Uzasadnienie
Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 2 lutego 2022 r. utrzymało w mocy decyzję Starosty [...] z dnia 4 stycznia 2022 r. umarzająca postępowanie w kwestii wydania decyzji o skierowanie skarżącego na badania lekarskie przeprowadzone w celu ustalenia istnienia lub braku przeciwwskazań zdrowotnych do kierowania pojazdami.
Postępowanie zostało wszczęte na wniosek prokuratury – jej zdaniem skarżący cierpi na organiczne zaburzenia osobowości w przebiegu zespołu zależności alkoholowej, a jego stan zdrowia może mieć wpływ na jego zdolność do kierowania pojazdami mechanicznymi. Prokurator powołał się na prowadzone pod nadzorem Prokuratury Rejonowej w o.. postępowanie przeciwko skarżącemu oskarżonemu o znęcanie się nad żoną i na poczynione w trakcie tego postępowania ustalenia w kwestii stanu psychicznego skarżącego.
Zdaniem organu I instancji skarżący nie dopuścił się czynu polegającego na naruszeniu zasad przepisów drogowych pod wpływem alkoholu. Nadto organ uznał, że zaburzenia osobowościowe na które cierpi skarżący mogą być nasilone w kontaktach z żoną natomiast w relacjach z uczestnikami ruchu drogowego niekoniecznie. Organ na podstawie art. 105 k.p.a. umorzył postępowanie jako bezprzedmiotowe.
Podobne stanowisko zajął w sprawie organ II instancji.
Organ II instancji stwierdził, że zgodnie z art. 75 ustawy z dnia 5 stycznia 2011 r. o kierujących pojazdami
1. Badaniu lekarskiemu przeprowadzanemu w celu ustalenia istnienia lub braku przeciwwskazań zdrowotnych do kierowania pojazdami, zwanemu dalej
"badaniem lekarskim", podlega, z zastrzeżeniem ust. 4:
- 1) osoba ubiegająca się o uzyskanie uprawnień do kierowania motorowerem, pojazdami silnikowymi lub uprawnienia do kierowania tramwajem;
- 2) osoba przedłużająca ważność prawa jazdy określonej kategorii lub pozwolenia na kierowanie tramwajem;
- 3) osoba ubiegająca się o przywrócenie uprawnienia do kierowania pojazdem cofniętego ze względu na stan zdrowia;
- 4) kierujący motorowerem, pojazdem silnikowym lub tramwajem, jeżeli kierował pojazdem w stanie nietrzeźwości, w stanie po użyciu alkoholu lub środka działającego podobnie do alkoholu;
- 5) osoba posiadająca prawo jazdy lub pozwolenie na kierowanie tramwajem, jeżeli istnieją uzasadnione i poważne zastrzeżenia co do stanu jej zdrowia
Zgodnie z art. 99 ust. 1 ustawy starosta wydaje decyzję administracyjną o skierowaniu kierowcy lub osoby posiadającej pozwolenie na kierowanie tramwajem na:
- 1) kontrolne sprawdzenie kwalifikacji w formie egzaminu państwowego, jeżeli istnieją uzasadnione zastrzeżenia co do ich kwalifikacji;
- 2) badanie lekarskie, jeżeli istnieją uzasadnione zastrzeżenia co do ich stanu zdrowia.
Zdaniem organu dla skierowania na badania nie wystarczą same wątpliwości co do stanu zdrowia kierowcy – muszą być istotne zastrzeżenia co do tego stanu zdrowia. Stwierdzenie zaburzenia osobowości nie stanowi przesłanki do skierowania danego kierowcy na badania.
W skardze do WSA w Poznaniu prokurator wniósł o uchylenie decyzji organów obu instancji.
W jego ocenie należało skierować skarżącego na badania lekarskie ze względu na jego stan zdrowia.
Organ w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczas prezentowane stanowisko.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje
Skarga zasługuje na uwzględnienie.
Zaskarżona decyzja, jak i poprzedzająca jej wydanie decyzja organu I instancji, naruszają przepisy w stopniu, który zgodnie z art. 145 § 1 w zw. z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. 2019.2325, ze zm.), dalej "p.p.s.a.". oznacza konieczność ich wyeliminowania z obrotu prawnego.
