Uzasadnienie
Zaskarżoną uchwałą z 24 września 2019 r. (Dz. Urz. Woj. Wielk. z 2019 r., poz. 8140) Rada Powiatu Kępińskiego określiła rozkład godzin pracy aptek ogólnodostępnych na terenie powiatu kępińskiego (§ 1 uchwały) oraz rozkład dyżurów aptek na terenie miasta Kępna w porze nocnej, w niedziele, święta i inne dni wolne od pracy, w okresie od 1 listopada 2019 r. do 31 października 2020 r. (§ 2 ust. 1 i 2 uchwały).
Przepis § 2 ust. 1 uchwały stanowi, że w celu zwiększenia dostępności do usług farmaceutycznych ustala się rozkład jednodniowych dyżurów aptek na terenie miasta Kępna, w porze nocnej, w niedziele, święta i inne dni wolne od pracy, w okresie od 1 listopada 2019 r. do 31 października 2020 r.
Przepis § 2 ust. 2 uchwały stanowi, że apteka pełniąca jednodniowy dyżur czynna jest w dni powszednie oraz w soboty, niedziele, święta i inne dni wolne od pracy od godziny 8:00 do godziny 22:00, a w porze nocnej - od godziny 22:00 do godziny 8:00 dnia następnego pełni dyżur pod wskazanym numerem telefonu.
W uzasadnieniu uchwały, wobec negatywnej opinii Okręgowej Rady Aptekarskiej w Kaliszu w stosunku do projektu uchwały, organ wskazał, że przyjęte rozwiązanie zapewnia dostępność ludności do usług aptecznych.
W skardze na powyższą uchwałę W. W. zarzucił naruszenie art. 94 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 6 września 2001 r. Prawo farmaceutyczne (Dz. U. z 2019 r., poz. 499 ze zm.), dalej: "P.f.", przez ustalenie telefonicznych dyżurów aptek w porze nocnej w okresie od [...] listopada 2019 r. do [...] października 2020 r.
Skarżący wniósł o:
- 1. stwierdzenie nieważności uchwały w całości,
- 2. zasądzenie kosztów postępowania.
W uzasadnieniu skargi podniesiono, co następuje.
Rozkład godzin pracy aptek ogólnodostępnych powinien być dostosowany do potrzeb ludności i zapewniać dostępność świadczeń również w porze nocnej, w niedzielę, święta i inne dni wolne od pracy (art. 94 ust. 1 P.f.).
Rozkład godzin pracy aptek ogólnodostępnych powinien być dostosowany zarówno do bieżących potrzeb ludności na wykonywane przez nie powszechne usługi, świadczone w zwykłych warunkach, jak i sytuacjach nadzwyczajnych, których częstotliwości występowania nie można przewidzieć. W tym drugim wypadku chodzi o ustalenie takiego rozkładu godzin pracy aptek ogólnodostępnych, który będzie stwarzał możliwość jak najlepszego i najszybszego skorzystania z niezbędnej pomocy wówczas, gdy nie obowiązuje powszedni czas pracy aptek, a zaistnieje nadzwyczajna, trudna do przewidzenia potrzeba podania leku. Ustawodawca posłużył się pojęciem również w porze nocnej, stąd dostępność powinna być całodobowa. Określenie w § 2 ust. 2 uchwały, że dyżur aptek w porze nocnej jest pełniony pod wskazanym numerem telefonu istotnie narusza zatem art. 94 ust. 1 P.f.
W odpowiedzi na skargę organ Rada Powiatu wskazała, że:
- 1. delegacja ustawowa zawarta w art. 94 ust. 1 P.f. nie określa sposobu dostosowania rozkładu godzin pracy aptek do potrzeb ludności ani środków zapewnienia dostępności świadczeń w porze nocnej; apteki w porze nocnej nie są całkowicie otwarte na zewnątrz, ale najczęściej mają okna w drzwiach wejściowych z przeznaczeniem dla obsługi klientów w nocy, a w części aptek są dzwonki alarmowe, zatem wymóg uprzedniego skontaktowania się przez telefon nie powinien być automatycznie utożsamiany z drastycznym utrudnianiem czy uniemożliwianiem dostępu do usług apteki; organ delegacji ustawowej zatem nie przekroczył i wykonał ją rzetelnie, zachowując zawarte w niej dyrektywy, stąd skarga powinna zostać oddalona;
- 2. w przypadku nieuznania powyższych argumentów Sąd powinien stwierdzić nieważność jedynie części § 2 ust. 2 zaskarżonej uchwały w zakresie wyrażenia pełni dyżur pod wskazanym numerem telefonu.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.
