Uzasadnienie
Wnioskiem z dnia [...] listopada 2015 roku M. N. zwróciła się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych [...] o umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek za okres od 1995 roku do 1998 roku.
Po rozpatrzeniu wniosku decyzją nr [...] z dnia [...] stycznia 2016 r. działając na podstawie art. 83 ust. 1 pkt. 3 oraz art. 28 ust. 1-4 oraz art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 roku o systemie ubezpieczeń społecznych (tj. Dz. U. z 2015 r., poz. 121 z zm.- dalej u.s.u.s.),§ 3 ust 1-3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 roku w sprawie zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz. U. nr. 141 poz.1365) Zakład Ubezpieczeń Społecznych [...] odmówił umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek. Po rozpoznaniu środka zaskarżenia organ rentowy podtrzymał swoje stanowisko.
Obie decyzje uchylone zostały wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 28.02. 2017r. w sprawie III SA/Po 852/16.
W wyniku ponownie rozpoznanej sprawy Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzją nr [...] z [...] listopada 2017r ponownie odmówił umorzenia należności objętych wnioskiem.
W uzasadnieniu powyższej decyzji organ wyjaśnił, że wnioskodawczyni prowadziła działalność gospodarczą od [...]1994 r. do [...].2001 r. Z tytułu nieopłaconych składek powstało zadłużenie. Kwota zadłużenia na dzień [...].2015 r. wynosiła łącznie [...] zł.
Organ ustalił, że strona prowadzi dwuosobowe gospodarstwo domowe wraz z mężem. Uzyskuje dochód z tytułu świadczenia emerytalnego w miesięcznej wysokości brutto [...] zł. Mąż [...] otrzymuje dochód w wysokości [...] zł. Jest zgłoszony jako osoba prowadząca działalność gospodarczą. Łączny dochód w gospodarstwie domowym wynosi [...] zł brutto, co stanowi kwotę wyższą niż minimum socjalne dla tego typu gospodarstwa domowego, ustalone na kwotę [...]zł. Ze złożonego oświadczenia wynika, że zobowiązana ponosi stałe miesięczne koszty utrzymaniem mieszkania oraz koszty związane z leczeniem na kwotę [...]zł. Wnioskodawczyni jest współwłaścicielem nieruchomości położonej w [...] na której ZUS dokonał zabezpieczenia należności.
Biorąc pod uwagę powyższe Zakład uznał, iż nie zachodzi całkowita nieściągalność należności z tytułu składek w rozumieniu powołanych wyżej przepisów ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Zdaniem organu nie zachodzą przesłanki ujęta w § 3 ust.1 pkt1-3 Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz. U. nr.141 poz. 1365). Strona pomimo niskiego dochodu nie udowodniła swojej trudnej sytuacji finansowej, trudności w regulowaniu bieżących opłat, konieczności korzystania z pomocy społecznej.
Zdaniem organu zebrany w sprawie materiał dowodowy potwierdza, że nie zachodzi całkowita nieściągalność, o której mowa w art. 28 ust. 3 u.s.u.s.. W odniesieniu do sytuacji finansowej strony organ stwierdził, że w toku postępowania wnioskodawczyni nie wykazała przesłanek określonych cytowanym wyżej rozporządzeniem. Odnosząc się do podniesionego we wniosku zarzutu przedawnienia wskazano na terminu w jakich bieg terminu przedawnienia uległ przerwaniu oraz zawieszeniu.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu M. N. wnosząc o uchylenie decyzji zarzuciła, że nie rozpatrzono istoty sprawy, wydano decyzję z rażącym naruszeniem prawa, dokonano błędnych ustaleń i nie prawidłowej oceny materiału dowodowego.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej odrzucenie wskazując, że skarżąca nie wyczerpała drogi administracyjnej określonej w art. 83 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga zasługuje na jej uwzględnienie, choć nie wszystkie argumenty mogą być ocenione przez sąd na obecnym etapie.
Na wstępie odnosząc się do stanowiska ZUS zawartego w odpowiedzi na skargę stwierdzić należy, że ustawą z dnia 7 kwietnia 2017 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania administracyjnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2017 r. poz. 935), wprowadzono zmianę art. 52 § 3 ustawy o postępowaniu przed sądami administracyjnymi i aktualnie strona może złożyć skargę bez korzystania z prawa złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy przez organ ZUS.
Zauważyć należy także, że w sprawie ze skargi M. N. dotyczącej umorzenia należności za rozpatrywany okres Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wydał w dniu 28 lutego 2017r. wyrok III SA/Po 852/16, którym uchylając poprzednie rozstrzygnięcie wskazał organowi działania niezbędne do wykonania dla prawidłowego rozpatrzenia sprawy. Zgodnie z art. 153 ppsa wskazania te są wiążące dla organu.
