Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniuz 11 października 2023 r., sygn. akt III SA/Po 415/23

Uzasadnienie

SKO decyzją z dnia 30 listopada 2023 r. utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta [...] nr [...] w przedmiocie odmowy skarżącemu ustalenia prawa do świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych na okres 90 dni – od dnia 3 sierpnia do 31 października 2022 r.

Organ stwierdził w uzasadnieniu decyzji, że w dniu 3 sierpnia 2022 r. przeprowadzono rodzinny wywiad środowiskowy w mieszkaniu zajmowanym przez skarżącego. Z ustaleń organu wynikało, że strona nie jest zarejestrowana w PUP i nie poszukuje aktywnie zatrudnienia, albowiem jest chora (nie przedstawiła jednak żadnej dokumentacji lekarskiej o niezdolności do zatrudnienia). Strona ma przyznany lokal socjalny, ale z niego nie korzysta, bo jest w sporze z ZKZL. Właściciel mieszkania podarował skarżącemu kuchenkę elektryczną i grzejnik elektryczny. Skarżący nie posiada dochodu. Przeczą temu jednak posiadane przez niego rzeczy – hulajnoga elektryczna, markowe ubrania, meble.

Skarżący nie potrafił przekonująco wyjaśnić pracownikowi socjalnemu, skąd posiadał na nie środki. Strona opłaca regularne wydatki na prąd, leki itd. łączne wydatki wynoszą [...] zł miesięcznie. Również pochodzenia tych wydatków nie potrafiła wyjaśnić.

Zdaniem organu w sprawie zaszły okoliczności określone art. 12 ustawy o pomocy społecznej bowiem istnieje dysproporcja między udokumentowaną wysokością dochodu, a rzeczywistą sytuacją majątkową wnioskodawcy. Nie było zatem podstaw do udzielenia pomocy społecznej – na podstawie art. 54 ust. 1 w zw. z art. 2 ust. 1 pkt 2 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych.

W skardze do WSA w Poznaniu strona wniosła o zmianę decyzji obu instancji poprzez przyznanie skarżącemu wnioskowanego świadczenia.

W skardze podano, że skarżący jest od października 2022 r. osobą bezdomną, nie posiada dochodu ani majątku, leczy się psychiatrycznie. Jest osobą samotną i nie ma rodziny. Dochodem skarżącego są darowizny otrzymywane od znajomych.

W odpowiedzi na skargę organ II instancji podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie, wnosząc o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje

Skarga okazała się niezasadna.

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. 2021r., poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Stosownie natomiast do art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm. – dalej jako Ppsa) uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie decyzji następuje, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania, inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy.

Sąd stwierdza nieważność decyzji, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach (art. 145 § 1 pkt 2 Ppsa), albo stwierdzi wydanie decyzji z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w Kodeksie postępowania administracyjnego lub w innych przepisach (art. 145 § 1 pkt 3 Ppsa). Zgodnie z art. 134 § 1 Ppsa sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Oznacza to, że sąd bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze – w granicach sprawy, wyznaczonych przede wszystkim rodzajem i treścią zaskarżonego aktu. Sąd nie może wydać orzeczenia na niekorzyść skarżącego, chyba że stwierdzi naruszenie prawa skutkujące stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności (art. 134 § 2 Ppsa).

W tak zakreślonej kognicji Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 3 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U.2021, poz.2268 ze zm):

1. 1. Pomoc społeczna wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka.
2. 2. Zadaniem pomocy społecznej jest zapobieganie sytuacjom, o których mowa w art. 2 ust. 1, przez podejmowanie działań zmierzających do życiowego usamodzielnienia osób i rodzin oraz ich integracji ze środowiskiem.
3. 3. Rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy.
4. 4. Potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej.

Zgodnie z art. 4 ustawy osoby i rodziny korzystające z pomocy społecznej są obowiązane do współdziałania w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej.

