Uzasadnienie
Decyzją nr [...] z dnia [...] r. Powiatowy Lekarz Weterynarii w N.T.– działając na podstawie art. 5 ust. 1, art. 7 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 22 lipca 2006 r. o paszach (Dz. U. Nr 144, poz. 1045) oraz art. 54 rozporządzenia (WE) Parlamentu Europejskiego i Rady nr 882/2004 w sprawie kontroli urzędowych przeprowadzanych w celu sprawdzenia zgodności z prawem paszowym i żywnościowym oraz regułami dotyczącymi ochrony zdrowia zwierząt i dobrostanu zwierząt (Dz. Urz. WE L 165 z 30 kwietnia 2004r., str. 0001-0141; Dz. Urz. UE Polskie wydanie specjalne, rozdz. 3, t. 45, str. 200) – nakazał:
- - usunięcie z Fermy "A" przy ul. [...] we L. pozostałej części mieszanki paszowej DKM-2 produkcji własnej z okresu 1 [...] września 2006 r. oraz zakwestionowanego w trakcie kontroli w dniu [...] września 2006r. materiału paszowego (maczki ziemniaczanej) zgromadzonego w magazynie fermy w ilości 2650 kg – 107 worków po 25 kg
- - przeprowadzenie w powyższym obiekcie mycia wszystkich pomieszczeń i sprzętu wykorzystywanych do wytwarzania i zadawania pasz, w tym karmideł w których znajdowała się pasza w której stwierdzono obecność niedozwolonych białek zwierzęcych.
Organ określił ponadto możliwe sposoby postępowania w następstwie wykonania nakazu usunięcia powyższych mieszanek paszowych – zastosowanie w żywieniu mięsożernych zwierząt futerkowych, użycie w nawozach organicznych lub polepszaczach gleby bądź też zniszczenie.
Zakazał ponadto wytwarzania i stosowania w żywieniu drobiu mieszanek paszowych i materiałów paszowych zawierających przetworzone białko zwierzęce z wyjątkiem – białek mleka, jaj i produktów jajecznych, żelatyny pochodzącej od zwierząt innych niż przeżuwacze, mączek rybnych, fosforanów dwuwapniowych i fosforanów trójwapniowych oraz produktów z krwi pochodzących od zwierząt innych niż przeżuwacze.
Na podstawie art. 108 kpa orzeczeniu temu nadano rygor natychmiastowej wykonalności.
W uzasadnieniu decyzji podniesiono, iż na skutek badania pobranej w dniu 19 września 2006 r. próbki "Mieszanki pełnoporcjowej DKM-2" (produkcji własnej), dokonanego w Zakładzie Higieny Weterynaryjnej w P stwierdzono obecność zabronionego białka pochodzenia zwierzęcego, tzn. liczne elementy kostne i włosy charakterystyczne dla zwierząt lądowych. Po przeprowadzeniu kolejnej kontroli w dniu [...] września 2006 r. ponownie pobrano próbkę "Mieszanki pełnoporcjowej DKM-2" oraz próbkę materiału paszowego – mączki zwierzęcej. Badania laboratoryjne wykazały w obu próbkach obecność zabronionego białka pochodzenia zwierzęcego, tzn. liczne elementy kostne, włosy i pióra charakterystyczne dla zwierząt lądowych.
Ponieważ zgodnie z art. 7 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 999/2001 z dnia 22 maja 2001 r. ustanawiającego zasady dotyczące zapobiegania, kontroli i zwalczania niektórych przenośnych gąbczastych encefalopatii (Dz. U. WE L nr 147 z 31 maja 2001, str. 1 ze zm.; Dz. U. UE Polskie wydanie specjalne, rozdz. 3, t. 32, str. 289) stosowanie w żywieniu drobiu przetworzonych białek zwierzęcych (za wyjątkiem – białek mleka, jaj i produktów jajecznych, żelatyny pochodzącej od zwierząt innych niż przeżuwacze, mączek rybnych, fosforanów dwuwapniowych i fosforanów trójwapniowych oraz produktów z krwi pochodzących od zwierząt innych niż przeżuwacze) jest zabronione organ I instancji zobowiązany był orzec jak w sentencji.