Zgodnie z art. 75 ustawy z dnia 5 stycznia 2011 r. o kierujących pojazdami (t.j. Dz. U. 2021.1212)
1. Badaniu lekarskiemu przeprowadzanemu w celu ustalenia istnienia lub braku przeciwwskazań zdrowotnych do kierowania pojazdami, zwanemu dalej
"badaniem lekarskim", podlega, z zastrzeżeniem ust. 4:
- 1) osoba ubiegająca się o uzyskanie uprawnień do kierowania motorowerem, pojazdami silnikowymi lub uprawnienia do kierowania tramwajem;
- 2) osoba przedłużająca ważność prawa jazdy określonej kategorii lub pozwolenia na kierowanie tramwajem;
- 3) osoba ubiegająca się o przywrócenie uprawnienia do kierowania pojazdem cofniętego ze względu na stan zdrowia;
- 4) kierujący motorowerem, pojazdem silnikowym lub tramwajem, jeżeli kierował pojazdem w stanie nietrzeźwości, w stanie po użyciu alkoholu lub środka działającego podobnie do alkoholu;
- 5) osoba posiadająca prawo jazdy lub pozwolenie na kierowanie tramwajem, jeżeli istnieją uzasadnione i poważne zastrzeżenia co do stanu jej zdrowia
Zgodnie z art. 99 ust. 1 ustawy
Starosta wydaje decyzję administracyjną o skierowaniu kierowcy lub osoby posiadającej pozwolenie na kierowanie tramwajem na:
- 1) kontrolne sprawdzenie kwalifikacji w formie egzaminu państwowego, jeżeli istnieją uzasadnione zastrzeżenia co do ich kwalifikacji;
- 2) badanie lekarskie, jeżeli istnieją uzasadnione zastrzeżenia co do ich stanu zdrowia.
Zdaniem organu dla skierowania na badania nie wystarczą same wątpliwości co do stanu zdrowia kierowcy – musząą być istotne zastrzeżenia co do tego stanu zdrowia. Stwierdzenie zaburzenia osobowości nie stanowi przesłanki do skierowania danego kierowcy na badania.
W ocenie Sądu takie stanowisko organu II instancji nie zasługuje na aprobatę.
Jak wskazano w wyroku NSA z dnia 21.09.2021 r. sygn.. II GSK 747/21
"Zgodnie z art. 75 ust. 1 pkt 5 u.k.p. badaniu lekarskiemu przeprowadzanemu w celu ustalenia istnienia lub braku przeciwwskazań zdrowotnych do kierowania pojazdami podlega osoba posiadająca prawo jazdy jeżeli istnieją uzasadnione i poważne zastrzeżenia co do stanu jej zdrowia. Art. 99 ust. 1 pkt 2 lit. b) tej ustawy stanowi natomiast, że starosta wydaje decyzję administracyjną o skierowaniu kierowcy na badania lekarskie, jeśli istnieją uzasadnione zastrzeżenia co do stanu zdrowia.
Jak wynika z cytowanych przepisów zastrzeżenia co do stanu zdrowia są wystarczające do skierowania danej osoby na badania lekarskie jeżeli są "uzasadnione" i "poważne". Dokonując oceny, czy w konkretnym wypadku zastrzeżenia są właśnie tego rodzaju, organ winien mieć na uwadze, że celem powołanych regulacji jest zapewnienie bezpieczeństwa w ruchu drogowym, gdyż bezpieczeństwo to zależy bezpośrednio od dyspozycji psychofizycznej kierowcy. Skierowanie na badania lekarskie powinno więc nastąpić, gdy organ znajdzie się w posiadaniu informacji nasuwających zastrzeżenia co do warunków zdrowotnych kierowcy, a więc gdy jest prawdopodobne, że stan zdrowia kierowcy świadczy o istnieniu przeciwwskazań do kierowania pojazdami, nie jest natomiast wymagana pewność w tym zakresie. Ostateczne rozstrzygnięcie w tej kwestii powierzone zostało bowiem uprawnionym w tym zakresie lekarzom.
Przyczyną, dla której Prokurator złożył wniosek wszczęcie niniejszego był fakt, iż z wydanej w toku postępowania karnego prowadzonego przeciwko skarżącemu opinii sądowo - psychiatrycznej sporządzonej przez lekarzy psychiatrów [...] wynikało, że u skarżącego stwierdzono uzależnienie od alkoholu.
Trzeba zauważyć, że stwierdzenie uzależnienia od alkoholu stanowi przeciwwskazanie zdrowotne do kierowania pojazdami przy ubieganiu się o uprawnienia do kierowania pojazdami. Warunkiem uzyskania prawa jazdy jest bowiem m.in. uzyskanie orzeczenia lekarskiego o braku przeciwwskazań zdrowotnych do kierowania pojazdem (art. 11 ust. 1 pkt 2a u.k.p.), a orzeczenie takie wydawane jest przez uprawnionego lekarza po przeprowadzeniu badań na zasadach i w zakresie określonym w rozporządzeniu Ministra Zdrowia z dnia 29 sierpnia 2019 r. w sprawie badań lekarskich osób ubiegających się o uprawnienia do kierowania pojazdami i kierowców (t.j. Dz.U.2020., poz.2213, dalej: Rozporządzenie z dnia 29 sierpnia 2019 r.). Zgodnie z § 4 ust. 1 pkt 10 tego rozporządzenia, w ramach badania lekarskiego uprawniony lekarz dokonuje oceny stanu zdrowia osoby badanej w celu stwierdzenia istnienia lub braku przeciwwskazań objawów wskazujących na uzależnienie od alkoholu lub jego nadużywanie.