Skarga zasługuje na uwzględnienie, ale jedynie co do § 2 ust. 2 uchwały w zakresie stwierdzenia nieważności zapisu pełni dyżur pod wskazanym numerem telefonu.
Rozkład godzin pracy aptek ogólnodostępnych na danym terenie określa, w drodze uchwały, rada powiatu, po zasięgnięciu opinii wójtów (burmistrzów, prezydentów miast) gmin z terenu powiatu i samorządu aptekarskiego (art. 94 ust. 2 P.f.). Przepis ten nie został naruszony, gdyż organ po zasięgnięciu wymaganych opinii wydał stosowną uchwałę w tym zakresie.
Rozkład godzin pracy aptek ogólnodostępnych powinien być dostosowany do potrzeb ludności i zapewniać dostępność świadczeń również w porze nocnej (art. 94 ust. 1 P.f.). Oznacza to, że rozkład godzin pracy powinien być zarówno dostosowany do bieżących, codziennych potrzeb ludności na powszechne wykonywane przez apteki ogólnodostępne usługi, świadczone w zwykłych warunkach, ale nie może pomijać sytuacji nadzwyczajnych, których częstotliwości występowania nie sposób przewidzieć. Powinien zatem uwzględniać przypadki szczególne, niezwiązane bezpośrednio z zaspokajaniem zwykłych, codziennych potrzeb w zakresie zaopatrzenia w leki, w tym zapewniać jak najlepszą dostępność świadczeń aptecznych również w porze nocnej, gdy nie funkcjonują ogólnodostępne apteki.
Przy ustalaniu rozkładu pracy aptek w porze nocnej nie jest możliwe uwzględnienie kryterium potrzeb ludności, bowiem nie sposób przewidzieć prawdopodobieństwa pojawienia się zdarzeń zagrażających zdrowiu lub życiu człowieka. W tym wypadku chodzi o ustalenie takiego rozkładu godzin pracy aptek ogólnodostępnych, który będzie stwarzał możliwość jak najlepszego i najszybszego skorzystania z niezbędnej pomocy wówczas, gdy nie obowiązuje powszedni czas pracy aptek, a zaistnieje nadzwyczajna, trudna do przewidzenia potrzeba podania leku (por.: wyrok o sygn. akt II GSK 585/12 - dostępny na stronie internetowej orzeczenia.nsa.gov.pl - w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych). Ustawodawca posłużył się pojęciem również w porze nocnej w celu zapewnienia dostępności usług farmaceutycznych przez cały czas - całodobowo. Jedynie wówczas powstanie pożądany stan najlepszego i najszybszego skorzystania z niezbędnej pomocy, gdy nie obowiązuje powszedni czas pracy aptek, a zaistnieje nadzwyczajna, trudna do przewidzenia potrzeba podania leku. Wymóg uprzedniego telefonicznego skontaktowania się pod wskazanym numerem telefonu istotnie ogranicza dostępność usług aptecznych w porze nocnej, naruszając w tym zakresie art. 94 ust. 1 P.f.
Nie ma przy tym dla rozstrzygnięcia znaczenia, że w aptekach w porze nocnej powszechnie stosuje się wydawanie leków przez niewielkie okienka znajdujące się w drzwiach wejściowych czy zasygnalizowanie przybycia do apteki dzwonkiem alarmowym. Rozwiązania te nie ograniczają dostępności do usług aptecznych w istotny sposób, czego nie można powiedzieć o uprzednim telefonicznym skontaktowaniu się pod wskazany numer telefonu. W przypadku bowiem niemożności skorzystania z telefonu usługa nie jest dostępna.
Wobec powyższego na podstawie art. 147 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.) orzeczono, jak w pkt I. sentencji wyroku.
W pkt II. sentencji wyroku orzeczono o kosztach postępowania na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 powyższej ustawy oraz § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2018 r., poz. 265). Na zasądzone koszty składa się kwota [...]zł tytułem wynagrodzenia radcowskiego.