Postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniuz 6 września 2005 r., sygn. akt III SA/Po 452/05

Uzasadnienie

K. B. w skardze, która w dniu [...] maja 2005 roku wpłynęła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu- zatytułowanej "O stwierdzeniu nieważności decyzji" wniósł:

1. 1) o stwierdzenie nieważności decyzji Oddziału ZUS w P. Inspektorat w Ś. z dnia [...] lipca 1995 roku wydanej z rażącym naruszeniem art. 156 § 1 pkt. 2, 3, 5 i 7 kpa
2. 2) o zasądzenie na rzecz skarżącego odszkodowania (art. 420 kc) z tytułu:
3. - zwrotu kwoty [...] zł wyegzekwowanej na podstawie tytułu wykonawczego z dnia [...] lipca 1999 roku Nr [...] wraz z ustawowymi odsetkami od dnia 28 lipca 1998 roku do dnia zapłaty
4. - zasądzenia kwoty [...] zł z tytułu utraty świadczenia z Funduszu Pracy wraz z ustawowymi odsetkami od dnia 7 września 1989 roku do dnia zapłaty
5. - o zasądzenie odszkodowania w kwocie [...] zł zgodnie z pozwem złożonym w Sądzie Rejonowym w Ś. sygn. akt. I C [...] wraz z ustawowymi odsetkami od dnia 23 czerwca 1991 roku do dnia zapłaty
6. - w części dotyczącej powództwa I C [...] o ustalenie prawa do świadczenia składkowego z Funduszu Pracy za okres od dnia 1 września 1989 roku do dnia 9 marca 1994 roku skarżący wniósł o przekazanie sprawy Sądowi Okręgowemu w P.- Sądowi Pracy i Ubezpieczeń Społecznych.

Ponadto K. B. wniósł o wydanie przez Sąd postanowienia tymczasowego nakazującego Oddziałowi ZUS w P. wstrzymanie egzekucji w kwocie [...] zł zasądzonych wyrokami I C [...] i I C [...] zwrotu kosztu zastępstwa procesowego.

W uzasadnieniu skargi podał między innymi, że w dniu [...] września 1989 roku złożył w Oddziale ZUS w P. wniosek o wydanie zaświadczenia o nie zaleganiu na dzień [...] sierpnia 1989 roku z opłatą składek na ubezpieczenie społeczne, a Oddział ZUS w P. nie załatwił sprawy w przepisanym terminie ani też w trybie art. 36 § 1 kpa nie zawiadomił o przyczynie zwłoki i dopiero decyzją z dnia [...] lipca 1995 roku orzekł, że skarżący nie podlega od dnia [...] lipca 1991 roku do dnia [...] grudnia 1993 roku ubezpieczeniu społecznemu.

K. B. wskazał tez, że Inspektorat ZUS w Ś. ustalił, że składki na ubezpieczenie zostały uregulowane do miesiąca września 1989 roku.

Fakt nie wydania wnioskowanego zaświadczenia przez Oddział ZUS w P. spowodował odmowę rejestracji go w Rejonowym Urzędzie Pracy w L. i pozbawił skarżącego statusu bezrobotnego i dochodów wypłacanych z Funduszu Pracy.

K. B. powołał się również na decyzje Burmistrza Miasta i Gminy w D. z dnia [...] grudnia 1993 roku o wykreśleniu z ewidencji działalności gospodarczej z dniem [...] grudnia 1993 roku wpisu dokonanego w dniu [...] czerwca 1989 roku, dotyczącego prowadzonej przez niego działalności.

Skarżący wyjaśnił, że przyjął do wiadomości stanowisko Inspektoratu ZUS w Ś. zamieszczone w decyzji z dnia [...] lipca 1995 roku i nie składał "żadnego protestu", albowiem decyzja z dnia [...] lipca 1995 roku zgodnie z art. 35 ust. 3 ustawy z dnia 25 listopada 1986 roku o organizacji i finansowaniu ubezpieczeń społecznych wydana została po terminie przedawnienia wynoszącym 5 lat (art. 117 § 1 kc).

