Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniuz 17 sierpnia 2021 r., sygn. akt III SA/Po 196/21

Uzasadnienie

Zaskarżoną decyzją Dyrektor W. Oddziału Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa orzekł o utrzymaniu w mocy decyzji Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w K. z [...] listopada 2020 r. o odmowie przyznania J. D. pomocy dla rolników szczególnie dotkniętych kryzysem COVID-19 w ramach działania "Wyjątkowe tymczasowe wsparcie rolników, mikroprzedsiębiorstw oraz małych i średnich przedsiębiorstw szczególnie dotkniętych kryzysem związanym z [...]".

Jako podstawę prawną zaskarżonej decyzji powołano:

1. - art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2020 r., poz. 256 ze zm.), dalej: "K.p.a.";
2. - § 1 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 24 sierpnia 2020 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania oraz wypłaty pomocy finansowej na operacje typu "Pomoc dla rolników szczególnie dotkniętych kryzysem COVID-19" w ramach działania "Wyjątkowe tymczasowe wsparcie dla rolników, mikroprzedsiębiorstw oraz małych i średnich przedsiębiorstw szczególnie dotkniętych kryzysem związanym z COVID-19" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 (Dz. U. z 2020 r., poz. 1467), dalej: "rozporządzenie Ministra".

W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji wskazano, co następuje.

W dniu [...] września 2020 r. do organu pierwszej instancji wpłynął wniosek J. D. o przyznanie pomocy, która oświadczyła, że:

1. 1. na [...] marca 2020 r. była posiadaczem:
2. a) co najmniej 3 sztuk samców gatunku bydło domowe ([...]), których wiek wynosił co najmniej 12 miesięcy i nie więcej niż 24 miesiące;
3. b) 3 sztuk samic gatunku bydło domowe ([...]) typu użytkowego mlecznego lub typu użytkowego kombinowanego, których wiek przekraczał 24 miesiące;
4. 2. do dnia zakończenia naboru wniosków będzie prowadziła działalność rolniczą w zakresie chowu lub hodowli co najmniej jednego z gatunków zwierząt, których była posiadaczem [...] marca 2020 r.

Wnioskodawczyni do wniosku dołączyła:

1. 1. kopię aktu zgonu swojego męża ([...] sierpnia 2020 r.),
2. 2. oświadczenie, że na [...] marca 2020 r. gospodarstwo było zarejestrowane na jej męża i był on posiadaczem wszystkich zwierząt; zwierzęta przemieszczono na numer producenta J. D. [...] września 2020 r.

Z bazy danych komputerowego systemu Identyfikacji i Rejestracji Zwierząt Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa wynika, że wnioskodawczyni w wymaganym okresie, tj. [...] marca 2020 r., nie posiadała w swojej siedzibie stada żadnych zwierząt.

Zgodnie z § 2 ust. 1 pkt 1 lit. a, lit. b i lit. e rozporządzenia Ministra pomoc przyznaje się rolnikowi, o którym mowa w art. 39b ust. 1 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1305/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) i uchylającego rozporządzenie Rady (WE) nr 1698/2005 (Dz. Urz. UE L 347 z 20.12.2013, str. 487, z późn. zm.), któremu został nadany numer identyfikacyjny w trybie przepisów o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności, zwany dalej "numerem identyfikacyjnym", jeżeli ten rolnik lub jego małżonek według stanu na [...] marca 2020 r. był posiadaczem oznakowanych oraz zarejestrowanych w rejestrze zwierząt gospodarskich oznakowanych i siedzib stad tych zwierząt, o którym mowa w przepisach o systemie identyfikacji i rejestracji zwierząt, co najmniej:

1. - 3 sztuk samców gatunku bydło domowe ([...]), których wiek wynosił co najmniej 12 miesięcy i nie więcej niż 24 miesiące, lub
2. - 3 sztuk samic gatunku bydło domowe ([...]) typu użytkowego mlecznego lub typu użytkowego kombinowanego, których wiek przekraczał 24 miesiące, lub
3. - 1 sztuki zwierzęcia gatunku świnia ([...]) i do [...] lipca 2020 r. zgłosił oznakowanie co najmniej 21 sztuk zwierząt tego gatunku urodzonych w siedzibie stada posiadacza tego zwierzęcia, których urodzenie nastąpiło w okresie od [...] listopada 2019 r. do [...] maja 2020 r.
4. - oraz ten rolnik lub jego małżonek do dnia zakończenia naboru wniosków o przyznanie pomocy prowadzi działalność rolniczą w zakresie chowu lub hodowli co najmniej jednego z gatunków zwierząt, których był posiadaczem [...] marca 2020 r.

Jednym z wymogów przyznania pomocy jest oświadczenie małżonka rolnika o wyrażeniu zgody na przyznanie pomocy - w przypadku rolnika ubiegającego się o pomoc z uwzględnieniem zwierząt będących w posiadaniu małżonka lub produkcji prowadzonej przez małżonka (§ 6 ust. 2 pkt 7 rozporządzenia Ministra).

W przypadku współposiadania przez małżonków zwierząt pomoc przyznaje się temu małżonkowi (rolnikowi), który posiada numer identyfikacyjny, jeżeli on lub jego małżonek według stanu na [...] marca 2020 r. był posiadaczem oznakowanych oraz zarejestrowanych w rejestrze zwierząt oraz ten rolnik lub jego małżonek do dnia zakończenia naboru wniosków o przyznanie pomocy prowadzi działalność rolniczą w zakresie chowu lub hodowli co najmniej jednego z gatunków zwierząt, których był posiadaczem [...] marca 2020 r. Do takiej sytuacji nie doszło, a gospodarstwo wnioskodawczyni jest nowym podmiotem.

Wnioskodawczyni [...] marca 2020 r. nie była posiadaczem numeru indentyfikacyjnego producenta rolnego. Numer siedziby stada nadano [...] września 2020 r., a zwierzęta przemieszczono [...] września 2020 r. Nie była ona zatem posiadaczem zwierząt [...] marca 2020 r. Posiadaczem zwierząt był mąż wnioskodawczyni.

W sprawie nie mamy do czynienia z przejęciem pomocy (§ 9 rozporządzenia Ministra wyklucza zresztą takie przejęcie), a wnioskodawca (małżonek zmarłego rolnika) składając wniosek o przyznanie pomocy inicjuje nowe postępowanie. Występuje on zatem jako osobny producent rolny (posiadający nowy numer identyfikacyjny), prowadzący samodzielnie, indywidualnie gospodarstwo rolne. Z kolei w związku z tym, że zwierzęta zgłaszane przez niego do pomocy nie były zarejestrowane w okresie wymaganym przepisami rozporządzenia Ministra na tego wnioskodawcę, pomoc mu nie przysługuje.

W przypadku małżonków oraz podmiotów będących współposiadaczami gospodarstwa rolnego nadaje się jeden numer identyfikacyjny temu z małżonków lub współposiadaczy, co do którego współmałżonek lub współposiadacz wyrazili pisemną zgodę (art. 12 ust. 4 ustawy z dnia 18 grudnia 2003 r. o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności; Dz. U. z 2020 r., poz. 1206 ze zm.). Na gruncie tej ustawy status producenta rolnego przysługuje małżonkom wspólnie prowadzącym działalność rolniczą (uchwała składu siedmiu sędziów NSA o sygn. akt II GPS 2/12 - dostępny na stronie internetowej orzeczenia.nsa.gov.pl - w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, dalej: "CBOSA"). Oznacza to, że numer identyfikacyjny nadany temu małżonkowi, co do którego współmałżonek wyraził zgodę, identyfikuje tylko producenta rolnego - małżonków - jako grupę osób.