W odwołaniu wniesionym przez A.R.– męża K.R., współwłaścicielki przedmiotowej Fermy "A" we L., wniesiono o "wydłużenie terminu postępowania wyjaśniającego w przedmiotowej sprawie", niezbędnego do skierowania wtórników prób pasz pozostawionych podczas kontroli na fermie do badań, które miano przeprowadzić w innym laboratorium. Odwołujący poprosił organ o podanie minimum 2 adresów niezależnych laboratoriów w kraju i 2 adresów placówek zagranicznych (z terenu Unii Europejskiej), które byłyby uprawnione do przeprowadzenia badań specjalistycznych.
Wojewódzki Lekarz Weterynarii decyzją z dnia [...] r. nr [...]. na podstawie art. 138 § 1 pkt. 1 kpa utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.
W uzasadnieniu organ II instancji wskazał, iż w ramach przeprowadzonego przez niego uzupełniającego postępowania dowodowego skierował pobrane próbki pasz do Laboratorium Zakładu Higieny Środków Żywienia Zwierząt Państwowego Instytutu Weterynaryjnego – Państwowego Instytutu Badawczego w P. jako jedynego w kraju laboratorium właściwego do prowadzenia badań produktów pochodzenia zwierzęcego oraz środków żywienia zwierząt. Ponieważ wynik badań potwierdził obecność składników przetworzonego białka zwierzęcego (fragmenty kości zwierząt lądowych, piór i włosów) organ I instancji podjął prawidłową decyzję.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego K.R. wniosła o uchylenie decyzji obu instancji ze względu na dokonanie błędnych ustaleń odnośnie stanu faktycznego (dotyczących istnienia w badanych paszach substancji niedozwolonych) oraz naruszenia "przepisów proceduralnych" poprzez niewłaściwe zastosowanie art. 1 Pierwszej Dyrektywy Komisji Wspólnot Europejskich z dnia 1 marca 1976 r. (76/371/EWG) ustanawiającej wspólnotowe metody pobierania i dokonywania analiz do celów urzędowej kontroli pasz oraz niedopełnienie obowiązków spoczywających na organach administracji na mocy art. 7, 10 §1, 63 §1, 67 § 2 pkt. 2, 75 § 1 i § 2, 78 § 1 kpa.
Zdaniem skarżącej w trakcie badań pomylono łupki kostne z bardzo do nich podobnym grypsem wapiennym powszechnie używanym w żywieniu drobiu. Przed wydaniem decyzji w I instancji strona wnosiła o możliwość wypowiedzenia się odnośnie zebranych materiałów dowodowych, jednakże organ zignorował to żądanie. Organ odwoławczy nie odniósł się natomiast do argumentów strony podniesionych w odwołaniu. Podniesiono ponadto zarzut pobrania próbek pasz niezgodnie z zasadami wspólnotowymi – w szczególności zastosowano metody nieprzewidziane w Załączniku do Pierwszej Dyrektywy Komisji Wspólnot Europejskich z dnia 1 marca 1976 r. (76/371/EWG) ustanawiającej wspólnotowe metody pobierania i dokonywania analiz do celów urzędowej kontroli pasz, naruszając regulacje dotyczące przygotowywania próbek końcowych oraz wymaganych parametrów ilościowych. Z tego względu próbki przekazane do badania w toku I instancji miały nie być reprezentatywne, a badania przeprowadzone w ramach II instancji nie dotyczyły próbek (wtórników), których nie mógł posiadać Wojewódzki Lekarz Weterynarii. Odmówił on skorzystania z próbek będących w posiadaniu strony.
W odpowiedzi na skargę organ II instancji wniósł o jej oddalenie, powołując się na argumenty zawarte w uzasadnieniu swojej decyzji. Podniósł ponadto, iż strona nie kwestionowała w odwołaniu samego sposobu pobrania próbek, a jedynie wyniki badań laboratoryjnych. Nie zgłaszała ona żadnych uwag czy dodatkowych wniosków do protokołów sporządzanych w trakcie postępowania administracyjnego i mogła wypowiadać się w kwestii prowadzonego postępowania dowodowego, czego nie uczyniła.
