Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniuz 19 sierpnia 2022 r., sygn. akt III SA/Po 218/22

Uzasadnienie

Wnioskiem z dnia [...] września 2021 roku K. sp. z o.o. zwróciła się o zmianę danych podmiotowych zawartych w ewidencji gruntów i budynków poprzez wpis jej własności w odniesieniu do działki nr [...] położonej w N. zapisanej w księdze wieczystej nr [...] w miejsce B. i Z. S.. Wnioskodawca załączył postanowienie Sądu Rejonowego we W. z dnia [...] listopada 2020 roku oddalające wniosek o wpis prawa własności Z. S. do księgi wieczystej oraz postanowienie Sądu Okręgowego w P. z dnia [...] kwietnia 2021 roku oddalające apelację Z. S..

Pismem z dnia [...] października 2021 roku pełnomocnik Z. S. poinformował, że dnia [...] lipca 2021 roku została złożona skarga kasacyjna od postanowienia Sądu Okręgowego w P. z dnia [...] kwietnia 2021 roku, a zarządzeniem z dnia [...] września 2021 roku w sprawie [...] Sąd Okręgowy w P. przedstawił powyższą skargę kasacyjną do rozpoznania Sądowi Najwyższemu.

Starosta [...] dnia [...] października 2021 roku wszczął postępowanie w związku z wpływem wniosku spółki o zmianę zapisu własności, jednocześnie wzywając o dostarczenie oryginałów, bądź poświadczonych odpisów dołączonych postanowień mających stanowić podstawę dokonania zmiany w przedmiotowej sprawie.

W odpowiedzi na wezwanie dnia [...] października 2021 roku spółka przedłożyła poświadczone przez notariusza postanowienia Sądu Rejonowego we W. z dnia [...] listopada 2020 roku i Sądu Okręgowego w P. z dnia [...] kwietnia 2021 roku

Pismem z dnia [...] października 2021 roku Spółka "K. " sp. z o. o. zaznaczyła, że złożona skarga kasacyjna nie ma żadnego wpływu na toczące się aktualnie postępowanie o zmianę danych zawartych w ewidencji gruntów i budynków ze względu na fakt, że postanowienie Sądu Okręgowego w P. z dnia [...] kwietnia 2021 roku prawomocnie oddala żądanie dokonania wpisu prawa własności na rzecz Z. S. w dziale II księgi wieczystej [...] prowadzonej dla nieruchomości obejmującej działkę nr [...] położoną w N. i tym samym jest podstawą do dokonania zmian w prowadzonej ewidencji gruntów i budynków.

Decyzją dnia [...] listopada 2021 roku, nr [...] Starosta [...] zmienił dane podmiotowe zawarte w ewidencji gruntów i budynków poprzez wpis własności K. spółka z o.o. w miejsce B. i Z. S. do działki nr [...] położonej w obrębie N., jednostka ewidencyjna N. – miasto.

W uzasadnieniu organ wyjaśnił, że zmiana właściciela ze spółki "K. " sp. z o.o. na B. i Z. S. do działki nr [...] o pow. [...] ha została wprowadzona w ewidencji gruntów i budynków dnia [...] września 2018 roku na podstawie prawomocnego postanowienia Sądu Okręgowego w P. z dnia [...] grudnia 2017 roku, sygn. akt [...] zmieniającego postanowienie Sądu Rejonowego we W. z dnia [...] października 2016 roku, sygn. akt [...] o zasiedzenie nieruchomości z dniem [...] stycznia 1962 roku prawa własności, który został przesłany przez Sąd Rejonowy we W. i zgodnie z otrzymanym dokumentem została wprowadzona zmiana do operatu ewidencyjnego. Z. S. złożyła wniosek o ujawnienie w dziale II księgi wieczystej [...] prawa własności na podstawie powyższego postanowienia o zasiedzeniu. Wniosek Z. S. o wpis prawa własności do księgi wieczystej nie zasługiwał jednak na uwzględnienie, gdyż po dacie zasiedzenia, nieruchomość objęta wnioskiem została przejęta na rzecz Skarbu Państwa i w związku z tym istniały dwa różne orzeczenia wskazujące dwóch różnych właścicieli tej samej nieruchomości.

Zdaniem organu prawomocne postanowienia: Sądu Rejonowego we W. z dnia [...] listopada 2020 roku oraz Sądu Okręgowego w P. z dnia [...] kwietnia 2021 roku oddalające wniosek Z. S. o wpis prawa własności do księgi wieczystej, stanowiły podstawę do zmiany zapisu własności w odniesieniu do działki nr [...] położonej w N.. Nie miał znaczenia natomiast fakt, że dnia [...] lipca 2021 roku została złożona skarga kasacyjna od postanowienia Sądu Okręgowego w P. z dnia [...] kwietnia 2021 roku, które jest prawomocne.