1. - decyzja ta została wydana bez podstawy prawnej - prawa materialnego i rażącym naruszeniem art. 32 ust. 1 i art. 67 ust. 1 Konstytucji RP.
2. - powyższa decyzja dotyczyła sprawy poprzednio rozstrzygniętej decyzją Burmistrza Urzędu Miasta i Gminy w Dm z dnia [...] grudnia 1993 roku
3. - decyzja z [...] lipca 1995 roku nie ma charakteru tytułu wykonawczego w rozumieniu art. 27 ust. 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 roku o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.

K. B. podał także, iż skarżona decyzja była podstawą do oddalenia powództwa przed sądami:

1. 1) Sądem Okręgowym w P. - Sądem Pracy i Ubezpieczeni Społecznych- sygn. akt. [...].
2. 2) Sądem Rejonowym w Ś. - sygn. akt I C[...] (o pozbawienie tytułu wykonawczego decyzji z dnia [...] lipca 1995 roku i tytułu egzekucyjnego z dnia [...] lipca 1999 roku
3. 3) Sądem Rejonowym w Ś.- sygn. akt I C [...] (o zapłatę art. 420 kc - odszkodowanie w kwocie [...] zł oraz obciążenia skarżącego kosztami postępowania w kwocie [...] zł.

Reasumując skarżący wniósł, aby na zasadzie art. 160 § 4 kpa Sąd zasądził na jego rzecz odszkodowanie jak w petitum skargi.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych II Oddział w P. w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie wskazując, iż powołane podstawy zaskarżenia w znaczeniu przesłanek stwierdzenia nieważności decyzji z dnia [...] lipca 1995 roku znak [...] nie zostały skutecznie przez skarżącego wykazane. Pełnomocnik Zakładu podkreślił też, że zakres kognicji Sądu Administracyjnego nie obejmuje przedmiotu zaskarżenia z punktu 2 skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje

Skarga K. B. stanowi w zasadzie wniosek o stwierdzenie nieważności decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w P.- Inspektorat w Ś. z dnia [...] lipca 1995 roku znak [...] w przedmiocie podlegania ubezpieczeniu społecznemu na podstawie art. 156 kpa oraz wniosek o przyznanie odszkodowania na podstawie art. 160 § 4 kpa. W tym miejscu należy zaznaczyć, że art. 160 § 4 kpa stanowi, iż o odszkodowaniu przysługującym od organu wymienionego w § 1 orzeka organ administracji publicznej, który stwierdził nieważność decyzji z powodu naruszenia przepisu art. 156 § 1 kpa albo stwierdził, że w myśl art. 158 § 2 została ona wydana za naruszeniem przepisu art. 156 § 1. Dochodzenie odszkodowania od strony winnej powstania okoliczności wymienionych w art. 156 §1 następuje w postępowaniu przed sądem powszechnym.

Przepis ten utracił moc z dniem 1 września 2004 roku (art. 160 kpa uchylony przez art. 2 pkt 2 ustawy z dnia 17 czerwca 2004 roku- o zmianie ustawy - Kodeks cywilny oraz niektórych innych ustaw- Dz.U. Nr 962 poz. 1692 z 2004 roku).

Z art. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270) wynika, ze sądy administracyjne kontrolują działalność administracji publicznej i objęte są tą kontrolą jedynie działania administracji wskazane w ustawie.

Sądy powszechne sprawują natomiast wymiar sprawiedliwości we wszystkich sprawach z wyjątkiem spraw ustawowo zastrzeżonych do właściwości innych sądów.

