Uzasadnienie
W dniu 08 grudnia 2008 roku W. H. zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w P., Inspektorat z wnioskiem o umorzenie należności z tytułu składek odsetek od nieumorzonych składek na ubezpieczenia społeczne i Fundusz Pracy. Wniosek uzasadnił trudną sytuacją finansową rodziny.
W dniu 04 lutego 2009 roku Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w P. wdał decyzję o Nr [...], w której odmówił umorzenia należności z tytułu odsetek od nieumorzonych składek na ubezpieczenia społeczne i Fundusz Pracy w kwocie 19.186,oo zł. Zakład wskazał w uzasadnieniu, iż nie zaistniały przesłanki całkowitej nieściągalności zadłużenia w rozumieniu art.28 ustawy z dnia 13.10.1998r. - o systemie ubezpieczeń społecznych. Podkreślił, iż W. H. jest właścicielem nieruchomości, na której zostały zabezpieczone hipotecznie należności ZUS oraz, że jest on osobą zatrudnioną, wobec czego nie jest wykluczona możliwość przeprowadzenia skutecznej egzekucji.
W ocenie organu nie stwierdzono również szczególnych okoliczności pozwalających na umorzenie zadłużenia na podstawie art.28 ust.3 a cytowanej ustawy. Powyższe ustalenia organ oparł na podstawie dołączonych do akt dokumentów. Dalej organ dowodził, iż wnioskodawca nie przedstawił dostatecznych dowodów na potwierdzenie faktu, iż stan zdrowia żony uniemożliwia jej podjęcie zatrudnienia w pełnym wymiarze godzin, nie przedstawił także dokumentów potwierdzających w sposób szczegółowy miesięczny poziom wydatków rodzin, a zdaniem Zakładu dochody gospodarstwa rodzinnego pozwalają na pokrycie opłat o charakterze stałym na poziomie, który pozwala na skromne utrzymanie rodziny, nawet w przypadku prowadzenia postępowania egzekucyjnego.
W. H., zgodnie z pouczeniem złożył do Prezesa ZUS wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. Zakwestionował w nim ustalenia faktyczne organu odnośnie sytuacji finansowej jego rodziny, wyszczególnił koszty utrzymania całej rodziny, podkreślił, iż po opłaceniu wszelkich należności nie są w stanie zakupić ubrań czy środków czystości.
Decyzją z dnia 25.03.2009r. o Nr [...] Prezes ZUS utrzymał w mocy decyzję podjętą przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w P. Wskazał, iż przesłanki umorzenia zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek zostały określone w art.28 ust.2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, zgodnie z którym należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności. Organ wymienił wszystkie przewidziane cyt. przepisem wypadki nieściągalności i uznał, iż nie zachodzi żadna z występujących w nim przesłanek. Dalej organ dowodził, iż zgodnie z treścią art.28 ust.3 a należności tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, jeżeli przemawia za tym ważny interes osoby zobowiązanej do ich opłacenia. Organ przywołał w tym zakresie § 3 Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31.07.2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, który stanowi, że istnieje możliwość umorzenia należności, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny.
Zdaniem organu nie wystąpiły w sprawie okoliczności, które pozwoliłyby na stwierdzenie, że zadłużenie należy umorzyć na podstawie art.28 ust.3a ustawy, jak również, iż sytuacja finansowa zobowiązanego nie jest tego rodzaju, iż wyczerpałaby przesłanki zawarte w § 3 Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej. Organ rentowy uznał za wiarygodny poziom miesięcznych wydatków gospodarstwa określony w przedstawionych dokumentach, ale uznał,iż poziom ten pozwala na spłatę zobowiązań wobec ZUS, pokrycie opłat o charakterze stałym w wysokości wskazanej w toku postępowania dowodowego oraz na zaspokojenie pozostałych potrzeb życiowych w podstawowym stopniu.