Zgodnie z art. 11 ustawy o pomocy społecznej:

1. 1. W przypadku stwierdzenia przez pracownika socjalnego marnotrawienia przyznanych świadczeń, ich celowego niszczenia lub korzystania w sposób niezgodny z przeznaczeniem bądź marnotrawienia własnych zasobów finansowych może nastąpić ograniczenie świadczeń, odmowa ich przyznania albo przyznanie pomocy w formie świadczenia niepieniężnego.
2. 2. Brak współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym lub asystentem rodziny, o którym mowa w przepisach o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, odmowa zawarcia kontraktu socjalnego, niedotrzymywanie jego postanowień, nieuzasadniona odmowa podjęcia zatrudnienia, innej pracy zarobkowej przez osobę bezrobotną lub nieuzasadniona odmowa podjęcia lub przerwanie szkolenia, stażu, przygotowania zawodowego w miejscu pracy, wykonywania prac interwencyjnych, robót publicznych, prac społecznie użytecznych, a także odmowa lub przerwanie udziału w działaniach w zakresie integracji społecznej realizowanych w ramach Programu Aktywizacja i Integracja, o których mowa w przepisach o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, lub nieuzasadniona odmowa podjęcia leczenia odwykowego w zakładzie lecznictwa odwykowego przez osobę uzależnioną mogą stanowić podstawę do ograniczenia wysokości lub rozmiaru świadczenia, odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej.
3. 3. W przypadku odmowy przyznania albo ograniczenia wysokości lub rozmiaru świadczeń z pomocy społecznej należy uwzględnić sytuację osób będących na utrzymaniu osoby ubiegającej się o świadczenie lub korzystającej ze świadczeń.

Zgodnie z art. 12 ustawy o pomocy społecznej w przypadku stwierdzonych przez pracownika socjalnego dysproporcji między udokumentowaną wysokością dochodu a sytuacją majątkową osoby lub rodziny, wskazującą, że osoba ta lub rodzina jest w stanie przezwyciężyć trudną sytuację życiową, wykorzystując własne zasoby majątkowe, w szczególności w przypadku posiadania znacznych zasobów finansowych, wartościowych przedmiotów majątkowych lub nieruchomości, można odmówić przyznania świadczenia.

Z kolei zgodnie z art. 54 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych(Dz.U.z 2021,poz.1285 ze zm)

1. 1. Dokumentem potwierdzającym prawo do świadczeń opieki zdrowotnej świadczeniobiorcy, o którym mowa w art. 2 ust. 1 pkt 2, jest decyzja wójta (burmistrza, prezydenta) gminy właściwej ze względu na miejsce zamieszkania świadczeniobiorcy, potwierdzająca to prawo.
2. 2. Decyzja, o której mowa w ust. 1, powinna zawierać numer PESEL świadczeniobiorcy.
3. 3. Decyzję, o której mowa w ust. 1, wydaje się po:
4. 1) przedłożeniu przez świadczeniobiorcę, o którym mowa w ust. 1, dokumentów potwierdzających zamieszkiwanie na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej oraz dokumentów potwierdzających:
5. a) posiadanie obywatelstwa polskiego lub
6. b) posiadanie statusu uchodźcy, lub
7. c) objęcie ochroną uzupełniającą, lub
8. d) posiadanie zezwolenia na pobyt czasowy udzielonego w związku z okolicznością, o której mowa w art. 159 ust. 1 pkt 1 lit. c lub d ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach;
9. 2) przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego;
10. 3) stwierdzeniu spełniania kryterium dochodowego, o którym mowa w art. 8 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej;
11. 4) stwierdzeniu braku okoliczności, o której mowa w art. 12 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, w wyniku przeprowadzenia rodzinnego wywiadu środowiskowego, o którym mowa w pkt 2.
12. 4. Decyzję, o której mowa w ust. 1, wydaje się na wniosek świadczeniobiorcy, a w przypadku stanu nagłego – na wniosek świadczeniodawcy udzielającego świadczenia opieki zdrowotnej, złożony niezwłocznie po udzieleniu świadczenia.
13. 5. Wójt (burmistrz, prezydent) gminy właściwej ze względu na miejsce zamieszkania świadczeniobiorcy może wszcząć postępowanie w celu wydania decyzji, o której mowa w ust. 1, również z urzędu lub na wniosek Funduszu.

Zgodnie natomiast z art. 2 tej ustawy

1. 1. Do korzystania ze świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych na zasadach określonych w ustawie mają prawo:
2. 1) osoby objęte powszechnym – obowiązkowym i dobrowolnym ubezpieczeniem zdrowotnym, zwane dalej "ubezpieczonymi",
3. 2) inne niż ubezpieczeni osoby posiadające miejsce zamieszkania na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, które posiadają obywatelstwo polskie lub uzyskały w Rzeczypospolitej Polskiej status uchodźcy lub ochronę uzupełniającą, lub zezwolenie na pobyt czasowy udzielone w związku z okolicznością, o której mowa w art. 159 ust. 1 pkt 1 lit. c lub d ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach (Dz. U. z 2021 r. poz. 2354, z późn. zm.1)), spełniające kryterium dochodowe, o którym mowa w art. 8 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2021 r. poz. 2268, z późn. zm.2)), co do których nie stwierdzono okoliczności, o której mowa w art. 12 tej ustawy, na zasadach i w zakresie określonych dla ubezpieczonych.

