Uzasadnienie
Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w K decyzją z dnia [...].2013 r. odmówił U P przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na 2011 rok. Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia wskazał art. 7 ust. 1 i 2, art. 19 ustawy z dnia 26 stycznia 2007 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (Dz. U. z 2008r., nr 170, poz. 1051, ze zm.) art. 57 ust. 1 i art. 78 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1122/2009 z dnia 30 listopada 2009r. ustanawiającego szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr 73/2009 odnośnie do zasady wzajemnej zgodności, modulacji oraz zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli w ramach systemów wsparcia bezpośredniego dla rolników przewidzianych w wymienionym rozporządzeniu oraz wdrażania rozporządzenia Rady (WE) nr 1234/2007 w odniesieniu do zasady wzajemnej zgodności w ramach systemu wsparcia ustanowionego dla sektora wina (Dz. Urz.
UE L 316 z 2.12.2009, str. 65, z późn. zm.) w zw. z §17 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 9 marca 2009r. w sprawie rodzaju roślin objętych płatnością uzupełniającą oraz szczegółowych warunków i trybu przyznawania oraz wypłaty płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (Dz. U. Nr 40, poz. 326), art. 4 ust. 3 rozporządzenia Rady (WE) nr 73/2009 z dnia 19 stycznia 2009r. ustanawiającego wspólne zasady dla systemów wsparcia bezpośredniego dla rolników w ramach wspólnej polityki i ustanawiającego określone systemy wsparcia dla rolników, zmieniającego rozporządzenie (WE) nr 1290/2005, (WE) nr 247/2006 (WE) nr 378/2007 oraz uchylającego rozporządzenie (WE) nr 1782/2003 (Dz./ Urz. UE L 30 z 31.01.2009r., str. 16 z późn. zm.) oraz art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 960r. kodeks postępowania administracyjnego (dz. U. z 2000r. Nr 98, poz. 1071, ze zm.)
W uzasadnieniu organ wskazał, że do wniosku zadeklarowano działki ewidencyjne nr [...]. W trakcie kontroli przy działkach [...]stwierdzono powierzchnię wyższą od zadeklarowanej, a ponadto stwierdzono zadeklarowanie kilku działek nie sąsiadujących ze sobą, na których prowadzona jest jedna uprawa, jako jedną działkę rolną. Stwierdzono ponadto, że gospodarstwo U P jest powiązane terytorialnie i funkcjonalnie z gospodarstwem jej córki M M. Oboje producenci współużytkują działkę [...], ich pełnomocnikiem jest D P (ojciec i mąż). W trakcie kontroli krzyżowej stwierdzono, że działka [...] jest zadeklarowana przez obu użytkowników. Do powierzchni użytkowanej rolniczo zakwalifikowano w ramach tej działki powierzchnię 44,27 ha. U P zadeklarowała przy tym na działce powierzchnię 37,42 ha, a M M 35,82 ha., czyli łącznie 73,24 ha.
W piśmie z dnia 17.10.2012 r. D P- pełnomocnik skarżącej oświadczył, że działka [...] podlegała zabiegom wykaszania w całości, dokonywanego przez firmę A. Fakturę za te usługi wystawiła U P Wniósł on o przesłuchanie K P i operatorów ciągników wykonujących zabiegi. Organ dokonał wobec tego przesłuchania K P, D C i A M. Ich zdaniem przy wykonywaniu czynności agrotechnicznych na działce nie było osób trzecich. Organ przeprowadził dowód z przesłuchania wskazanych osób, w tym przesłuchał w charakterze świadka A P- osoby która do 30.09.2011r.- zgodnie z treścią umowy dzierżawy działki nr [...] zawartej z Agencją dzierżawiła działkę. Oceniając zeznania świadków i mając na uwadze zgromadzone w trakcie postępowania administracyjnego dowody: w szczególności umowy dzierżawy, wnioski o dopłaty obu producentów rolnych- organ uznał, że zeznania świadków są niespójne i niewiarygodne bowiem nie pokrywają się z pozostałym materiałem dowodowym.