Tak długo, jak trwa małżeństwo i małżonkowie wspólnie prowadzą działalność rolniczą, posiadają oni status producenta rolnego, niezależnie od tego, że wpis do ewidencji producentów obejmuje tylko jednego z małżonków. Numer identyfikacyjny nadany temu małżonkowi, co do którego współmałżonek wyraził zgodę, identyfikuje bowiem producenta rolnego - małżonków. Z chwilą ustania małżeństwa przez śmierć jednego z małżonków ustaje także byt prawny tego producenta rolnego (wyrok o sygn. akt I GSK 1506/19 - dostępny w CBOSA).

Na podstawie zatem § 2 ust. 1 pkt 1 lit. a i § 6 ust. 1 pkt 7 rozporządzenia Ministra gospodarstwo rolne wnioskodawczyni jest nowym podmiotem i nie można zaliczyć zwierząt będących w posiadaniu jej męża jako kwalifikujących się do płatności w myśl § 2 tego rozporządzenia. Oznacza to, że wnioskodawczyni na [...] marca 2020 r. nie była posiadaczem oznakowanych oraz zarejestrowanych w rejestrze zwierząt gospodarskich oznakowanych i siedzib stad tych zwierząt, o których mowa w przepisach o identyfikacji i rejestracji zwierząt, stąd nie spełnia warunków do przyznania jej pomocy.

W skardze na decyzję organu odwoławczego i w dodatkowym piśmie procesowym skarżąca podniosła, że:

1. 1. wspólnie ze zmarłym [...] sierpnia 2020 r. mężem prowadziła gospodarstwo od prawie 20 lat i gdyby nie jego odejście, nie byłoby w ogóle jakiegokolwiek problemu z uzyskaniem pomocy, gdyż na [...] marca 2020 r. spełnione były wszystkie przesłanki do jej uzyskania;
2. 2. pomoc przyznawana jest nie do numeru identyfikacyjnego producenta, lecz dla producenta na potrzeby związane z hodowlą zwierząt.

Skarżąca uiściła wpis od skargi w wysokości [...] zł.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy podtrzymał stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.

Zaskarżona decyzja, jak i poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji podlegają uchyleniu, gdyż naruszają przepisy postępowania mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi; Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., dalej: "p.p.s.a.").

Zgodnie z § 2 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra pomoc przyznaje się rolnikowi, któremu został nadany numer identyfikacyjny w trybie przepisów o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności, jeżeli ten rolnik lub jego małżonek według stanu na [...] marca 2020 r. był posiadaczem oznakowanych oraz zarejestrowanych w rejestrze zwierząt gospodarskich oznakowanych i siedzib stad tych zwierząt, o którym mowa w przepisach o systemie identyfikacji i rejestracji zwierząt, co najmniej:

1. - 3 sztuk samców gatunku bydło domowe ([...]), których wiek wynosił co najmniej 12 miesięcy i nie więcej niż 24 miesiące, lub
2. - 1 sztuki zwierzęcia gatunku świnia ([...]) i do [...] lipca 2020 r. zgłosił oznakowanie co najmniej 21 sztuk zwierząt tego gatunku urodzonych w siedzibie stada posiadacza tego zwierzęcia, których urodzenie nastąpiło w okresie od [...] listopada 2019 r. do [...] maja 2020 r.
3. - oraz ten rolnik lub jego małżonek do dnia zakończenia naboru wniosków o przyznanie pomocy prowadzi działalność rolniczą w zakresie chowu lub hodowli co najmniej jednego z gatunków zwierząt, których był posiadaczem [...] marca 2020 r.

Przyznanie pomocy jest zatem możliwe, gdy:

1. 1. rolnikowi został nadany numer identyfikacyjny,
2. 2. rolnik [...] marca 2020 r. był posiadaczem wskazanych wyżej zwierząt gospodarskich,
3. 3. rolnik do dnia zakończenia naboru wniosków prowadzi działalność rolniczą w zakresie chowu lub hodowli co najmniej jednego z gatunków zwierząt, których był posiadaczem [...] marca 2020 r.