W piśmie strony z 27 kwietnia 2007 r. stwierdzono, iż organ pobrał – niezgodnie z prawem – dwie próbki końcowe zamiast wymaganych trzech. Jedną z nich dysponowała skarżąca i pomimo jej sugestii nie została ona wykorzystana do badań, w trakcie których sprawdzano wielokrotnie tylko jedną próbkę.
W odpowiedzi na powyższe pismo pełnomocnik organu odwoławczego w piśmie z dnia 5 lipca 2007r. podniósł m. in., iż w trakcie postępowania nie naruszono prawa strony do czynnego w nim udziału, ani nie kwestionowano sposobu pobrania próbek do badań. Pobrano trzy próbki, a nie dwie – jak twierdzi strona (k. 51 akt sądowych). Poza tym jedna próbka może podlegać kilkukrotnemu badaniu. Do pisma dołączono sprawozdanie z badań Zakładu Higieny Weterynaryjnej w P. z dnia 4 października 2006r. i protokół pobrania próbki mieszanki pełnoporcjowej DKM-2 z [...] września 2006r. (dokumenty te zawarte są w aktach administracyjnych sprawy).
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje
Skarga okazała się uzasadniona.
Po analizie akt administracyjnych sprawy, a w szczególności decyzji wydanych przez organy obu instancji wraz z ich uzasadnieniami, Sąd uznał, iż przedmiotowe postępowanie administracyjne budzi wątpliwości w zakresie prawidłowości czynności organów podejmowanych w kwestii ustalenia stanu faktycznego.
W dacie wydania obu zaskarżonych decyzji aktem prawnym regulującym tryb badania środków żywienia zwierząt było rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 17 czerwca 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i sposobu pobierania próbek środków żywienia zwierząt i pasz leczniczych do badań oraz postępowania z pobranymi próbkami w ramach kontroli urzędowej (Dz. U. Nr 158, poz. 1654). Regulacje zawarte w tym akcie prawnym – podobnie jak treść obowiązującego od dnia 23 stycznia 2007r. rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 14 grudnia 2006r. w sprawie szczegółowych warunków i sposobu pobierania próbek do badań oraz postępowania z próbkami pobranymi w ramach urzędowej kontroli pasz (Dz. U. Nr 2 z 2007r., poz. 14) – wdrażają postanowienia Pierwszej Dyrektywy Komisji Wspólnot Europejskich z dnia 1 marca 1976 r. (76/371/EWG) ustanawiającej wspólnotowe metody pobierania i dokonywania analiz do celów urzędowej kontroli pasz (Dz. U. UE.L.76.102.1; Dz. U. UE-sp.03-3-21) oraz jej załącznika.
Zgodnie z przepisami rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 17 czerwca 2004 r. w trakcie pobierania próbek środków żywienia zwierząt do badań organ pobierał z danej partii produktu określoną ilość próbek pierwotnych, które po połączeniu i wymieszaniu dawały próbkę ogólną. Część próbki ogólnej, bądź też część próbki zmodyfikowanej (czyli reprezentatywnej części próbki ogólnej otrzymanej w wyniku jej podziału) stanowiły natomiast tzw. średnią próbkę laboratoryjną (§ 1 pkt. 2, 3, 4 i 5 rozporządzenia). Niezależnie od ilości i sposobu pobrania próbek pierwotnych organ administracyjny był zobowiązany do ich połączenia i wymieszania w jedną dla każdej partii próbkę ogólną (§ 6 ust. 1), którą należało następnie podzielić na minimum 3 części o równej masie – średnie próbki laboratoryjne (§ 8 ust. 1). Co najmniej jedna średnia próbka winna być dostarczona niezwłocznie po jej utworzeniu do laboratorium upoważnionego do prowadzenia badań w ramach kontroli urzędowej (§ 11 ust. 2).
