Uzasadnienie
Uchwałą z 08 sierpnia 2018 r. nr XXXVII/353/2018 Rada Gminy Żelazków określiła zasady udzielania dotacji na prace konserwatorskie, restauratorskie lub roboty budowlane przy zabytku wpisanym do rejestru lub znajdującym się w gminnej ewidencji zabytków. Zgodnie z przepisem § 1 ust. 1 tej uchwały, z budżetu Gminy Żelazków mogą być udzielane dotacje celowe na dofinansowanie prac konserwatorskich, restauratorskich lub robót budowlanych wykonywanych przy zabytku wpisanym do rejestru lub znajdującym się w gminnej ewidencji zabytków, znajdującym się na stałe na obszarze Gminy Żelazków, jeżeli zabytek ten łącznie spełnia następujące kryteria: 1) znajduje się w złym stanie technicznym, 2) posiada istotne znaczenie historyczne, artystyczne lub naukowe dla mieszkańców Gminy Żelazków. Uchwała została opublikowana (Dz. Urz. Woj. Wlkp. z 2019 r. poz. 6398, dalej jako uchwała).
Uchwałą z 31 stycznia 2020 r. nr XVI/122/2020 Rady Gminy Żelazków uchwaliła zmianę ww. uchwały, w ten sposób, że w § 1 ust. 1 skreśliła część zdania w brzmieniu "znajdującym się na stałe na obszarze Gminy Żelazków" (dalej jako uchwała zmieniająca).
Kolegium Regionalnej Izby Obrachunkowej w Poznaniu uchwałą z 26 lutego 2020 r. nr 5/254/2020 stwierdziło nieważność uchwały zmieniającej; uchwała Kolegium RIO została opublikowana (Dz. Urz. Woj. Wlkp. z 2020 r. poz. 2190, dalej jako uchwała RIO).
Uzasadniając Kolegium RIO napisało, że właściwość rad gmin odnośnie stanowienia w sprawach dotacji na prace konserwatorskie, restauratorskie lub roboty budowlane przy zabytku wpisanym do rejestru lub znajdującego się w gminnej ewidencji zabytków wynika z art. 81 ust.1 ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (Dz. U. z 2020 r. poz. 282, dalej jako u.o.z.o.z.). Przepis ten stanowi, że w trybie określonym odrębnymi przepisami dotacja na prace konserwatorskie, restauratorskie lub roboty budowlane przy zabytku wpisanym do rejestru lub znajdującym się w gminnej ewidencji zabytków może być udzielona przez organ stanowiący gminy, powiatu lub samorządu województwa, na zasadach określonych w podjętej przez ten organ uchwale.
Kolegium RIO wskazało, że akt prawa miejscowego, jakim jest uchwała określająca zasady udzielania dotacji na prace konserwatorskie, restauratorskie lub roboty budowlane przy zabytku wpisanym do rejestru lub znajdującym się w gminnej ewidencji zabytków ma zastosowanie i obowiązuje na obszarze Gminy Żelazków. Tym samym, na podstawie tejże uchwały nie można udzielać dotacji na zabytki, które znajdują się na terenie innych jednostek samorządu terytorialnego. Zgodnie z art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 506 z późn. zm., dalej jako u.s.g.) do zakresu działania gminy należą wszystkie sprawy publiczne o znaczeniu lokalnym, niezastrzeżone ustawami na rzecz innych podmiotów. Jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, rozstrzyganie w sprawach, o których mowa w ust. 1, należy do gminy. Przykładowy katalog zadań należących do właściwości samorządu gminnego określony został w art. 7 ust. 1 ustawy.
W pkt. 7 tej jednostki wymienione zostały zadania własne z zakresu kultury, w tym bibliotek gminnych i innych instytucji kultury oraz ochrony zabytków i opieki nad zabytkami. Zadania te w kontekście art. 6 ust.1 ustawy ograniczają się do zadań o oznaczeniu lokalnym, tj. terenu danej jednostki samorządu. Skreślenie zatem zapisu o treści "znajdującym się na stałe na obszarze Gminy Żelazków" wskazywać by mogło, że zachodzą przesłanki do udzielania dotacji na zabytki znajdujące się na terenie innych jednostek samorządu terytorialnego, co zdaniem kolegium RIO jest nieuzasadnione, w rozumieniu przepisów art. 81 ust.1 u.o.z.o.z. oraz przepisów art 6 ust.1 i art. 7 ust. 1 pkt 7 u.s.g.
Na opisaną uchwałę Kolegium RIO skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu wniosła Gmina Żelazków, domagając się wyeliminowania zaskarżonej uchwały w całości z obrotu prawnego oraz zwrotu kosztów postępowania. Wójt zarzucił naruszenie art. 81 ust. 1 u.o.z.o.z. w zw. z art. 6 ust. 1 oraz art. 7 ust. 1 pkt 9 u.s.g. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie, iż w zakresie działania gminy należą sprawy publiczne występujące tylko na obszarze terytorialnym gminy; zdaniem strony skarżącej przepis stanowi, iż w zakresie działania gminy należą sprawy o znaczeniu lokalnym, również w sytuacji wykraczającej poza granice administracyjne gminy.