Odnośnie pierwszego warunku (nadanie numeru identyfikacyjnego) organy błędnie uznały, że skarżącej nie został nadany numer identyfikacyjny, podczas gdy same organy wskazują, że został on jej nadany [...] września 2020 r. Jest to wystarczające do spełnienia warunku nadania numeru identyfikacyjnego, gdyż § 2 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra nie stanowi, aby nadanie tego numeru rolnikowi musiało nastąpić w określonym dniu (np. [...] marca 2020 r.). Wystarczy zatem, że skarżąca składając [...] września 2020 r. wniosek miała nadany ten numer.

Odnośnie drugiego warunku (posiadanie przez rolnika [...] marca 2020 r. wskazanych we wniosku zwierząt gospodarskich) organy błędnie uznały, że brak nadania skarżącej numeru identyfikacyjnego przesądza o nieposiadaniu zwierząt [...] marca 2020 r. Jak już wyżej wskazano, nieprawidłowe było uznanie, że skarżącej nie nadano numeru identyfikacyjnego, a po drugie - ewentualne nienadanie tego numeru nie oznacza samo w sobie, że osoba której go nie nadano nie była [...] marca 2020 r. posiadaczem zwierząt. Żaden przepis nie uzależnia ustalenia posiadania zwierząt od nadania numeru identyfikacyjnego, natomiast przepis § 2 ust. 3 rozporządzenia Ministra uzależnia to od danych zawartych w rejestrze zwierząt gospodarskich, o którym mowa w przepisach o systemie identyfikacji i rejestracji zwierząt. W aktach administracyjnych nie ma wypisu z tego rejestru, ale nawet gdyby on tam był i widniałby w nim jako posiadacz jedynie mąż skarżącej, należałoby uznać, że posiadaczem zwierząt jest również małżonka (skarżąca), jeżeli [...] marca 2020 r. prowadziła z mężem gospodarstwo rolne, w którym znajdowały się te zwierzęta.

Organ pierwszej instancji ponownie rozpatrując sprawę dołączy zatem do akt wypis z powyższego rejestru, a gdy widnieć w nim będzie jedynie mąż skarżącej jako posiadacz zwierząt, przeprowadzi postępowanie dowodowe w celu ustalenia, czy skarżąca prowadziła z nim [...] marca 2020 r. gospodarstwo rolne, w którym znajdowały się te zwierzęta. Jeżeli tak było, organ uzna, że skarżąca była [...] marca 2020 r. posiadaczem zwierząt, o którym mowa we wniosku.

Organ pierwszej instancji zwróci też uwagę na to, jakie zwierzęta wymieniono we wniosku, gdyż w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji wymieniono zwierzęta, o których mowa w § 2 ust. 1 pkt 1 lit. b rozporządzenia Ministra (tj. 3 sztuk samic gatunku bydło domowe (Bos taurus) typu użytkowego mlecznego lub typu użytkowego kombinowanego, których wiek przekraczał 24 miesiące), których nie wymieniono we wniosku.

Z oczywistych względów warunkiem przyznania pomocy w kontrolowanej sprawie nie jest złożenie oświadczenia małżonka rolnika o wyrażeniu zgody na przyznanie pomocy. Dotyczy to jedynie rolnika ubiegającego się o pomoc z uwzględnieniem zwierząt będących w posiadaniu małżonka lub produkcji prowadzonej przez małżonka (§ 6 ust. 2 pkt 7 rozporządzenia Ministra).

Wobec tego Sąd orzekł, jak w pkt I. sentencji wyroku na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a.

Rozstrzygnięcie o kosztach postępowania zapadło w pkt II. sentencji wyroku na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 1 powyższej ustawy. Na zasądzone koszty składa się kwota [...]zł uiszczona tytułem wpisu od skargi.