Uzasadnienie
W dniu 5 listopada 2008 r. E. K. złożyła do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych II Oddział w Poznaniu wniosek o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne za okres pobierania zasiłku macierzyńskiego, tj. od dnia 10 lutego 2000 r. do dnia 28 czerwca 2000 r., powołując się na trudną sytuację rodzinną i materialną oraz uzasadniając powstanie zaległości nieznajomością zasad dotyczących podlegania obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym.
Zakład przeprowadził postępowanie administracyjne, zakończone wydaniem w dniu 2 stycznia 2009 r. decyzji nr [...] odmawiającej E. K. umorzenia należności z tytułu zaległych składek ubezpieczenia społeczne w ogólnej kwocie [...] zł, to jest:
- 1. składek za okresy: 03/2000 - 07/2000, 09/2000 - 01/2001, 03/2001 - 07/2001, 09/2001 - 12/2001, 02/2002 - 05/2002, 07/2002 - 12/2002, 02/2003 - 03/2003, 12/2003 - 03/2004, 05/2004 - 08/2004, 10/2004 - 12/2004, 03/2005, 01/2006 - 03/2006, 11/2006 - 12/2006, 11/2006 - 12/2006, 08/2007 w wysokości [...] zł,
- 2. odsetek od kwoty wymienionej w pkt 1 naliczonych na dzień złożenia wniosku o umorzenie, tj. 5 listopada 2008 r. w wysokości [...] zł.
W uzasadnieniu decyzji wskazano, iż na podstawie zgromadzonego w sprawie materiału ustalono, iż E. K. jest rencistą. Od 1 października 1995 r. prowadzi działalność gospodarczą w zakresie handlu. Z zaświadczenia Urzędu Skarbowego w K. wynika, iż w 2007 r. wnioskodawczyni osiągnęła łączne dochody w kwocie [...] zł. Ponadto posiada wierzytelności w wysokości [...] zł i [...] zł. Według oświadczenia wnioskodawczyni posiada kredyt bankowy w wysokości [...] zł (konto z kredytem odnawialnym). Miesięczne wydatki wnioskodawczyni określiła następująco: czynsz [...] zł, energia [...] zł, gaz [...] zł, telefon [...] zł, czesne [...] zł, koszty leczenia [...] zł, przy czym rachunki przedłożyła jedynie na czynsz i energię. Wnioskodawczyni jest właścicielem nieruchomości o pow. 103 m2 położonej w K., a także samochodu osobowego marki [...] z 1995 r.
Zakład wskazał, iż zgodnie z art. 28 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2007 r. Nr 11, poz. 74 ze zm.) należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w przypadkach określonych w art.
28. ust. 3 ustawy. Zakład podkreślił przy tym, że art. 28 ustawy o s.u.s. nie obliguje Zakładu Ubezpieczeń Społecznych do umorzenia należności, lecz pozostawia możliwość dokonania wyboru w przypadku spełnienia jednego z warunków całkowitej nieściągalności. W oparciu o okoliczności niniejszej sprawy Zakład nie stwierdził jednak żadnego z przypadków całkowitej nieściągalności.
W świetle art. 28 ust. 3a ustawy o s.u.s. należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności w przypadkach określonych w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365), których jednak Zakład również nie stwierdził w przedmiotowej sprawie. Sytuacja materialna wnioskodawczyni, a w szczególności osiągane przez nią dochody nie dają jednak podstaw do umorzenia należności z tytułu składek, gdyż nie pozwalają na przyjęcie, iż opłacenie tych należności pozbawiłoby wnioskodawczynię i jej rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.
Zakład nie znalazł także podstaw do umorzenia należności z tytułu składek w oparciu o art. 17 ustawy z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 2341, poz. 2074 ze zm.) wobec niespełnienia przesłanek określonych w tym przepisie. Dodatkowo Zakład wyjaśnił, iż zasady podlegania ubezpieczeniom społecznym były powszechnie dostępne.
Strona złożyła do Prezesa ZUS wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, domagając się umorzenia kwoty [...] zł z tytułu zaległych składek na ubezpieczenia społeczne za okres korzystania z zasiłku macierzyńskiego od 10.02.2000 r. do 28.06.2000 r.
Decyzją nr [...] z dnia 23 lutego 2009 r. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy decyzję z dnia 2 stycznia 2009r.