W odpowiedzi na skargę RIO, zastępowana przez zawodowego pełnomocnika, wniosła o oddalenie skargi, powtarzając stanowisko wyrażone w zaskarżonej uchwale. Nadto Izba oceniła, że dofinansowanie na zabytek znajdujący się w innej gminie odbywa się poprzez przekazanie pomocy finansowej, zaś wykonywanie zadań publicznych może być realizowane w drodze współdziałania między jednostkami samorządu terytorialnego.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.
Skarga jest bezzasadna i podlega oddaleniu.
Stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 z późn. zm.) i art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 z późn. zm., dalej jako P.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Wspomniana kontrola sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.
Na podstawie art. 3 § 2 pkt 7 P.p.s.a. akty nadzoru nad działalnością organów jednostek samorządu terytorialnego podlegają kognicji sądu administracyjnego.
Kontrolowany spór dotyczy tego, czy gmina, w tej sprawie Gmina Żelazków, może w trybie uchwały podjętej na podstawie art. 81 ust. 1 u.o.z.o.z. udzielić dotacji na prace przy zabytku znajdującym się poza terenem tej gminy. W ocenie Sądu uchwała podjęta na podstawie art. 81 ust. 1 u.o.z.o.z. nie może być podstawą prawną dofinansowania prac przy zabytku znajdującym się na terenie innej gminy.
Zgodnie z art. 81 ust.1 u.o.z.o.z. w trybie określonym odrębnymi przepisami dotacja na prace konserwatorskie, restauratorskie lub roboty budowlane przy zabytku wpisanym do rejestru lub znajdującym się w gminnej ewidencji zabytków może być udzielona przez organ stanowiący gminy, powiatu lub samorządu województwa, na zasadach określonych w podjętej przez ten organ uchwale. Zgodnie natomiast z art. 82 ust. 2 u.o.z.o.z. dofinansowanie prac konserwatorskich, restauratorskich i robót budowlanych przy zabytkach wpisanych do rejestru jest zadaniem z zakresu administracji publicznej.
W rozumieniu przepisów u.o.z.o.z. zabytkiem jest nieruchomość lub rzecz ruchoma, ich części lub zespoły, będące dziełem człowieka lub związane z jego działalnością i stanowiące świadectwo minionej epoki bądź zdarzenia, których zachowanie leży w interesie społecznym ze względu na posiadaną wartość historyczną, artystyczną lub naukową (art. 3 pkt 1 tej ustawy). W myśl art. 8 ust. 1 u.o.z.o.z. wojewódzki konserwator zabytków prowadzi rejestr zabytków dla zabytków znajdujących się na terenie województwa. Zgodnie natomiast z art. 22 ust. 4-5 u.o.z.o.z. gminna ewidencja zabytków jest to zbiór kart adresowych zabytków nieruchomych z terenu gminy, prowadzony przez wójta (burmistrza, prezydenta miasta) i powinny w niej być ujęte: 1) zabytki nieruchome wpisane do rejestru zabytków;
- 2) inne zabytki nieruchome znajdujące się w wojewódzkiej ewidencji zabytków;
- 3) inne zabytki nieruchome wyznaczone przez wójta (burmistrza, prezydenta miasta) w porozumieniu z wojewódzkim konserwatorem zabytków.
W myśl art. 6 ust. 1 u.s.g. do zakresu działania gminy należą wszystkie sprawy publiczne o znaczeniu lokalnym, niezastrzeżone ustawami na rzecz innych podmiotów; jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, rozstrzyganie w sprawach publicznych o znaczeniu lokalnym należy do gminy. Przykładowy katalog zadań należących do samorządu gminnego znajduje się w art. 7 ust. 1 u.s.g., zgodnie z pkt 9 tego ustępu, zadania własne obejmują sprawy kultury, w tym bibliotek gminnych i innych instytucji kultury oraz ochrony zabytków i opieki nad zabytkami. Z kolei powiat wykonuje określone ustawami zadania publiczne o charakterze ponadgminnym w zakresie, między innymi, kultury oraz ochrony zabytków i opieki nad zabytkami – ustawa z dnia 5 czerwca 1998 r. o samorządzie powiatowym (Dz. U. z 2020 r. poz. 920). Na jeszcze wyższym szczeblu samorządu terytorialnego, samorząd województwa prowadzi politykę rozwoju województwa, na którą składa się, między innymi, wspieranie rozwoju kultury oraz sprawowanie opieki nad dziedzictwem kulturowym i jego racjonalne wykorzystywanie - art. 11 ust. 2 pkt 7 ustawy o samorządzie województwa (Dz. U. z 2019 r., poz. 512 z późn. zm.).
Wobec brzmienia przywołanych przepisów w pełni uzasadnione jest stanowisko organu, że ustawodawca przewiduje udzielanie dotacji przez wszystkie szczeble jednostek samorządu terytorialnego na zasadach ustalonych przez odpowiednie organy stanowiące, że na poszczególny zabytek znajdujący się na terenie danej gminy można otrzymać dotację zarówno z budżetu gminy, powiatu jak i województwa. W ocenie Sądu, wykładnia przywołanych przepisów każe stwierdzić, że zadania własne gminy ograniczają się do zadań o znaczeniu lokalnym tj. zadań realizowanych na terenie danej gminy.
W tym stanie rzeczy Sąd, na podstawie art. 151 P.p.s.a. skargę oddalił.