W konkluzji, organ I instancji doszedł do wniosku, że skarżąca nie była użytkownikiem gruntów rolnych położonych na działce nr ewid. [...]. Zdaniem organu sporne grunty były na dzień 31 maja roku składania wniosku we władaniu A P, który podpisał w dniu 19.02.2009 r. umowę dzierżawy do dnia 30 września 2011 r. z możliwością poddzierżawienia nieruchomości za zgodą wydzierżawiającego osobom trzecim. Po wygaśnięciu umowy grunt działki [...]nie był użytkowany, co potwierdziły kontrole z dnia 31 stycznia, 22 lutego i 18 maja 2012 r. Świadek A P zeznał, że użyczył sporne grunty do użytkowania rolniczego M i U P. Umowa była sporządzona w formie pisemnej, ale nie dostarczył jej ostatecznie do organu. D P potwierdził zawarcie takiej umowy, ale również nie dostarczył jej na piśmie. P zeznał ponadto, że w 2011 roku D P kontrolował wykonywanie prac agrotechnicznych na przedmiotowej działce. Ponownie przesłuchany jako świadek A M, D C i K P nie potwierdzili rodzaju wykonywanych zabiegów agrotechnicznych, które opisywał A P. Wobec tego organ ocenił zeznania powyższych świadków jako niespójne i mało wiarygodne. Nie byli oni w stanie wskazać jednoznacznie, kto był obecny przy pracach na działce nr [...].
Zdaniem organu działka [...]nie była na dzień 31 maja roku składania wniosku w użytkowaniu U P. Rzekoma umowa poddzierżawy działki zawarta miedzy nią a A P nie została zgłoszona do BP ARiMR w K. Nadto organ I instancji wskazał, że zabiegi oraz terminy wykonania prac na działce [...] wpisywane w rejestr działalności rolnośrodowiskowej są niezgodne z danymi podawanymi przez D i U P. U P była użytkownikiem działki nr[...] ale nie zgłaszała jej do wniosków pomocowych.
W ocenie organu jej gospodarstwo (181,58 ha) zostało podzielone w 2006 r. sztuczny sposób dla ominięcia progów procentowych obniżek i dla uniknięcia modulacji w celu uzyskania płatności różnych rodzajów w większej wysokości. Nastąpił podział gospodarstwa między skarżącą a jej córką, reprezentowanymi przez DP.
Organ powołał się na regulacje prawne dotyczące tworzenia sztucznych warunków dla uzyskania płatności – art. 4 ust. 3 rozporządzenia WE, Euratom nr 2988/95 z dnia 18.12.1995 r., art. 30 rozporządzenia Rady WE nr 73/2009 z dnia 19.01.2009 r. oraz art. 4 ust. 8 rozporządzenia Komisji UE nr 65/2011 z dnia 27.01.2011 r.
Udzielenie płatności jest możliwe jedynie w sytuacji, gdy na skutek podziału jednego gospodarstwa na mniejsze powierzchnie na każdej z nich podmioty wnioskujące o pomoc faktycznie obejmą w posiadanie wydzielone im działki rolne. W przeciwnym razie należy odmówić udzielenia wnioskowanej pomocy unijnej.
W odwołaniu od decyzji U P zakwestionowała tezy organu o sztucznym podziale nieruchomości, mające wynikać ze związków rodzinnych i posiadania tego samego pełnomocnika. Wskazała, że doszło do naruszenia art. 8, 11, 107 kpa poprzez błędne uzasadnienie decyzji, z której nie wynikają motywy jej podjęcia. Odmówiono przyznania płatności ONW do działek, które nie były kwestionowane przez organ.