Według art. 3 § 2 cytowanej wyżej ustawy kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na:

1. 1) decyzje administracyjne
2. 2) postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie, albo kończące postępowanie, a także postanowienia rozstrzygające sprawę co do istoty
3. 3) postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie
4. 4) inne niż określone w pkt. 1 - 3 akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa
5. 5) akty prawa miejscowego organów jednostek samorządu terytorialnego i terenowych organów administracji rządowej
6. 6) akty organów jednostek samorządu terytorialnego i ich związków, inne niż określone w pkt 5, podejmowane w sprawach z zakresu administracji publicznej
7. 7) akty nadzoru nad działalnością jednostek samorządu terytorialnego
8. 8) bezczynność organów w przypadkach określonych w pkt 1-4

Zgodnie z art. 83 ust. 2 ustawy z dnia 13 października 1998 roku o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. Nr 137, poz. 887 z 1998 roku z późń. zm.) od decyzji Zakładu przysługuje odwołanie do właściwego Sądu w terminie według zasad określonych w przepisach kodeksu postępowania cywilnego.

Decyzja z dnia [...] lipca 1995 roku zawierała pouczenie, w oparciu o obowiązujące wówczas przepisy, że służy od niej odwołanie do Sądu Wojewódzkiego- Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w P. w terminie miesiąca od dnia jej doręczenia. Bezspornym jest, ze skarżący K. B. nie odwołał się od powyższej decyzji, przez co stała się ona decyzją ostateczną.

Art. 83 a) powołanej ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w ust. 1 stanowi, ze prawo lub zobowiązanie stwierdzone decyzją ostateczną Zakładu ulega ponownemu ustaleniu na wniosek osoby zainteresowanej lub z urzędu, jeżeli po uprawomocnieniu się decyzji zostaną przedłożone nowe dowody lub ujawnione okoliczności istniejące przed wydaniem decyzji, które mają wpływ na to prawo lub zobowiązanie. W ust. 2 ustawodawca postanowił natomiast, ze decyzje ostateczne Zakładu, od których nie zostało wniesione odwołanie do właściwego Sądu, mogą być z urzędu przez Zakład uchylone, zmienione, lub unieważnione na zasadach określonych w przepisach Kodeksu postępowania administracyjnego. Wynika z tego, że w przeciwieństwie do wznowienia postępowania ewentualne stwierdzenie nieważności decyzji ostatecznej Zakładu, od której nie zostało wniesione odwołanie (tak jak w niniejszej sprawie) może nastąpić jedynie z urzędu.

Dopiero takie działanie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych i to po wyczerpaniu środków zaskarżenia mogłoby stanowić przedmiot kontroli sądu administracyjnego. Omawiane uregulowanie jest więc wyraźnie inne od tego z art. 157 § 2 kpa, zgodnie z którym postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji wszczyna się na żądanie strony lub z urzędu (por. post. Sądu Najwyższego z dnia 25 lutego 2003 roku III KKO 18/02, OSNP 2004/5/91).

W myśl art. 58 § 1 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Sąd odrzuca skargę:

1. 1) jeżeli sprawa nie należy do właściwości sądu administracyjnego
2. 2) wniesioną po upływie terminu do jej wniesienia
3. 3) gdy nie uzupełniono w wyznaczonym terminie braków formalnych skargi
4. 4) jeżeli sprawa objęta skargą miedzy tymi samymi stronami jest w toku lub została już prawomocnie osądzona
5. 5) jeżeli jedna ze stron nie ma zdolności sądowej albo jeżeli skarżący nie ma zdolności procesowej, a nie działa za niego przedstawiciel ustawowy, albo jeżeli w składzie organów jednostki organizacyjnej będącej strona skarżącą zachodzą braki uniemożliwiające jej działanie
6. 6) jeżeli z innych przyczyn wniesienie skargi jest niedopuszczalne.

W tym stanie rzeczy, uwzględniając powyższe oraz to, że roszczenia K. B. zawarte w pkt. 2 skargi, będące już także przedmiotem rozstrzygnięć sądów powszechnych, nie wchodzą w zakres sądowej kontroli działalności administracji publicznej, Sąd, stwierdzając niedopuszczalność skargi na podstawie art. 58 § 1 pkt. 1, 6 i § 3 cytowanej ostatnio ustawy orzekł jak w sentencji postanowienia.

/-/ B. Sokołowska