W ocenie organu odwoławczego Zakład poczynił prawidłowe ustalenia faktyczne na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego i słusznie stwierdził, że nie dawały one podstaw do umorzenia należności z tytułu składek w świetle przepisów przytoczonych w zaskarżonej decyzji. Natomiast organ odwoławczy nie stwierdził w sprawie żadnych nowych okoliczności faktycznych, w związku z czym nie znalazł podstaw do wzruszenia zaskarżonej decyzji.
W skardze na powyższą decyzję strona domagała się umorzenia zaległych składek zgodnie ze złożonym wnioskiem o umorzenie i powołując się na okoliczności w nim wskazane. Ponadto zarzuciła, iż organ rentowy nie uwzględnił aktualnych dochodów skarżącej, które są znacznie niższe w stosunku do dochodów za rok 2007.
W odpowiedzi na skargę organ rentowy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje.
Sądy administracyjne powołane są do sprawowania wymiaru sprawiedliwości poprzez kontrolowanie działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Stosownie do przepisu art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1270 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Dokonując kontroli legalności zaskarżonej w niniejszej sprawie decyzji w powyżej określonych granicach Sąd uznał, iż skarga zasługuje na uwzględnienie, aczkolwiek z innych przyczyn aniżeli w niej wskazane. Sąd stwierdził bowiem naruszenie prawa dające podstawę do stwierdzenia nieważności zaskarżonej decyzji z uwagi na to, że została ona wydana przez niewłaściwy organ.
Przepis art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2007 r. Nr 11, poz. 74 ze zm.) stanowi, że od decyzji przyznającej świadczenie w drodze wyjątku oraz od decyzji odmawiającej przyznania takiego świadczenia, a także od decyzji w sprawach o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, odwołanie, o którym mowa w ust. 2, nie przysługuje. Stronie przysługuje prawo do wniesienia wniosku do Prezesa Zakładu o ponowne rozpatrzenie sprawy, na zasadach dotyczących decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra. Do wniosku stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji, określone w Kodeksie postępowania administracyjnego.
W utrwalonym orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażony został pogląd, który skład orzekający w niniejszej sprawie podziela, że organem wydającym decyzję w trybie przewidzianym w art. 83 ust. 4 ustawy o s.u.s. jest Zakład Ubezpieczeń Społecznych a nie Prezes Zakładu (por. wyrok NSA z 28.01.2009 r., II GSK 691/08, niepubl. i powołany tam wyrok NSA z 29.05.2007 r., II GSK 340/06). Zwrot "stronie przysługuje prawo do wniesienia wniosku do Prezesa Zakładu o ponowne rozpatrzenie sprawy" zawiera jedynie wskazanie podmiotu, do którego należy zaadresować wniosek, a nie organu właściwego do wydania rozstrzygnięcia w sprawie tego wniosku. Ustawodawca uznając, że stronie przysługuje prawo do wniesienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy przyjął zatem, że sprawa będzie ponownie rozpatrywana przez ten sam organ – Zakład Ubezpieczeń Społecznych.
Prezes Zakładu podpisuje wydane przez ten organ administracji publicznej decyzje, bowiem zgodnie z art. 73 ust. 1 ustawy o s.u.s. Prezes reprezentuje Zakład na zewnątrz. Prezes Zakładu może przekazać swoje uprawnienie do reprezentowania Zakładu pracownikom i innym osobom na podstawie § 2 ust. 2 Statutu Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (Załącznik do rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 18 lutego 2008 r. w sprawie nadania statutu Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych – Dz. U. Nr 28, poz. 164).
W zaskarżonej decyzji z dnia 23 lutego 2009 r. jako organ wydający decyzję wskazano Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (odmiennie niż w decyzji z dnia 2 stycznia 2009 r., gdzie organem tym był Zakład Ubezpieczeń Społecznych), wynika to zarówno z nagłówka decyzji jak i z jej uzasadnienia. Również w odpowiedzi na skargę wskazano Prezesa Zakładu jako organ wydający decyzję. Oznacza to, że decyzję wydał niewłaściwy organ, co stanowi wadę wymienioną w art. 156 § 1 pkt 1 kpa, uzasadniającą stwierdzenie przez sąd nieważności decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a., wobec czego należało orzec jak w punkcie I sentencji wyroku. O wstrzymaniu wykonania zaskarżonej decyzji orzeczono w punkcie II sentencji wyroku zgodnie z art. 152 p.p.s.a.
/-/ M. Ławniczak /-/ M. Kosewska /-/ W. Długaszewska za nieobecnego sędziego
- - urlop wypoczynkowy /-/ M. Kosewska
K.P.d