Z gospodarstwa należącego do U P i jej męża wydzielono w 2006 r. odrębną część dla córki M M która występowała o płatności unijne w zakresie gruntów przez nią posiadanych i uprawianych. Doradca rolnośrodowiskowy K M poleciła złożenie wniosku w ramach programu rolnośrodowiskowego dotyczącego uprawy użytków rolnych przez stronę i gruntów ornych przez jej córkę. Podział gospodarstwa strony nie miał sztucznego charakteru, nie miała ona zamiaru korzystania z dopłat przeznaczonych dla córki jako odrębnego producenta. Strona wniosła o przeprowadzenie dowodu z przesłuchania K M. Zdaniem strony niezasadna była teza organu o braku zabiegów agrotechnicznych na działce [...]. Kwestionowała ona ustalenia organu w tym zakresie powołując się na załączony do odwołania protokół z kontroli z dnia 22.02.2012r. i twierdząc, że z jego treści nie wynika aby sporne działki nie były użytkowane i nie wykonywano na nich zabiegów agrotechnicznych.
Tym samym strona skarżąca podnosiła zarzut sfałszowania protokołu, poprzez dokonanie podmiany stron tego protokołu. Bezpodstawnie dokonywał on ponadto oceny prawnej umów cywilnoprawnych dotyczących dzierżawy spornych działek. To U P uprawiała sporne grunty co wynikać ma m. in. z zeznań A P, K P oraz jego operatorów ciągników rolniczych. To, że Agencja Nieruchomości Rolnych nie wyraziła pisemnej zgody na poddzierżawienie działek osobie trzeciej nie oznacza, że nie mogło do tego faktycznie dojść. Zawarto umowę poddzierżawy między stroną a A P ale nie zachowała się ona do czasu prowadzonego postępowania. Fakt ich zawarcia potwierdził A P wobec czego strona wniosła o przeprowadzenie ponownego dowodu z jego przesłuchania.
Po rozpatrzeniu odwołania strony Dyrektor OR ARiMR decyzją z dnia [...]2014 r. utrzymał w mocy decyzje organu I instancji, podzielając jego ustalenia faktyczne i rozważania prawne.
W uzasadnieniu decyzji wskazano, że U P od 2006 r. deklarowała w różnych programach pomocowych działki nr, [...] a jej córka deklarowała działki nr [...]. Zdaniem organu obaj producenci dostosowywali powierzchnie deklarowanych działek dla uzyskania najbardziej korzystnych wysokości płatności w danych schematach pomocowych. U P i jej mąż sami zgłaszali działki do wniosków pomocowych, ale ponieważ było to niedozwolone prawnie, podmiotem zgłaszającym stała się również ich córka M M. P nie zwracali się do Agencji Nieruchomości Rolnych o wydzierżawienie wskazanych gruntów ich córce. Nie zamierzała ona wykupić tych nieruchomości. Organ uznał tezy o poddzierżawieniu działki przez A. P za mało wiarygodne.
Także za mało wiarygodne i niespójne z pozostałym zebranym w sprawie materiałem dowodowym uznał zeznania tego świadka dotyczące wykonywania zabiegów na rzecz skarżącej i jej córki. Zdaniem organu gospodarstwo UP miało za dużą powierzchnię dla uzyskania określonych płatności, wobec czego dokonano jego sztucznego podziału na dwa mniejsze gospodarstwa. Gospodarstwa skarżącej i jej córki są mocno powiązane terytorialnie i ekonomicznie. Organ odwoławczy podzielił stanowisko organu I instancji odnośnie nie wykonywania zabiegów agrotechnicznych na działce.
W skardze do WSA w Poznaniu strona powtórzyła generalnie argumenty podnoszone w toku postępowania. Organ II instancji miał nie odnieść się do wielu istotnych zarzutów odwołania.
Według skarżącej organy nie wykazały, że doszło do sztucznego podziału gospodarstwa w celu uzyskania wyższych dopłat unijnych. Organ II instancji nie dokonał własnego wyczerpującego postępowania dowodowego m. in. poprzez odniesienie się do wniosków dowodowych strony zawartych w odwołaniu.
Wojewódzki Sąd Administracyjny rozważył co następuje
Skarga okazała się uzasadniona, albowiem w ocenie Sądu organy obu instancji nie dokonały wyczerpującego zebrania i zanalizowania całokształtu materiału dowodowego niezbędnego dla dokonania prawidłowych ustaleń faktycznych w sprawie a nadto organ odwoławczy nie odniósł się do całości zarzutów zgłoszonych w odwołaniu.