Pismem z [...] listopada 2021 roku pełnomocnik Z. S. złożył odwołanie od powyższej decyzji, wnosząc o uchylenie bądź o jej uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia. W uzasadnieniu podniesiono, że postanowienie Sądu Rejonowego we W., a także postanowienie Sądu Okręgowego w P. rozpoznające wnioski o wpis do ksiąg wieczystych prawa własności Z. S. nie są postanowieniami, które decydują o prawie własności, a co za tym idzie na ich podstawie nie można dokonywać zmian w ewidencji gruntów i budynków.

Decyzją z dnia 18 stycznia 2022 roku, nr [...] Inspektor Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego uchylił zaskarżoną w całości decyzję Starosty [...] z [...] listopada 2021 roku, nr [...]; odmówił ujawnienia w operacie ewidencji gruntów i budynków prawa własności na rzecz K. sp. z o.o. w odniesieniu do działki nr [...] położonej w obrębie N..

W ocenie organu odwoławczego zgodnie z aktualnym wypisem z rejestru gruntów, działka ewidencyjna oznaczona numerem [...] o pow. [...] ha, położona w obrębie ewidencyjnym N. stanowi własność B. i Z. S., który zostali ujawnieni w operacie ewidencji gruntów i budynków jako właściciele przedmiotowej działki w trybie czynności materialno-technicznej [...] września 2018 roku, na podstawie prawomocnego postanowienia Sądu Okręgowego w P. z [...] grudnia 2017 roku, sygn. akt. [...], stwierdzającego zasiedzenie z dniem [...] stycznia 1962 roku przez B. i Z. S.. Analiza treści księgi wieczystej nr [...] w której ujawniona jest przedmiotowa działka wykazała, że w dziale II tej księgi jako właściciel figuruje - "K. " sp. z o.o. Z dokumentów znajdujących się w aktach księgi wieczystej wynika, że wpis prawa własności na rzecz K. sp. z o.o. dokonany na podstawie umowy sprzedaży, umowy sprzedaży pod warunkiem (rep A [...] z dnia 04 grudnia 2008 roku) oraz umowy przeniesienia własności (rep A [...] z dnia [...] marca 2009 roku) jest prawidłowy i kwestii tej nie zmienia prawomocne postanowienie o zasiedzeniu z [...] grudnia 2017 roku, sygn. akt [...].

Nabycie przez Z. S. przez zasiedzenie prawa własności nieruchomości stanowiącej działkę [...] nie spowodowało w okolicznościach niniejszej sprawy zmiany właściciela nieruchomości. Postanowieniem z [...] kwietnia 2021 roku, sygn. akt [...] Sąd Okręgowy w P. oddalił apelację Z. S.. Sąd wieczystoksięgowy mając dwa równoległe akty prawne nie mógł na tej podstawie dokonać wnioskowanego wpisu w księdze wieczystej. Jednocześnie Sąd wyjaśnił, że wnioskodawczyni chcąc ujawnić swoje prawo własności na rzeczonej nieruchomości powinna złożyć pozew o stwierdzenie niezgodności treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym.

W ocenie organu odwoławczego postanowienia sądu wieczystoksięgowego, na które powołuje się "K. " Sp. z o.o. (tj postanowienie Sądu Rejonowego we W. z dnia [...] listopada 2020 roku oddalające wniosek o wpis prawa własności Z. S. do księgi wieczystej oraz postanowienie Sądu Okręgowego w P. z dnia [...] kwietnia 2021 roku oddalające apelację Z. S.) nie mogły stanowić podstawy do dokonania zmian w operacie ewidencji gruntów i budynków, bowiem nie orzekają o prawie własności. Zarówno postanowienie Sądu Rejonowego we W. jak również postanowienie Sądu Okręgowego w P. nie pozbawiają Z. S. przysługującego jej prawa własności do działki [...], które nabyła wraz z mężem w drodze zasiedzenia, lecz odmawiają wpisu na jej rzecz prawa własności w księdze wieczystej.

Natomiast właściwym do rozstrzygania sporów o prawo własności nieruchomości jest sąd powszechny w postępowaniu cywilnym (np. w przedmiocie uzgodnienia treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym bądź poprzez wzruszenie prawomocnego orzeczenia stanowiącego podstawę wpisu), którego postanowienie będzie wiążące w kwestii zapisu w ewidencji gruntów i budynków.