Sprawa dotyczy wniosku skarżącego o ustalenia prawa do świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych na okres 90 dni – od dnia 3 sierpnia do 31 października 2022 r.

Organ stwierdził w uzasadnieniu decyzji, że w dniu 3 sierpnia 2022 r. przeprowadzono rodzinny wywiad środowiskowy w mieszkaniu zajmowanym przez skarżącego (zob. k. 28-30 oraz k. 19, 17 akt administracyjnych).

Z prawidłowych ustaleń organu wynika, że strona nie jest zarejestrowana w PUP i nie poszukuje aktywnie zatrudnienia. Wprawdzie skarżący w wywiadzie podał, że jest chory,ale w toku postępowania administracyjnego nie przedstawił żadnej dokumentacji lekarskiej o potwierdzającej tę okoliczność lub orzeczenia o niezdolności do zatrudnienia.Niespornym też było, że strona ma przyznany lokal socjalny, ale w nim nie zamieszkuje. Strona nie zaprzecza też,że nie posiada dochodu, ale nie wykazała skąd posiada hulajnogę elektryczną, markowe ubrania czy meble. Strona opłaca regularne wydatki na prąd, leki itd. łączne wydatki wynoszą [...] zł miesięcznie, nie wyjaśniła jednak źródeł ich pochodzenia.

Należy więc przyjąć, że na moment wydania zaskarżonej decyzji skarżący nie pracował zawodowo, nie posiadał uprawnień do świadczeń emerytalno-rentowych i nie był zarejestrowany w powiatowym urzędzie pracy, nie posiadał własnego dochodu. Skarżący oprócz prób zakwestionowania poczynionych na jego podstawie ustaleń nie przedstawił żadnych środków dowodowych, które mogłoby prowadzić do wniosków przeciwnych. Sam uniemożliwił rzetelne rozpatrzenie podania o pomoc, bowiem od 29 czerwca 2022 do daty sporządzenia wywiadu koresponduje z organem nie informując o swojej bezdomności, nie wspomina o niej ani w wywiadzie, ani w odwołaniu. Wręcz w przeciwnie w środku odwoławczym kontestuje sposób przeprowadzenia wywiadu cyt. " w moim mieszkaniu". Brak było też podstaw do zakwestionowania ustaleń rodzinnego wywiadu środowiskowego, jaki przeprowadzony został 3 sierpnia 2022 r. Zdaniem Sądu organ II instancji zasadnie więc stwierdził, że w przedmiotowej sprawie zaszły okoliczności z art. 12 ustawy o pomocy społecznej, gdyż istnieje dysproporcja między udokumentowaną wysokością dochodu, a rzeczywistą sytuacja majątkową wnioskodawcy.

Dopiero w skardze skarżący podniósł, że od października 2022 r. pozostaje osobą bezdomną. Jednakże odwołanie od decyzji organu I instancji było zawarte w piśmie z dnia 23 września 2022 r. i do dnia wydania decyzji przez organ II instancji (czyli do dnia 30 listopada 2022 r.) skarżący nie informował organu II instancji o tak istotnej zmianie okoliczności faktycznej. Również dopiero przed sądem, w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy przedłożył zaświadczenie o stanie zdrowia z dnia 29 listopada 2022 roku i z 28 września 2023 roku, ale żadne z nich nie dotyczy czasowej niezdolności do pracy w okresie wnioskowanych świadczeń opieki zdrowotnej tj. od 3 sierpnia 2022 do 31 października 2022 i nie podważa ustaleń zawartych w zaskarżonej decyzji. Powyższe okoliczności mogą jedynie stanowić podstawę kolejnego wniosku o ustalenie prawa do świadczeń opieki zdrowotnej.

W konsekwencji zdaniem Sądu decyzja organu II instancji została wydana prawidłowo i zgodnie ze stanem faktycznym znanym organowi na dzień wydawania zaskarżonej decyzji.

Z tego względu skarga jako niezasadna podlegała oddaleniu, o czym Sąd orzekł na podstawie art. 151 P.p.s.a.