Organy obu instancji stwierdziły m. in., że do wniosku zadeklarowano działki ewidencyjne nr [...]. Gospodarstwo U P jest powiązane terytorialnie i funkcjonalnie z gospodarstwem jej córki M. Oboje producenci współużytkują działkę[...], ich pełnomocnikiem jest D P. W trakcie kontroli krzyżowej stwierdzono, że działka [...] (B) jest zadeklarowana przez obu użytkowników. Sporne grunty były na dzień 31 maja roku składania wniosku we władaniu A P, który podpisał w dniu 19.02.2009 r. umowę dzierżawy do dnia 30 września 2011 r. z możliwością poddzierżawienia nieruchomości za zgodą wydzierżawiającego osobom trzecim. Po wygaśnięciu umowy grunt działki [...] nie był użytkowany, co potwierdziły kontrole z dnia 31 stycznia, 22 lutego i 18 maja 2012 r. Działka [...] nie była w użytkowaniu U P a jej gospodarstwo (181,58 ha) zostało podzielone w 2006 r. sztuczny sposób dla ominięcia progów procentowych obniżek i dla uniknięcia modulacji w celu uzyskania płatności różnych rodzajów w większej wysokości.
Wskazano, że U P od 2006 r. deklarowała w różnych programach pomocowych działki[...], a jej córka deklarowała działki nr[...]. Miało to oznaczać, że obaj producenci dostosowywali powierzchnie deklarowanych działek dla uzyskania najbardziej korzystnych wysokości płatności w danych schematach pomocowych. UP i jej mąż nie zwracali się do Agencji Nieruchomości Rolnych o wydzierżawienie wskazanych gruntów ich córce. Organ uznał zeznania A P za mało wiarygodne i niespójne z pozostałym zebranym w sprawie materiałem dowodowym. Zdaniem organów gospodarstwo UP miało za dużą powierzchnię dla uzyskania określonych płatności, wobec czego dokonano jego sztucznego podziału na dwa mniejsze gospodarstwa.
Z kolei zdaniem skarżącej nie doszło do sztucznego podziału nieruchomości. Z gospodarstwa należącego do U P i jej męża wydzielono realnie w 2006 r. odrębną część dla córki M M która występowała o płatności unijne w zakresie gruntów przez nią posiadanych i uprawianych. Doradca rolnośrodowiskowy K M – K poleciła złożenie wniosku w ramach programu rolnośrodowiskowego dotyczącego uprawy użytków rolnych przez stronę i gruntów ornych przez jej córkę. Podział gospodarstwa strony nie miał sztucznego charakteru, nie miała ona zamiaru korzystania z dopłat przeznaczonych dla córki jako odrębnego producenta. Strona wniosła o przeprowadzenie w tym zakresie dowodu z przesłuchania K M – K. Zdaniem strony niezasadna była teza organu o braku zabiegów agrotechnicznych na działce [...] bowiem nie wynikało to ani z zeznań świadków ani z treści protokołu z kontroli z 22.02.2012r. Organy bezpodstawnie dokonały ponadto oceny prawnej umów cywilnoprawnych dotyczących dzierżawy spornych działek.
To U uprawiała sporne grunty co wynikać ma m. in. z zeznań [...]oraz jego operatorów ciągników rolniczych. To, że Agencja Nieruchomości Rolnych nie wyraziła pisemnej zgody na poddzierżawienie działek osobie trzeciej nie oznacza, że nie mogło do tego faktycznie dojść. Zawarto umowę poddzierżawy między stroną a A P ale nie zachowała się ona do czasu prowadzonego postępowania. Fakt ich zawarcia potwierdził A P, wobec czego strona wniosła o przeprowadzenie ponownego dowodu z jego przesłuchania.
Zdaniem skarżącej o spełnianiu przesłanki do otrzymania płatności w ramach wsparcia bezpośredniego decyduje nie tytuł własności danej działki rolnej, lecz jej faktyczne użytkowanie, przez co rozumie się rzeczywiste użytkowanie rolnicze danej działki. Brak istnienia umowy poddzierżawy nie oznacza wobec tego, że określona działka nie mogła być użytkowana rzeczywiście przez innego producenta rolnego.