Jak wynika z załącznika Nr 4 pkt 5 do rozporządzenia, w przypadku stwierdzenia uzależnienia od alkoholu lub niemożności powstrzymania się od picia alkoholu i kierowania pojazdem lub uzależnienia od środków działających podobnie do alkoholu orzeka się istnienie przeciwwskazań zdrowotnych do kierowania pojazdami. Zgodnie zaś z pkt 6 załącznika Nr 4 w przypadku stwierdzenia w przeszłości uzależnienia od alkoholu lub środków działających podobnie do alkoholu, można orzec brak przeciwwskazań zdrowotnych do kierowania pojazdami, jeżeli osoba badana: 1) udokumentuje co najmniej roczny okres abstynencji;
- 2) przedstawi opinię lekarza lub terapeuty prowadzącego leczenie odwykowe potwierdzającą leczenie i utrzymywanie abstynencji oraz przeprowadza regularne kontrolne badania lekarskie.
Jak z powyższego wynika, w przypadku stwierdzenia uzależnienia od alkoholu istnieją przeciwwskazania zdrowotne do kierowania pojazdami, a tylko w szczególnych przypadkach istnieje możliwość orzeczenia braku przeciwwskazań zdrowotnych do kierowania pojazdami osoby uzależnionej.
Skoro zatem w przypadku ubiegania o prawo jazdy warunkiem jest badanie lekarskie w trakcie którego lekarz zobowiązany jest stwierdzić istnienie lub brak przeciwwskazań objawów wskazujących na uzależnienie od alkoholu lub jego nadużywanie, to oczywiste jest, że w przypadku stwierdzenia uzależnienia od alkoholu u osoby posiadającej już prawo jazdy również konieczne jest przeprowadzenie badania lekarskiego. Dla bezpieczeństwa w ruchu drogowym niezbędne jest bowiem czuwanie nad tym, aby osoby posiadające uprawnienia do kierowania pojazdami miały wymaganą sprawność nie tylko w chwili ubiegania się o takie uprawnienie, ale także w okresie późniejszym, kiedy z tych uprawnień korzystają (por. wyrok NSA z 3 grudnia 2015 r., I OSK 605/14 - orzeczenie dostępne na stronie internetowej w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem http://orzeczenia.nsa.gov.pl).
Tymczasem organ uznał, że samo stwierdzenie, że skarżący cierpi na zaburzenia osobowości nie może stanowić samoistnej przesłanki w zakresie zobowiązania do poddania się badaniu lekarskiemu w celu ustalenia istnienia lub braku u skarżącego przeciwwskazań zdrowotnych do kierowania pojazdami. Sąd zauważa, że w rozpoznawanej sprawie nie mamy do czynienia z "samym stwierdzeniem" i mowa jest o zaburzeniach osobowości w przebiegu zespołu zależności alkoholowej, zaś w aktach administracyjnych jest opinia wydana przez biegłych sądowych z zakresu psychiatrii. organ nie ma uprawnień do oceny czy zaburzenia u skarżącego są tego rodzaju, ze występują w kontakcie z żoną a niekoniecznie w kontaktach z uczestnikami ruchu drogowego. Ocena zdrowia psychicznego skarżącego i jego wpływu na relacje zachowań wymaga wiedzy specjalistycznej, której organ nie posiada.
Mając na uwadze powyższe Sąd uznał, że w okolicznościach rozpoznawanej sprawy opinia [...]wydana przez biegłych lekarzy psychiatrów na potrzeby postępowania karnego, była wystarczająca do przyjęcia przez organy, iż istnieją uzasadnione zastrzeżenia co do stanu zdrowia skarżącego jako kierowcy w rozumieniu art. 75 ust. 1 pkt 5 i art. 99 ust. 1 pkt 2 lit. b) ustawy.
Ponownie Sąd podkreśla, że organ w postępowaniu prowadzonym w oparciu o wskazane przepisy art. 75 ust. 1 pkt 5 oraz art. 99 ust. 1 pkt 2 lit. b) u.k.p. nie jest bowiem uprawniony do badania i oceny innych okoliczności poza istnieniem uzasadnionych zastrzeżeń co do stanu zdrowia kierowcy, w szczególności nie jest uprawniony do oceny, czy w konkretnym przypadku uzależnienie od alkoholu stanowi o istnieniu przeciwwskazań zdrowotnych do kierowania pojazdami.
Z tego względu należało uchylić decyzje na podstawie art. 145 par. 1 pkt. 1 lit. c p.p.s.a.