Pismem z dnia [...] lutego 2022 roku "K. " sp. z o.o. z siedzibą w N. wniosła skargę na decyzję Inspektor Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego z dnia 18 stycznia 2022 roku, nr: [...] wydaną w sprawie [...]. Zaskarżonej w całości decyzji zarzuciła naruszenie:

1. 1. przepisów art. 20 ust. 2 pkt 1 w zw. z art. 24 ust. 2a pkt 2 w zw. z art. 24 ust. 2b pkt 2 ustawy Prawo geodezyjne i kartograficzne i w zw. z § 11 pkt 2 rozporządzenia Ministra Rozwoju, Pracy i Technologii z dnia 27 lipca 2021 roku w sprawie ewidencji gruntów i budynków poprzez ich niezastosowanie i w konsekwencji niedokonanie aktualizacji informacji zawartych w ewidencji gruntów i budynków, pomimo że zgodnie z treścią księgi wieczystej [...] właścicielem działki [...] jest K. i nie ma możliwości ujawnienia w obecnym stanie prawnym jako właściciela Z. S., co jednoznacznie potwierdzają znajdujące się w aktach organu ustalenia Sądu Rejonowego we W. zawarte w uzasadnieniu postanowienia z dnia [...] listopada 2020 roku (oddalające wniosek Z. S. o wpis własności na jej rzecz) oraz ustalenia Sądu Okręgowego w P. zawarte w uzasadnieniu postanowienia z dnia [...] kwietnia 2021 roku (oddalające apelację Z. S.),
2. 2. naruszenie przepisów art. 20 ust. 2 pkt 1 w zw. z art. 24 ust. 2a pkt 1 lit d) ustawy Prawo geodezyjne i kartograficzne poprzez ich niezastosowanie i w konsekwencji niedokonanie aktualizacji informacji zawartych w ewidencji gruntów i budynków, podczas gdy organ zobligowany był do dokonania zmian danych podmiotowych również z urzędu, albowiem ujawnienie w ewidencji gruntów i budynków danych podmiotowych Z. S. i B. S., którzy byli właścicielami aktualnej działki [...] w latach 60 -tych było oczywiście nieprawidłowe jako nieaktualne z uwagi na dalszy obrót prawny wskazaną nieruchomością, co potwierdzają znajdujące się w aktach organu ustalenia Sądu Rejonowego we W. zawarte w uzasadnieniu postanowienia z dnia [...] listopada 2020 roku (oddalające wniosek Z. S. o wpis własności na jej rzecz) oraz ustalenia Sądu Okręgowego w P. zawarte w uzasadnieniu postanowienia z dnia [...] kwietnia 2021 roku (oddalające apelację Z. S.), rezultatem których, stało się w dalszej kolejności naruszenie przepisu art. 3 ust. 1 ustawy o księgach wieczystych i hipotece poprzez nieuwzględnienie, że właścicielem działki [...] jest K., chociaż tak wynika z aktualnej treści księgi wieczystej oraz naruszenie 365 § 1 KPC poprzez nierespektowanie i nieuwzględnienie prawomocnego postanowienia Sądu Rejonowego we W. z dnia [...] listopada 2020 roku i prawomocnego postanowienia Sądu Okręgowego w P. z dnia [...] kwietnia 2021 roku, odmawiających ujawnienia prawa własności w księdze wieczystej na rzecz Z. S. w miejsce K.,
3. 3. przepisów art. 7 KPA w zw. z art. 77 § 1 KPA w zw. z art. 80 KPA poprzez zaniechanie wszechstronnego i dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, przeprowadzenie dowolnych ustaleń faktycznych, a to w szczególności poprzez pominięcie ustaleń wynikających z uzasadnienia prawomocnego postanowienia Sądu Rejonowego we W. z dnia [...] listopada 2020 roku i z uzasadnienia prawomocnego postanowienia Sądu Okręgowego z dnia 23 kwietnia 2021 roku, pominięcie aktualnej treści księgi wieczystej [...], w której jako właściciel figuruje K., wyprowadzenie wniosków przeciwnych do tez przytoczonych przez organ w rozważaniach prawnych, a tym samym zaniechanie czynności zmierzających do prawidłowego załatwienia sprawy, nierespektowania przepisów prawa, w rezultacie czego został naruszony interes skarżącej.

W konsekwencji strona wniosła o: uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, oraz zasądzenie od organu II instancji na rzecz skarżącej kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Ponadto wniosła o przeprowadzenie na podstawie art. 106 § 3 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi dowodów uzupełniających na okoliczność że właścicielem nieruchomości jest K. z następujących dokumentów:

. umowy sprzedaży oraz umowa sprzedaży pod warunkiem z dnia [...] grudnia 2008 roku;

. umowy przeniesienia własności z dnia [...] marca 2009 roku;

. aktualnej treści księgi wieczystej [...] zupełnej treści księgi wieczystej [...];

. postanowienia Sądu Powiatowego we W. z dnia [...] czerwca 1971 roku, sygn. [...] (i oryginału tego postanowienia z akt sprawy o sygn. [...] znajdujących się w Sądzie Rejonowym we W.);