Otóż w omawianej sprawie organy prezentowały kategorycznie tezy, że sporne gospodarstwo rolne zostało w 2006 roku sztucznie (fikcyjnie) podzielone w celu uzyskania korzystniejszych płatności unijnych. Działka nr ewid. [...] nie była użytkowana w okresie składania wniosku o dopłaty a nadto w ogóle nie była w posiadaniu skarżącej.
Powyższe ustalenia faktyczne organy oparły na dokumentach (w szczególności wnioskach o dopłaty złożonych w poszczególnych latach przez obu producentów rolnych, umowach dzierżawy działek) i zeznaniach świadków. Tymczasem skarżąca twierdziła, że podział gospodarstwa został oparty na zaproponowanym przez doradcę środowiskowego K M planie rolnośrodowiskowym. Według doradcy najlepszym rozwiązaniem miała być uprawa gruntów ornych przez córkę skarżącej M M zaś przez jej matkę (skarżącą) trwałych użytków zielonych. Skarżąca na poparcie tych twierdzeń wnioskowała o przesłuchanie w charakterze świadka doradcy rolnośrodowiskowego K M. Organy odmówiły przeprowadzenia tego dowodu. Zdaniem Sądu odmowa przeprowadzenia powyższego dowodu była bezpodstawna skoro tylko w ten sposób strona zainteresowana uzyskaniem dopłat unijnych mogła wykazać swoją rację.
W ocenie Sądu wykazanie prawdziwości kolejnej tezy o braku posiadania przez skarżącą działki nr ewid. [...]i jej braku użytkowania wymagało przeprowadzenia szerszego postępowania dowodowego obejmującego całokształt czynności zawodowych podejmowanych (lub nie) wobec spornych działek przez samą skarżącą, jej córkę i ewentualnie jej męża. Rację ma skarżąca, że aby posiadać działkę zgłoszoną do dopłat nie jest koniecznym zawarcie umowy cywilnoprawnej ani zgoda czy zawiadomienie Agencji. Twierdzenia skarżącej o posiadaniu spornej działki zgłoszonej do dopłat, o dokonywanych na niej zabiegach mieli potwierdzić świadek A. P i K P. Organy oceniły zeznania tych świadków jako niespójne, nie znajdujące potwierdzenia w materiale dowodowym (umowach dzierżawy, dzienniku zabiegów agrotechnicznych sporządzonym przez skarżącą). Jednakże – na co Sąd powyżej zwrócił uwagę- fakt posiadania działki zgłoszonej do dopłat nie wymaga zawarcia umowy cywilnoprawnej, zaś jej poddzierżawa nie wymaga zgody Agencji.
Co do wykonywania zabiegów na działce nr ewid. [...] przesłuchiwani świadkowie: A. P., K P i A. M zeznali, że wykonywali na działce [...] prace. Zdaniem Sądu należy rozważyć konieczność przeprowadzenia rozprawy administracyjnej w celu skonfrontowania ich zeznań oraz zeznań strony skarżącej i pracowników podejmujących czynności agrotechniczne na działkach. Chodziło również o ewentualne skonfrontowanie twierdzeń skarżącej z zeznaniami A P który konsekwentnie podtrzymywał, że dokonał na jej rzecz poddzierżawy spornej działki rolnej.
Skarżąca przedstawiła przy odwołaniu dokument w postaci protokołu z kontroli z 22.02.2012r. z treści, którego wynika wykonanie na działkach A i B (nr ewid. [...]) prac polegających na koszeniu we wrześniu 2011r. i zbiorze siana w październiku 2011r., zaś organ odwoławczy nie ustosunkował się do niego jak i zgłoszonego w odwołaniu zarzutu o rzekomej podmianie stron tego protokołu. Skoro w dołączonym przy odwołaniu protokole wskazano wykonanie prac na przedmiotowych działkach, to nie można w tonie kategorycznym twierdzić, że działka nie była użytkowana jak również, że zeznania świadków nie znajdują potwierdzenia w pozostałym materiale dowodowym, w tym protokole z kontroli z 22.02.2012r.
