia strony nie pozwalają na zidentyfikowanie aktualnego źródła finansowania koniecznych kosztów utrzymania i świadczą o nierzetelnym przedstawieniu swojej rzeczywistej sytuacji finansowej. W konsekwencji przekazane informacje nie stanowią właściwej podstawy dla oceny zdolności płatniczych wnioskodawcy. Należy podkreślić, że warunkiem koniecznym do przeprowadzenia oceny zdolności majątkowych osoby wnioskującej o przyznanie prawa pomocy jest przedstawienie dokładnych i wiarygodnych danych o sytuacji finansowej i rodzinnej strony postępowania. Ogólnikowe oraz nieudokumentowane zapewnienia o braku środków pieniężnych strony, bez przedstawienia dowodów na tą okoliczność, są bezużyteczne z punktu widzenia możliwości dokonania oceny tej sytuacji, gdyż nie pozwalają wnioskować o zdolnościach płatniczych strony postępowania.
Zaznaczyć również trzeba, że obowiązek spłaty przez skarżącego zobowiązań finansowych (wynikłych z uprzednio prowadzonej działalności gospodarczej) ma oczywiście wpływ na jego sytuację majątkową, nie stanowi jednak przesłanki, która przesądziłaby o pozytywnym załatwieniu jego wniosku. W orzecznictwie sądowym ukształtowało się już stanowisko, że zobowiązania cywilnoprawne nie mogą mieć pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowego (zob. postanowienie NSA z dnia 7 lutego 2006 r., I OZ 83/06, publ.: http://orzeczenia.nsa.gov.pl).
W tym stanie rzeczy należy stwierdzić, że wnioskodawca nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść ciężaru kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W konsekwencji wniosek strony o przyznanie prawa pomocy w całości należy uznać za nieuzasadniony
Wobec powyższego, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 260 p.p.s.a., orzeczono, jak w sentencji postanowienia.