Uzasadnienie
M. J. w dniu 20 czerwca 2008 roku złożyła do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w O. (Inspektorat w R.) wniosek o umorzenie należności z tytułu nieuregulowanych składek, uzasadniając go aktualną sytuacją majątkową.
Zakład przeprowadził postępowanie administracyjne, zakończone wydaniem w dniu [...] listopada 2008 r. decyzji nr [...], w której postanowił umorzyć jako bezprzedmiotowe postępowanie w zakresie merytorycznego rozpatrzenia wniosku z dnia [...] czerwca 2008 roku w części dotyczącej umorzenia zadłużenia z tytułu składek finansowanych przez ubezpieczonych w łącznej kwocie [...], w tym z tytułu:
- – składek na ubezpieczenia społeczne za okres od 03/1999 roku – do 06/2001 roku w kwocie [...] zł,
- – składek na ubezpieczenie zdrowotne za okres od 04/1999 roku – do 12/2000 roku w kwocie [...] zł.
W uzasadnieniu decyzji wskazano, że postępowanie w sprawie umorzenia składek finansowanych przez osoby ubezpieczone, nie będące płatnikami składek jest bezprzedmiotowe z uwagi na brak przepisów prawa, które dla Zakładu Ubezpieczeń Społecznych byłyby podstawą dla podjęcia rozstrzygnięcia w zakresie umorzenia bądź odmowy umorzenia tych składek.
Wyjaśniono, że podjęcie merytorycznego rozstrzygnięcia w zakresie umorzenia składek na ubezpieczenie społeczne w części finansowanej przez ubezpieczonych wymaga zbadania przesłanek do umorzenia określonych w art. 28 ustawy z dnia 13.10.1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 11 z 2007 r., poz. 74 z późn. zm.), co z kolei stoi w sprzeczności z art. 30 wymienionej ustawy.
Zgodnie z pouczeniem zawartym w decyzji, strona pismem z dnia [...] listopada 2008 roku złożyła do Prezesa ZUS wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, zarzucając, że ZUS nie przeanalizował dokładnie sprawy pod kątem umorzenia powstałych zaległości. Zdaniem wnioskodawczyni organ nie wziął pod uwagę aktualnej, sytuacji majątkowej i rodzinnej oraz stanu zdrowia jej oraz małżonka, który po poważnej operacji nie jest w stanie samodzielnie się poruszać. Zarzuciła nieprawidłowe przyjęcie przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych dochodu brutto przypadającego na członka rodziny. Według wyliczeń wnioskującej, po zajęciu również wynagrodzenia za pracę pozostaje kwota [...] zł. Wskazała, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem i ma na utrzymaniu dwójkę dzieci.
Decyzją nr [...] z dnia [...] stycznia 2009 roku Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy decyzję nr [...] z dnia [...] listopada 2008 roku uzasadniając, że postępowanie w sprawie umorzenia składek finansowanych przez osoby ubezpieczone, niebędące płatnikami składek jest bezprzedmiotowe, z uwagi na brak podstaw prawnych dla podjęcia przez Zakład rozstrzygnięcia w zakresie umorzenia bądź odmowy umorzenia tych składek. Przywołując art. 30 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych organ wskazał, że do składek finansowanych przez ubezpieczonych nie stosuje się instytucji umorzenia, rozłożenia na raty oraz odroczenia terminu płatności.
Pismem z dnia [...] lutego 2009 r. M. J. wniosła skargę na powyższą decyzję, powtarzając zarzuty przedstawione w piśmie wnoszącym o ponowne rozpatrzenie sprawy. Skarżąca nie zgodziła się z ustaleniami poczynionymi przez organ w toku przeprowadzonego postępowania administracyjnego.
W odpowiedzi na skargę organ rentowy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.
Na rozprawie w dniu 18 czerwca 2009 r. skarżąca podtrzymała zarzuty skargi. Wyjaśniła, że ZUS prowadzi egzekucję należności z tytułu składek, a to wpływa na pogorszenie sytuacji majątkowej jej rodziny.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje.
Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.), zwanej dalej p.p.s.a. Sądy administracyjne sprawują wymiaru sprawiedliwości poprzez kontrolowanie działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Stosownie do przepisu art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1270 z późn. zm.), sąd rozstrzyga w granicach sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Dokonując kontroli legalności zaskarżonej w niniejszej sprawie decyzji w powyżej określonych granicach, Sąd uznał, iż skarga zasługuje na uwzględnienie, aczkolwiek z innych przyczyn aniżeli w niej wskazane. Sąd stwierdził naruszenie prawa dające podstawę do stwierdzenia nieważności zaskarżonej decyzji z uwagi na to, że została wydana przez niewłaściwy organ.
Przepis art. 83 ust.
4. ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, stanowiący podstawę wydania zaskarżonej decyzji stanowi, że od decyzji przyznającej świadczenie w drodze wyjątku oraz od decyzji odmawiającej przyznania takiego świadczenia, a także od decyzji w sprawach o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, odwołanie, o którym mowa w ust. 2, nie przysługuje. Stronie przysługuje prawo do wniesienia wniosku do Prezesa Zakładu o ponowne rozpatrzenie sprawy, na zasadach dotyczących decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra. Do wniosku stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji, określone w Kodeksie postępowania administracyjnego.
W utrwalonym orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażony został pogląd, który skład orzekający w niniejszej sprawie podziela, że organem wydającym decyzję w trybie przewidzianym w art. 83 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych jest Zakład Ubezpieczeń Społecznych a nie Prezes Zakładu (por. wyrok NSA z 28.01.2009 r., II GSK 691/08, niepubl. i powołany tam wyrok NSA z 29.05.2007 r., II GSK 340/06). Zwrot "stronie przysługuje prawo do wniesienia wniosku do Prezesa Zakładu o ponowne rozpatrzenie sprawy" zawiera jedynie wskazanie podmiotu, do którego należy zaadresować wniosek, a nie organu właściwego do wydania rozstrzygnięcia w sprawie tego wniosku. Ustawodawca uznając, że stronie przysługuje prawo do wniesienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy przyjął zatem, że sprawa będzie ponownie rozpatrywana przez ten sam organ – Zakład Ubezpieczeń Społecznych.
Prezes Zakładu podpisuje wydane przez ten organ administracji publicznej decyzje. Zgodnie bowiem z art. 73 ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych Prezes reprezentuje Zakład na zewnątrz. Prezes Zakładu może przekazać swoje uprawnienie do reprezentowania Zakładu pracownikom i innym osobom na podstawie § 2 ust. 2 Statutu Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (Załącznik do rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 18 lutego 2008 r. w sprawie nadania statutu Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych – Dz. U. Nr 28, poz. 164).
W zaskarżonej decyzji z dnia [...] stycznia 2009 r. jako organ wydający decyzję wskazano Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, a więc organ niewłaściwy do wydania tej decyzji, co stanowi wadę wymienioną w art. 156 § 1 pkt 1 k.pa, uzasadniającą stwierdzenie przez sąd nieważności decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.
W zaskarżonej decyzji z dnia [...] stycznia 2009 r. jako organ wydający decyzję wskazano Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, W zaskarżonej decyzji z dnia [...] stycznia 2009 r. jako organ wydający decyzję wskazano Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, a więc organ niewłaściwy do wydania tej decyzji, co stanowi wadę wymienioną w art. 156 § 1 pkt 1 k.pa, uzasadniającą stwierdzenie przez sąd nieważności decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.
Wobec powyższego należało orzec jak w punkcie I sentencji wyroku. O wstrzymaniu wykonania zaskarżonej decyzji orzeczono w punkcie II sentencji wyroku w oparciu o art. 152 p.p.s.a.
/-/M. Lorych – Olszanowska /-/T. Geremek /-/W. Długaszewska za nieobecnego Sędziego
/-/T. M. Geremek