. postanowienia Sądu Okręgowego w P. z dnia [...] grudnia 2017 roku, sygn. akt [...] o stwierdzeniu zasiedzenia (i oryginału tego postanowienia z akt sprawy o sygn. [...] Sądu Rejonowego we W.);

. pisma Sądu Rejonowego we W. do Starosty [...] z dnia [...].11.2018, sygn. [...] (i oryginału tego pisma z akt sprawy o sygn. [...] Sądu Rejonowego we W.), wygenerowanego z portalu informacyjnego sądów powszechnych);

. pisma skarżącej w przedmiocie sprostowania błędnych danych z dnia [...] grudnia 2018 roku postanowienia Inspektor Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego z dnia [...].03.2019 roku, [...] (i oryginału tego postanowienia z akt sprawy [...] Starosty [...]):

W uzasadnieniu skargi pełnomocnik strony wskazał, że w ocenie strony skarżącej analiza całokształtu prowadzi do wniosku, że już pierwotnie dokonana zmiana w ewidencji gruntów polegająca na wpisaniu w dniu [...] września 2018 roku danych podmiotowych B. i Z. S. w oparciu o postanowienie stwierdzające zasiedzenie nieruchomości z dniem [...] stycznia 1962 roku była nieprawidłowa, co wywołało niezgodność między rzeczywistym stanem rzeczy w pełni, prawidłowo odzwierciedlonym w księdze wieczystej dla nieruchomości obejmujące działkę nr [...], a danymi w ewidencji gruntów i budynków. Dane te w ocenie skarżącej powinny zostać usunięte z urzędu, gdyż wpis Z. i B. S. był błędny.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie i podtrzymał dotychczasową argumentację.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu, zważył co następuje

Skarga w niniejszej sprawie zasługuje na uwzględnienie.

Na wstępie wyjaśnić należy, że istota sądowej kontroli administracji publicznej sprowadza się do ustalenia, czy w określonym przypadku jej organy dopuściły się kwalifikowanych naruszeń prawa. Sąd administracyjny sprawuje swą kontrolę pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej - art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. t.j. z 2021 roku, poz. 137 ze zm.). Zakres kontroli wyznacza przepis art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 roku, poz. 329 z ze zm., zwana dalej: p.p.s.a.).

Sąd rozstrzyga w granicach sprawy, nie będąc przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W myśl art. 145 § 1 p.p.s.a., sąd zobligowany jest do uchylenia decyzji bądź postanowienia lub stwierdzenia ich nieważności, ewentualnie niezgodności z prawem tylko wówczas, gdy dotknięte są one naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy, lub zachodzą przyczyny stwierdzenia nieważności decyzji wymienione w art. 156 k.p.a. lub innych przepisach. W ramach kontroli legalności sąd stosuje przewidziane prawem środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 p.p.s.a.).

Spór w sprawie dotyczy prawidłowego wpisu w ewidencji gruntów i budynków.

Ewidencja gruntów i budynków, stosownie do art. 2 pkt 8 ustawy z dnia 17 maja 1989 roku - Prawo geodezyjne i kartograficzne (Dz. U. z 2021 roku, poz. 1990, ze zm.), dalej również jako P.g.k., to system informacyjny zapewniający gromadzenie, aktualizację oraz udostępnianie w sposób jednolity dla kraju informacji o gruntach, budynkach i lokalach, ich właścicielach oraz innych podmiotach władających lub gospodarujących tymi gruntami, budynkami lub lokalami. Przepis art. 20 P.g.k. określa rodzaje informacji o gruntach (ust. 1 pkt 1) oraz ich właścicielach (ust. 2), które obejmuje ewidencja gruntów. Informacje te mają charakter przedmiotowy lub podmiotowy. W odniesieniu do gruntów informacje o charakterze przedmiotowym dotyczą ich położenia, granic, powierzchni, rodzajów gruntów oraz ich klas bonitacyjnych, oznaczenia ksiąg wieczystych lub zbiorów dokumentów, jeżeli zostały założone dla nieruchomości, w skład której wchodzą grunty. Informacje podmiotowe dotyczą natomiast wskazania właściciela.

Podstawową zasadą prowadzenia ewidencji jest zasada aktualności, tj. utrzymywania operatu ewidencyjnego w zgodzie z aktualnymi, dostępnymi dla organu dokumentami i materiałami źródłowymi (§ 44 i następne rozporządzenia w sprawie ewidencji gruntów i budynków). Dane zawarte w ewidencji podlegają aktualizacji z urzędu lub na wniosek osób lub innych organów i jednostek organizacyjnych, o których mowa w § 10 i § 11 (§ 46 ust. 1 rozporządzenia Ministra Rozwoju, Pracy i Technologii z dnia 27 lipca 2021 roku w sprawie ewidencji gruntów i budynków). Wprowadzenie zmian danych ewidencyjnych może nastąpić w trybie czynności materialno-technicznej w postaci wprowadzenia do bazy danych zmiany na podstawie udokumentowanego zgłoszenia zmiany (art. 22 ust. 2 i ust. 3 P.g.k. w związku z § 48 ust. 1 i ust. 2 rozporządzenia w sprawie ewidencji gruntów i budynków), albo w drodze decyzji (§ 47 ust. 3 ww. rozporządzenia).