Ustalenia czy i kiedy były wykonywane zabiegi na spornych działkach, jakie to były zabiegi i kto je zlecał oraz na czyją rzecz ma istotne znaczenie, gdyż są one podstawą dla formułowania tez o posiadaniu (lub nie) i użytkowaniu (lub nie) spornej działki. Tym bardziej, że w aktach brak jest jakiejkolwiek dokumentacji zdjęciowej obrazującej stan działek zgłoszonych do dopłat na dzień kontroli, która to dokumentacja pozwoliłaby ewentualnie Sądowi w ustaleniu czy w istocie były na działce wykonywane zabiegi a więc czy rację ma strona skarżąca czy też brak było ich użytkowania, na co wskazują organy obu instancji.
Dodatkowo należy zauważyć, że skarżąca w odwołaniu odpiera zarzut o sprzeczności istniejącej pomiędzy datami wykonania zabiegów podanymi przezm stronę skarżącą a datami wpisanymi w rejestr działań rolnośrodowiskowych- co miało zdaniem organu potwierdzić tezę o nieużytkowaniu działki zgłoszonej do dopłat.
Sąd zauważa, że w postępowaniu odwoławczym organ ma obowiązek ustosunkować się do wszystkich zgłoszonych w odwołaniu zarzutów. Nadto postępowanie odwoławcze oznacza konieczność ponownego zbadania merytorycznego sprawy administracyjnej. W tym celu należy dokonać uzupełniającego postępowania dowodowego lub zlecić przeprowadzenia określonych czynności dowodowych organowi I instancji.
Wprawdzie z art. 3 ust. 2 pkt. 2 ustawy z dnia 26 stycznia 2007 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego wynika, że ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z tego faktu wywodzi skutki prawne, jednak nie może to oznaczać całkowitego ograniczenia czy wyeliminowania jakiejkolwiek inicjatywy dowodowej ze strony samego organu. Niezależnie od tego zaakcentować trzeba, że skarżąca w odwołaniu wniosła o dokonanie konkretnych czynności dowodowych (przesłuchanie A P oraz K M), a zatem zgodnie z art. 3 ust. 2 pkt. 2 powyższej ustawy wykazała odpowiednią inicjatywę dowodową w zakresie dowodzenia okoliczności dla niej korzystnych. Zdaniem Sądu organ II instancji zbyt arbitralnie i przedwcześnie uznał, że przeprowadzenie dowodów wnioskowanych przez stronę jest zbędne czy bezpodstawne.
Uchybienia w zakresie postępowania dowodowego są liczne i mogły mieć wpływ na wynik sprawy. Ponieważ należy uzupełnić materiał dowodowy w znacznym zakresie, uzasadnia to uchylenie w całości obu decyzji. Zaznaczyć też należy, że wniosek o dopłatę dotyczy konkretnych działek, zaś z uzasadnienia obu decyzji nie wynika wprost dlaczego odmówiono dopłat do wszystkich działek. Czy podstawą odmowy jest zarzucany fikcyjny podział gospodarstwa rolnego czy brak zabiegów na zgłoszonych działkach (czy tylko na działce [...]) czy w końcu brak posiadania działki [...] przez skarżącą, czy też poprzez wykazanie braku posiadania i użytkowania przez skarżącą działki zgłoszonej do dopłat organ twierdzi, że miał miejsce fikcyjny podział gospodarstwa rolnego- co uzasadnia odmowę przyznania dopłat obu producentom rolnym wnioskującym o te dopłaty.
Biorąc powyższe pod uwagę orzeczono w pkt. 1 wyroku o uchyleniu obu decyzji na podstawie art. 145 par. 1 pkt. 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz U. z 2012r. poz. 1270, ze zm.).
O wstrzymaniu wykonania decyzji i zwrocie kosztów postanowiono na podstawie art. 152 i 200 w/cyt. ustawy.