W tym kontekście stwierdzić należy, że organ nie sprostał poleceniu ustalenia i wyjaśnienia okoliczności mających wpływ na ewentualne przedawnienie roszczeń. WSA w wyroku III SA/Po 852/16 polecił, aby organ dokonał szczegółowej analizy wysokości zadłużenia w odniesieniu do terminów przedawnienia oraz faktu, że wielokrotnie postępowanie egzekucyjne było umarzane. Analizy organu wymagały – zdaniem sądu – okresy zawieszenia biegu przedawnienia.
Tymczasem w zaskarżonej decyzji organ wskazał jedynie okresy przerwania i zawieszenia biegu terminu przedawnienia. Nie zostało natomiast wyjaśnione, jaki wpływ miało to dla konkretnych zaległości za konkretne okresy. Nie jest rolą sądu uzupełnianie decyzji organu poprzez rozliczanie tych terminów, czy wyliczania w jaki sposób zawieszenie i przerwanie terminów wpłynęło na możliwość bądź brak możliwości dochodzenia roszczeń w ewentualnym postępowaniu egzekucyjnym. Zadaniem sądu jest ocena prawna rozstrzygnięcia wydanego przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych, a nie dokonywanie własnych ustaleń, przeprowadzanie postępowania dowodowego za organ i wyjaśnianie w sposób przekonujący i zgodny z zasadami postępowania administracyjnego stanowiska organu rentowego. Decyzja organu winna być przede wszystkim przejrzysta dla strony i zawierać argumentację, która będzie w przypadku zaskarżenia weryfikowalna przez sąd.
Nie ulega wątpliwości, że decyzja w niniejszej sprawie nie poddaje się ocenie sądu, jak też nie spełnia warunków wskazanych przez Sąd w sprawie III SA/Po 852/16 co najmniej w kwestii rozważenia i wykazania, że do przedawnienia nie doszło.
Niezależnie od powyższego należy także zauważyć, że choć organ przyjął, że minimum socjalne, dla dwuosobowego gospodarstwa emeryckiego na grudzień 2016r. wyniosło [...] zł, (według innych wyliczeń [...] zł., [...]), to jednak wskazując łączny dochód gospodarstwa skarżącej kwotę brutto [...] zł. nie dostrzegł, że minimum socjalne wyznaczane jest jako kwota potrzebna do życia, a nie kwota przychodów w gospodarstwie. Świadczy to o niewystarczającej analizie zgromadzonych w sprawie okoliczności, które mają zasadniczy wpływ na rozstrzygnięcie, bowiem błąd co do wysokości minimum socjalnego dla dwuosobowego gospodarstwa emeryckiego wpływa na ocenę możliwości finansowych strony, które organ musi przecież rozważyć.
Sąd podkreśla, że decyzja dotycząca umorzenia należności z tytułu składek jest decyzją uznaniową organu. Tym bardziej jednak decyzja taka musi cechować się wysokim stopniem szczegółowości i szeroką, popartą dogłębną analizą dowodów, oceną stanu faktycznego. Zwłaszcza, że w wyroku WSA w Poznaniu III SA/Po 852/16 wskazano organowi w przejrzysty sposób wytyczne dla ponownego rozpoznania sprawy. Sąd w tym postępowaniu stanowisko tam zawarte w pełni podtrzymuje i traktuje jako własne.
Już powyższe okoliczności stanowią podstawę do stwierdzenia, że zaskarżona decyzja obarczona jest wadą wynikającą z naruszenia przez organ przepisów postępowania, mogącą mieć wpływ na jego wynik. Organ przede wszystkim w sposób przejrzysty i szczegółowy wykaże podstawową okoliczność, to jest przedawnienie, bądź brak przedawnienia roszczeń (części roszczeń). W tym celu wskaże poszczególne zaległości za każdy rok i miesiąc, następnie wskaże okoliczności mające wpływ na przerwanie albo zawieszenie biegu terminu przedawnienia, jak też na końcu wskaże czas pozostały do upływu przedawnienia.
Sąd podkreśla, że podstawy materialnoprawne rozstrzygnięcia przyjęte przez organ są prawidłowe. Bez wątpienia jednak ustalenia faktyczne są niewystarczające i rozważania organu w tym zakresie nie poddają się ocenie sądu.
Przy ponownym rozpoznaniu sprawy - oprócz wskazanych wyżej ustaleń co do terminów przedawnienia - organ winien powinien ponownie dokonać ustaleń faktycznych dotyczących sytuacji rodzinnej i materialnej skarżącego. Tak jak wskazano w wyroku III SA/Po 852/16 analizując ponownie przesłanki umorzenia zaległości, organ winien mieć na uwadze, iż sytuacja, w której zapłata zaległości powoduje konieczność sięgania przez zobowiązanego, pozbawionego możliwości zaspokojenia swoich niezbędnych potrzeb materialnych, do środków pomocy państwa, nie jest zgodna z interesem tego obywatela, jednocześnie nie jest również zgodna z interesem publicznym (zob. wyrok NSA z dnia 20 marca 2007 r., sygn. akt II GSK 345/06, LEX nr 321267)..
Mając na uwadze powyższe Sąd orzekł jak w sentencji wyroku na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.).