Tę drugą formę organ stosuje wówczas, gdy aktualizacja operatu ewidencyjnego wymaga wyjaśnień zainteresowanych lub uzyskania dodatkowych dowodów. Wówczas organ przeprowadza postępowanie administracyjne, które kończy się decyzją wprowadzającą zmiany lub odmawiającą wprowadzenia żądanej zmiany. Z powyższych regulacji wynika, że ewidencja gruntów i budynków jest tylko zbiorem informacji odzwierciedlających aktualny stan prawny danej nieruchomości. Rejestruje ona stan prawny zaistniały uprzednio, ale w żadnym wypadku go nie tworzy. Nie rozstrzyga także sporów o prawa do gruntów, ani żadnych kwestii spornych związanych z ustaleniem tytułu własności. Stąd też żądanie wprowadzenia zmian w ewidencji nie można dochodzić ani udowadniać swoich praw właścicielskich czy uprawnień do władania nieruchomością. Deklaratoryjny charakter wpisów oznacza, że nie kształtują one nowego stanu prawnego, a jedynie potwierdzają stan prawny wynikający z dokumentów (por. wyrok NSA z dnia 12 lipca 2012 roku, I OSK 1004, Lex nr 1225527).

W rozpoznawanej sprawie należy przywołać treść przepisów wskazanych przez stronę skarżącą, których rzekomo dopuścił się organ odwoławczy. Otóż zgodnie z art. 20 ust. 2 pkt 1 P.g.k. W ewidencji gruntów i budynków wykazuje się także: 1) właścicieli nieruchomości, a w przypadku: a) nieruchomości Skarbu Państwa lub jednostek samorządu terytorialnego - oprócz właścicieli inne podmioty, w których władaniu lub gospodarowaniu, w rozumieniu przepisów o gospodarowaniu nieruchomościami Skarbu Państwa, znajdują się te nieruchomości, b) gruntów, dla których ze względu na brak księgi wieczystej, zbioru dokumentów albo innych dokumentów nie można ustalić ich właścicieli - osoby lub inne podmioty, które władają tymi gruntami na zasadach samoistnego posiadania. Stosownie do treści art. 24 ust. 2a pkt 1 lit d) Informacje zawarte w ewidencji gruntów i budynków podlegają aktualizacji: z urzędu, jeżeli zmiany tych informacji wynikają z: wykrycia błędnych informacji; a także zgodnie z pkt 2 na wniosek podmiotów, o których mowa w art. 20 ust. 2 pkt 1, lub władających gruntami na zasadach samoistnego posiadania.

W ocenie sądu nie można pominąć, że ewidencja gruntów i budynków ma charakter techniczno-deklaratoryjny, ujawnianie w niej określonych praw do gruntu spełnia tylko funkcję informacyjną. W celu ujawnienia i aktualizowania stanu prawnego poszczególnych nieruchomości prowadzone są księgi wieczyste. Organy prowadzące ewidencję gruntów i budynków, które dokonują aktualizacji zapisów tej ewidencji, nie mają żadnych uprawnień do badania, czy też kontrolowania prawnych konsekwencji orzeczeń sądowych, decyzji administracyjnych, aktów notarialnych, czy też danych wynikających z elektronicznych ksiąg wieczystych w zakresie danych określających prawa do nieruchomości. Wpis prawa własności w księdze wieczystej potwierdza w dostateczny sposób istnienie tego prawa, bowiem księgi wieczyste prowadzi się w celu ustalenia stanu prawnego nieruchomości (art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 roku o księgach wieczystych i hipotece, Dz. U. z 2022 roku, poz. 1728 ze zm., dalej jako u.k.w.h.). Z wpisem w księdze wieczystej związane jest domniemanie prawne zakładające zgodność dokonanego w księdze wieczystej wpisu z rzeczywistym stanem prawnym.

Celem wpisów w ewidencji gruntów jest zapewnienie aktualności wpisów w ewidencji gruntów i budynków i wyeliminowanie błędnych danych. Istotą rejestracji ewidencji gruntów i budynków jest to, że stanowi ona odzwierciedlenie aktualnego stanu prawnego dotyczącego danej nieruchomości. Pomimo tego, że rejestr ewidencji gruntów i budynków oraz księgi wieczyste są dwoma różnymi i oddzielnie działającymi rejestrami, to zapisy w nich ujawnione dotyczącej tej samej nieruchomości powinny być spójne. Jedynie dane dotyczące oznaczenia nieruchomości (a zatem dane ujawnione w dziale I księgi wieczystej) są dokonywane na podstawie danych z katastru nieruchomości.