Należy przy tym wskazać, iż wyrażenie "średnia próbka laboratoryjna" jest tożsame z "próbką końcową", o jakiej mowa w załączniku do Pierwszej Dyrektywy Komisji Wspólnot Europejskich z dnia 1 marca 1976 r. (76/371/EWG) oraz rozporządzeniu Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 14 grudnia 2006r.
Z powyższych uregulowań prawnych wynika, iż warunkiem koniecznym do uznania, iż dana kontrola została przeprowadzona w prawidłowy sposób było m. in. spełnienie odpowiednich wymagań formalnych w zakresie sporządzania średnich próbek laboratoryjnych (próbek końcowych). Z akt administracyjnych sprawy nie wynika jednak, że wymagania te zostały spełnione w wystarczającym stopniu. Przede wszystkim wskazać należy, iż z protokołów pobrania próbek do badań nie wynika ilość pobranych próbek pierwotnych, ani ilość sporządzonych średnich próbek laboratoryjnych – podano jedynie jednostkową masę, rodzaj opakowania i sposób zabezpieczenia średniej próbki laboratoryjnej (zob. protokoły z [...] września 2006r. i [...] września 2006 r.). Ze sprawozdań z badań Zakładu Higieny Weterynaryjnej w P. z dnia [...] września 2006 r. i [...] października 2006 r. wynika natomiast, iż badaniu poddano po jednej próbce odnośnie każdej partii kontrolowanego środka żywienia zwierząt.
W uzasadnieniu decyzji I instancji nie opisano w jakikolwiek sposób ilości pobranych średnich próbek laboratoryjnych, a do twierdzenia strony podniesionego w odwołaniu i dotyczącego posiadania przez nią "wtórników" próbek pasz nie odniesiono się w żaden sposób w uzasadnieniu orzeczenia organu odwoławczego. Dopiero w piśmie z dnia 5 lipca 2007 roku pełnomocnik organu II instancji uznał, iż wbrew zarzutowi strony w trakcie kontroli pobrano trzy "próbki końcowe", a nie dwie. Twierdzenie to nie znajduje jednak uzasadnienia w zebranym materiale dowodowym sprawy, co nie pozwala na jednoznaczne rozstrzygnięcie, czy organ administracyjny I instancji zachował faktycznie wymagane procedury dotyczące konieczności sporządzania w każdym wypadku po trzy średnie próbki laboratoryjne (obecnie - próbki końcowe).
Braki procesowe w tym zakresie uzasadniają zatem przyjęcie tezy, iż decyzje organów administracji publicznej obu instancji zostały wydane z naruszeniem art. 107 § 1 i § 3 kpa, albowiem ich uzasadnienie jest niewystarczające dla oceny prawidłowości postępowania dowodowego przeprowadzonego w przedmiotowej sprawie.
Postępowanie dowodowe przeprowadzone przez Powiatowego Lekarza Weterynarii w N.T. jak i Wojewódzkiego Lekarza Weterynarii w P. budzi ponadto poważne zastrzeżenia również z innego powodu. W toku I instancji badania przeprowadzał Zakład Higieny Weterynaryjnej im. T. Ł. w P., chociaż – zgodnie z rozporządzeniem Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 21 października 2004 r. w sprawie wykazu laboratoriów referencyjnych właściwych dla poszczególnych rodzajów i kierunków badań (Dz. U. Nr 251, poz. 2513) placówką wyłącznie uprawnioną do prowadzenia w Polsce badań produktów pochodzenia zwierzęcego oraz środków żywienia zwierząt jest Państwowy Instytut Weterynaryjny – Państwowy Instytut Badawczy w P.. Przyznał to sam organ II instancji w uzasadnieniu swojego orzeczenia, kwestionując tym samym zasadność powoływania się na wyniki badań uzyskane przez Zakład Higieny Weterynaryjnej im. T. Ł. w P. W odpowiedzi na skargę Wojewódzki Lekarz Weterynarii stwierdził nawet wyraźnie, iż uwzględnił w swojej decyzji "zarzut błędnego wyniku badań laboratoryjnych" (k. 8 akt sądowych).