W. H. skorzystał z prawa zaskarżenia decyzji do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego Poznaniu. W skardze podniósł, iż do roku 2003, gdy opłacanie składek na ubezpieczenie zdrowotne było obowiązkowe czynił to systematycznie i otrzymywał roczne informacje o składkach na ubezpieczenie ewidencjonowane na jego koncie. Dopiero w grudniu 2006 roku otrzymał decyzję z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, iż po zmianach przepisów ZUS postanowił objąć go ubezpieczeniem społecznym, wstecz od 30 grudnia 1999 roku. Jego zadłużenie wzrosło gwałtownie i nie był wstanie go systematycznie spłacać. Zarzucił Zakładowi zbyt późne powiadomienie go o podjętej decyzji; uznał wydanie decyzji po 6 latach od zmiany przepisów za działanie celowe, zmierzające do wyegzekwowania pieniędzy od ubezpieczonych.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Zgodnie treścią art.1 §1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. 2002 Nr 153, poz. 1269 ze zm.) Sądy Administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Natomiast w myśl art.1 § 2 wymienionej ustawy kontrola o której mowa w § 1 sprawowana jest pod względem zgodności z prawem jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.
Zgodnie z treścią art.3 § 1 p.p.s.a sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie.
W myśl zaś art.145 § 1 p.p.s.a sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie:
- 1. uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, jeżeli stwierdzi:
- a) naruszenie prawa materialnego,które miało wpływ na wynik sprawy
- b) naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego
- c) inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy
- 2. stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art.156 Kodeksie postępowania administracyjnego lub innych przepisach,
- 3. stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w Kodeksie postępowania administracyjnego lub innych przepisach.
Sąd rozstrzyga w granicach sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Sąd uwzględnił skargę, aczkolwiek nie z przyczyn w niej wskazanych, bowiem uznał, iż zaskarżona decyzja wydana została przez organ niewłaściwy, co skutkować musi stwierdzeniem jej nieważności.
Przepis art.83 ust. 4 Ustawy z dnia 13.10.1998r. - O systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2007 r., Nr 11,poz.74 ze zm.) stanowi, iż od decyzji przyznającej świadczenie w drodze wyjątku oraz od decyzji odmawiającej przyznania takiego świadczenia, a także od decyzji w sprawach o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, odwołanie, o którym mowa w ust.2 nie przysługuje. Stronie przysługuje prawo do wniesienia wniosku do Prezesa zakładu o ponowne rozpatrzenie sprawy na zasadach dotyczących decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra. Do wniosku stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji, określone w Kodeksie postępowania administracyjnego.
W utrwalonym orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażony został pogląd, który skład orzekający w niniejszej sprawie podziela, że organem wydającym decyzję trybie przewidzianym w art.83 ust.4 cyt. ustawy o s.u.s jest Zakład Ubezpieczeń Społecznych a nie Prezes Zakładu (por. wyrok NSA z 28.01.2009r., IIGSK 691/08, niepubl.I powołany tam wyrok NSA z 29.05.2007r., II GSK 340/06).
Zwrot "stronie przysługuje prawo do wniesienia wniosku do Prezesa Zakładu o ponowne rozpatrzenie sprawy" zawiera jedynie wskazanie podmiotu, do którego należy zaadresować wniosek, a nie organu właściwego do wydania rozstrzygnięcia w sprawie tego wniosku. Ustawodawca uznając, że stronie przysługuje prawo do wniesienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy przyjął zatem, iż sprawa będzie ponownie rozpatrywana przez ten sam organ - Zakład Ubezpieczeń Społecznych.
Prezes Zakładu podpisuje wydane przez ten organ administracji publicznej decyzje, bowiem zgodnie z art.73 ust.1 ustawy o s.u.s. Prezes reprezentuje Zakład na zewnątrz. Prezes Zakładu może przekazać swoje uprawnienie do reprezentowania Zakładu pracownikom i innym osobom na podstawie §2 ust.2 Statutu Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (Załącznik do Rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 18 lutego 2008r. w sprawie nadania statutu Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych – Dz. U. Nr 28, poz.164).
W zaskarżonej decyzji z dnia 25.03.2009r. jako organ wydający decyzję wskazano Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (odmiennie niż w decyzji z dnia 04.02.2009 r., gdzie organem tym był Zakład Ubezpieczeń Społecznych), wynika to z nagłówka samej decyzji jak i treści odpowiedzi na skargę, gdzie wyraźnie wskazano, że to Prezes ZUS wydał zaskarżoną decyzję.
Z uwagi na powyższe, wobec faktu, iż decyzję wydał organ niewłaściwy, co stanowi wadę wymienioną w art.156 §1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego, sąd stwierdził nieważność decyzji na mocy art.145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.
Z tych względów orzeczono jak w sentencji.
/-/M.Ławniczak /-/M.Kosewska /-/W.Długaszewska za nieobecnego Sędziego
/-/ M.Ławniczak