Natomiast w przypadku danych podmiotowych (ujawnionych w dziale II księgi wieczystej) to treść księgi wieczystej determinuje treść danych podmiotowych w ewidencji gruntów i budynków. Pogląd taki potwierdził Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 7 maja 2020 roku, w sprawie V CSK 520/19 wskazując, że na podstawie wpisów dotyczących właściciela nieruchomości w księdze wieczystej dokonywane są odpowiednie wpisy w ewidencji, a nie odwrotnie (art. 20 ust. 2 pkt 1, art. 23 ust. 1 pkt 2 i art. 24 ust. 2b lit. b P.g.k.).

Zgodnie z § 11 rozporządzenia Ministra Rozwoju, Pracy i Technologii z dnia 27 lipca 2021 r. w sprawie ewidencji gruntów i budynków, Ewidencja obejmuje dane:

1. 1. przedmiotowe dotyczące:
2. a. działek ewidencyjnych,
3. b. budynków,
4. c. lokali;
5. 2. podmiotowe dotyczące:
6. a. właścicieli oraz przysługujących im wielkości udziałów albo samoistnych posiadaczy,
7. b. opisu prawa własności lub stanu posiadania osób, o których mowa w lit. a,
8. c. daty nabycia prawa własności,
9. d. informacji o dokumentach, które stanowiły podstawę opisu prawa własności albo stanu posiadania, o którym mowa w lit. b,
10. e. adresów zameldowania na pobyt stały albo siedziby podmiotów, o których mowa w lit. a.

Decyzją z dnia 18 stycznia 2022 roku Inspektor Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego w pkt 1 uchylił decyzję Starosty [...] z [...] listopada 2021 roku orzekającą o zmianie danych podmiotowych zawartych w ewidencji gruntów i budynków, polegającej na ujawnieniu prawa własności "K. " sp. z o.o., natomiast w pkt 2 odmówił ujawnienia w operacie ewidencji gruntów i budynków prawa własności na rzecz K. sp. z o.o. w odniesieniu do działki [...] położonej w obrębie N..

Oceniając zaskarżoną decyzję z punktu widzenia jej zgodności z prawem stwierdzić należy, że zaskarżona decyzja narusza prawo.

W przedmiotowej sprawie K. spółka jest ujawnionym w księdze wieczystej właścicielem nieruchomości obejmującej działkę [...], dla której Sąd Rejonowy we W. prowadzi księgę wieczystą pod kw nr [...] Nabycie przez K. nieruchomości (obejmującej, m.in. działkę [...]) nastąpiło od ujawnionych w księdze wieczystej właścicieli, tj. J. i T. K., którzy z kolei nabyli nieruchomość w drodze odpłatnej czynności prawnej od Skarbu Państwa na podstawie postanowienia Sądu Powiatowego we W. z dnia [...] czerwca 1971 roku, sygn. [...] o przejęciu na wyłączną własność nieruchomości obejmującej m.in. dzisiejszą działkę [...]. Postanowieniem z dnia [...] grudnia 2017 roku, sygn. akt [...] Sąd Okręgowy w P. stwierdził, że Z. i B. S. nabyli z dniem [...] stycznia 1962 roku przez zasiedzenie własność nieruchomości obejmującej m.in. działkę [...].

Sąd nie zajmował się zdarzeniami prawnymi, jakie nastąpiły już po dacie zasiedzenia nieruchomości (w szczególności późniejszym od zasiedzenia przejęciem wskazanej nieruchomości na mocy orzeczenia sądowego przez Skarb Państwa). Pismem z dnia [...] listopada 2018 roku Sąd Rejonowy wystosował do Starostwa Powiatowego we W. Wydziału Geodezji pismo, w którym wskazał, że odpis postanowienia o zasiedzeniu nie został przesłany do Starostwa w celu dokonywania zmian wpisów właścicieli nieruchomości wymienionych w postanowieniu o stwierdzeniu zasiedzenia. W tym miejscu należy dostrzec, że nie każde prawomocne orzeczenie sądu może być podstawą do dokonania aktualizacji informacji zawartych w ewidencji gruntów i budynków. O tym, czy orzeczenie sądu może być podstawą do wprowadzenia zmiany w ewidencji gruntów i budynków, decyduje zarówno przedmiot sprawy, w którym orzeczenie zapadło, jak i merytoryczna treść samego orzeczenia (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 maja 2020 roku, sygn. I OSK 286/19).