Nie mógł on zatem twierdzić następnie, iż pobrane próbki zostały zbadane trzykrotnie, gdyż tylko ostateczny wynik badań dokonanych przez Państwowy Instytutu Weterynaryjny – Państwowy Instytut Badawczy w P. stanowić mógł materiał dowodowy uprawniający do oceny badanych środków żywienia zwierząt.
Niezależnie od zarzutów dotyczących uprawnień placówki badającej próbki w ramach I instancji Sąd uznał, iż wynik badania dokonanego przez Państwowy Instytut Weterynaryjny – Państwowy Instytut Badawczy w P. również budzi wątpliwości. Ze sprawozdania z badań nr [...] nie wynika bowiem, czy badane próbki były próbkami pobranymi w trakcie kontroli w dniu [...] września 2006r. W dokumencie tym mowa jedynie o identyfikatorach próbek 1. [...], 2. [...], 3. [...], oraz 4. [...] (o numerach [...] B, [...] B, [...] B i [...] B). Ani sam Instytut w protokole badań, ani też organ odwoławczy w uzasadnieniu swojej decyzji nie wyjaśnili, która konkretnie próbka zawierać miała przedmiotową mieszankę pełnoporcjową DKM-2 oraz mączkę zwierzęcą pobraną z worków znalezionych na terenie fermy. Z tego względu dokument ten – stanowiący główny dowód przeprowadzony w trakcie postępowania odwoławczego – nie poddaje się w istocie kontroli sądowej.
Nie wynika bowiem z niego w sposób jednoznaczny, czy próbka oznaczona numerem [...] B (identyfikator 3200/TP) była rzeczywiście sporną próbką pobraną na Fermie "A" we L., a jeśli tak, czy dotyczyła ona mieszanki pełnoporcjowej DKM-2 własnej produkcji, czy też materiału paszowego – mączki zwierzęcej, bądź też obu tych środków żywienia zwierząt. W punkcie 5 wyników badań sprawozdania nr [...] określono bowiem powyższą próbkę (jak i pozostałe trzy) jako "mieszankę paszową". Zaś na podstawie odręcznego dołączonego do przedmiotowego sprowadzania z badań można jedynie przypuszczać, że identyfikator "[...]" dotyczył K.R.
Te błędy proceduralne uzasadniają twierdzenie, iż organy administracji nie wyjaśniły dokładnie stanu faktycznego sprawy, zbierając i rozpatrując materiał dowodowy w sposób niewyczerpujący, przez co naruszono niewątpliwie normy zawarte w przepisach art. 7 i art. 77 § 1 kpa. Takie działanie podważyło ponadto zasadę pogłębiania zaufania do organów administracji publicznej – wyrażoną w art. 8 kpa, zgodnie z którą są one zobowiązane do prowadzenia postępowania w taki sposób, aby pogłębiać zaufanie obywateli do organów Państwa.
Sąd dopatrzył się ponadto w działaniu organów administracyjnych II i I instancji istotnego naruszenia przepisu art. 10 § 1 kpa, zgodnie z którym organy administracji publicznej obowiązane są zapewnić stronom czynny udział w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji umożliwić im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, chyba, że załatwienie danej sprawy nie cierpi zwłoki za względu na niebezpieczeństwo dla życia lub zdrowia ludzkiego albo ze względu na grożącą niepowetowaną szkodę materialną (art. 10 § 2 kpa).
Zgodnie z poglądem utrwalonym w doktrynie i orzecznictwie prawo strony do zajęcia stanowiska wobec całości zebranych w sprawie dowodów i żądań koreluje z kategorycznym obowiązkiem leżącym po stronie organu prowadzącego postępowanie i polegającym na konieczności pouczenia strony o prawie zapoznania się z aktami i złożenia końcowego oświadczenia oraz na wstrzymaniu się od wydania decyzji do czasu (określonego wyznaczonym stronie terminem) złożenia tego oświadczenia. Brak w aktach sprawy końcowego oświadczenia strony oraz dowodu pouczenia strony przez organ o przysługującym jej prawie stanowi zatem o naruszeniu przez ten organ obowiązku ustalonego w art. 10 § 1 kpa (zob. m. in. B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Warszawa 2005, s. 84 - 86, M. Jaśkowska, A. Wróbel, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Kraków 2005, s. 163 - 164 i R. Kędziora, Kodeks postępowania administracyjnego.