Postanowieniem Sądu Okręgowego w P. z dnia [...] kwietnia 2021 roku wyraźnie stwierdzono brak jest warunków do ujawnienia w księdze wieczystej wnioskodawczyni Z. S. jako właściciela nieruchomości. Orzeczenia sądowe wydane w niniejszej sprawie mają istotne znaczenie dla jej rozpoznania, gdyż w toku tych spraw zbadano wszelkie okoliczności dotyczące zmiany właściciela, w rezultacie czego prawomocnie odmówiono Z. S. wpisania jej jako właściciela w dziale drugim księgi wieczystej [...] Organ II instancji pominął ustalenia sądów wieczystoksięgowych, których rolą jest zapobieganie dokonywania wpisów sprzecznych z rzeczywistym stanem rzeczy. Trafnie zauważył natomiast organ I instancji, że wpisy zawarte w ewidencji gruntów i budynków mają charakter pochodnych informacji o właścicielu gruntu, jak też że wszelkie okoliczności odnośnie zmiany właściciela zostały zbadane w przeprowadzonych postępowaniach sądowych, a ich wynikiem są przesłane przez stronę prawomocne postanowienia, które jednoznacznie wskazują na brak możliwości ujawnienia Z. S. jako właściciela przedmiotowej nieruchomości.

W tym kontekście prawdziwe pozostaje ogólne stwierdzenie organu II instancji, że właściwym dla rozstrzygania sporów o prawo własności nieruchomości jest postępowanie przed sądem powszechnym w przedmiocie uzgodnienia treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym. Niemniej jednak z takim powództwem o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym może wystąpić osoba, która twierdzi, że jest właścicielem nieruchomości, natomiast jej prawo nie jest ujawnione w księdze wieczystej. W okolicznościach niniejszej sprawy taka sytuacja nie dotyczy strony skarżącej która nie może domagać się uzgodnienia treści księgi wieczystej, gdyż cały czas jest wpisana jako właściciel nieruchomości objętej działką [...]. Innymi słowy, skarżąca nie ma legitymacji materialnej do wytoczenia takiego powództwa, albowiem jest wpisana jako właściciel przedmiotowej nieruchomości w księdze wieczystej.

Skarżąca nie może też wystąpić o wzruszenie prawomocnego orzeczenia stanowiącego podstawę wpisu, gdyż w księdze wieczystej nie został dokonany żaden wpis prawa własności na podstawie prawomocnego orzeczenia o stwierdzeniu zasiedzenia na rzecz Z. S.. Skarżąca jednak nie ma interesu prawnego w wytoczeniu powództwa o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym (gdyż pozwanym w takiej sprawie może być podmiot ujawniony w księdze wieczystej jako właściciel, a zatem skarżąca będąca powodem musiałaby pozwać samą siebie).

W okolicznościach niniejszej sprawy postanowienie o stwierdzeniu zasiedzenia na dzień [...] stycznia 1962 roku nie stanowiło podstawy do wpisania danych podmiotowych Z. i B. S. w księdze wieczystej, gdyż po 1962 roku nieruchomość ta nadal stanowiła przedmiot obrotu prawnego, w wyniku którego kilkakrotnie zmienił się jej właściciel. Natomiast, co należy raz jeszcze podkreślić, od 2009 roku w księdze wieczystej jako właściciel figuruje K. sp. z o.o.

Zgodnie z art. 3 ust. 1 ustawy o księgach wieczystych i hipotece, domniemywa się, że prawo jawne z księgi wieczystej jest wpisane zgodnie z rzeczywistym stanem prawny, ust. 2 domniemywa się, że prawo wykreślone nie istnieje. Zasada domniemanie jawności materialnej ksiąg wieczystych ma charakter bezwzględnie obowiązujący, stąd też organy związane były treścią księgi wieczystej. Natomiast to domniemanie może być obalone w procesie o uzgodnienie stanu prawnego ujawnionego w księdze wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym (art. 10 ustawy o księgach wieczystych i hipotece), albo w innym postępowaniu sądowym jako przesłanka rozstrzygnięcia. Celem art. 10 ustawy o księgach wieczystych i hipotece jest przyznanie ochrony procesowej osobie, której interesy mogą być naruszone w razie niezgodności między stanem prawnym nieruchomości ujawnionym w księdze wieczystej a rzeczywistym stanem prawnym. Osoba ta może żądać ustalenia takiej niezgodności w drodze procesu sądowego, a następnie jej usunięcia w drodze postępowania wieczystoksięgowego.

Wpis takiej osoby do księgi wieczystej jako właściciela nieruchomości będzie podstawą do wprowadzenia zmian w ewidencji gruntów i budynków". W okolicznościach niniejszej sprawy oznacza to, że dopóki nie zostanie ujawnione w księdze wieczystej prawo własności na rzecz Z. S., nie mogą być ujawnione jej dane podmiotowe w ewidencji gruntów i budynków jako właściciela nieruchomości obejmującej działkę nr [...].