Komentarz. Warszawa 2005, s. 56 – 57 oraz wyrok NSA z 5 kwietnia 2001r., sygn. II S.A. 1095/00, LEX nr 53441, wyrok NSA z 6 października 2000r., V S.A. 316/00, LEX nr 50116 i wyrok NSA z 10 grudnia 1997r., sygn. I S.A./Gd 409/96, Biuletyn Skarbowy 1998/2/16). Naruszenie zasady ogólnej czynnego udziału strony w postępowaniu jest przy tym uznawane za kwalifikowaną wadę procesową, stanowiącą podstawę wznowienia postępowania - określoną w art. 145 § 1 pkt. 4 kpa – i to niezależnie od tego, czy takie naruszenie norm prawa procesowego miało wpływ na treść decyzji, czy też takiego wpływu stwierdzić nie można. Ta okoliczność ma charakter formalny w tym sensie, iż sam fakt braku udziału strony w postępowaniu lub jego fragmencie bez jej winy stanowi dostateczny powód wznowienia. Przepis art. 145 § 1 pkt. 4 kpa nie żąda bowiem stwierdzenia, że brak udziału spowodował szkodę dla strony, czy stwierdzenia, iż udział strony spowodowałby inne załatwienie sprawy (zob. B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Warszawa 2005, s. 647 oraz wyrok NSA z 1 lipca 1997r., sygn. IV S.A. 595/99, LEX nr 47888 i wyrok NSA z 26 stycznia 1999r., sygn. III S.A./Po 979/98, LEX nr 39458).
W aktach przedmiotowej sprawy Sąd stwierdził brak dowodów o pouczeniu K.R., a następnie jej pełnomocnika oraz uczestnika postępowania R.S., o prawie do wypowiedzenia się w wyznaczonym terminie co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Dotyczy to zarówno postępowania toczonego przed organem I jak i II instancji. Skarżąca, ani prowadzący wraz z nią Fermę "A" R.S., nie mieli tym samym w ogóle możliwości złożenia końcowego oświadczenia odnośnie materiału dowodowego zebranego przez organ I instancji. Organ odwoławczy również zaniechał wykonania tego obowiązku i to pomimo przeprowadzenia istotnego dowodu w postaci badania wykonanego przez Państwowy Instytut Weterynaryjny – Państwowy Instytut Badawczy w P. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy rzeczą organów administracyjnych będzie uwzględnienie powyższych uwag, a w szczególności dokonanie ewentualnych czynności uzupełniających w zakresie postępowania dowodowego, wyczerpujące opisanie i wyjaśnienie dotychczas przeprowadzonych czynności dowodowych tak, aby uzasadnienie decyzji spełniało wymogi określone w art. 107 §1 i § 3 kpa i żeby możliwe było ewentualnie dokonanie jednoznacznej i ostatecznej oceny prawidłowości procesu ustalania stanu faktycznego sprawy oraz zbadanie legalności decyzji.
W tym stanie rzeczy, ponieważ Sąd uznał, iż organy I i II instancji dokonały naruszenia prawa (art. 10 § 1 kpa) stanowiącego podstawę do wznowienia przedmiotowego postępowania administracyjnego, określoną w art. 145 § 1 pkt. 4 kpa, a ponadto naruszenia przepisów postępowania (art. 7, art. 8, art. 77 § 1 i art. 107 § 1 i § 3 kpa), które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, uchylił zaskarżone decyzje na podstawie art. 145 § 1 pkt. 1 b i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.), o czym orzeczono w pkt. 1 sentencji wyroku. O kosztach postępowania sądowego i wykonalności zaskarżonej decyzji Sąd postanowił natomiast w oparciu o art. 200 i art. 152 powyższej ustawy – orzekając jak w pkt. 2 i 3 wyroku.
/-/ M. Kwiecińska /-/ B. Sokołowska /-/ T. M. Geremek
E.W d