Organ II instancji nie był uprawniony do ustalania stanu prawnego nieruchomości odmiennego od stanu wynikającego z księgi wieczystej i obowiązany był uwzględnić stan księgi wieczystej. Skoro zatem sądy powszechne uznały, że nie ma podstaw do ujawnienia prawa własności na rzecz Z. S. w księdze wieczystej, to w konsekwencji organ administracji publicznej winien był podporządkować się tym orzeczeniom i w konsekwencji przyjąć, że nie ma podstaw, aby w ewidencji gruntów i budynków jako właściciel figurowała Z. S. i mąż B. S., na podstawie postanowienia stwierdzającego, iż na dzień [...] stycznia 1962 roku byli oni właścicielami działki [...] Innymi słowy, organ administracji publicznej powinien był doprowadzić do spójności danych z danymi ujawnionymi w księdze wieczystej i ujawnić w ewidencji gruntów i budynków K. sp. z o.o.

Zgodnie natomiast z art. 24 ust. 2b Prawa geodezyjnego i kartograficznego aktualizacja informacji zawartych w ewidencji gruntów i budynków następuje:

1. 1) w drodze czynności materialno-technicznej na podstawie:
2. a) przepisów prawa,
3. b) wpisów w księgach wieczystych,
4. c) prawomocnych orzeczeń sądu,
5. d) ostatecznych decyzji administracyjnych,
6. e) aktów notarialnych,
7. f) zgłoszeń budowy budynku, zawiadomień o zakończeniu budowy budynku oraz zgłoszeń rozbiórki budynku, o których mowa odpowiednio w art. 30, art. 54 oraz art. 31 ust. 1 ustawy z dnia 7 lipca 1994 roku - Prawo budowlane, oraz zgłoszeń dotyczących zmiany sposobu użytkowania budynku lub jego części, o których mowa w art. 71 ust. 2 ustawy z dnia 7 lipca 1994 roku - Prawo budowlane, do których właściwy organ nie wniósł sprzeciwu,
8. g) wpisów w innych rejestrach publicznych,
9. h) wniosku zainteresowanego podmiotu ewidencyjnego i wskazanej w tym wniosku dokumentacji geodezyjnej przyjętej do państwowego zasobu geodezyjnego i kartograficznego, jeżeli wnioskowana zmiana obejmuje informacje gromadzone w ewidencji gruntów i budynków dotyczące nieruchomości znajdujących się w wyłącznym władaniu wnioskodawcy albo wnioskodawców;
10. 2) w drodze decyzji administracyjnej - w pozostałych przypadkach.

W ocenie Sądu w rozpoznawanej sprawie obowiązkiem organu było uwzględnienie treści art. 24 ust. 2b pkt 1 lit b) p.g.k., zgodnie z którym aktualizacja informacji zawartych w ewidencji gruntów i budynków następuje w drodze czynności materialno-technicznej na podstawie: wpisów w księgach wieczystych. W konsekwencji podstawą ujawnienia w ewidencji gruntów i budynków danych podmiotowych K. sp. z o.o. powinna być treść księgi wieczystej [...], z której wynika, iż właścicielem nieruchomości obejmującej działkę [...] położoną w obrębie N. jest K. sp. z o.o. oraz umowy, na podstawie których nastąpiło nabycie przez Spółkę prawa własności, tj. umowy sprzedaży oraz umowy sprzedaży pod warunkiem z dnia [...] grudnia 2008 r. oraz umowy przeniesienia własności z dnia [...] marca 2009 r. Są to fakty wynikające z publicznie dostępnego rejestru, jakim są księgi wieczyste. Dział II księgi wieczystej [...] nie ujawnia żadnych wzmianek co do żądań jakichkolwiek innych osób, a jako właściciel nieruchomości w Dziale II księgi wieczystej wpisana jest niezmiennie od 2009 roku spółka "K. " sp. z o.o. Wpis spółki jako właściciela nieruchomości w księdze wieczystej stanowił podstawę do pierwotnego ujawnienia skarżącej w ewidencji gruntów i budynków.

W świetle powyższego nie było podstaw do przeprowadzenia dowodów z dokumentów przedstawionych przez stronę skarżącą.

Mając powyższe na względzie Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. uznał, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, jak i naruszeniem przepisów prawa procesowego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, co skutkowało konieczność uchylenia zaskarżonej decyzji w całości. Na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 P.p.s.a. i § 14 ust. 1 pkt 1 lit c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2015 r. poz. 1800 ze zm.) Sąd orzekł, jak w pkt II sentencji wyroku.