Uzasadnienie
Kierownik Urzędu Stanu Cywilnego w K., decyzją z dnia [...] maja 2004r. w sprawie ozn. sygn. [...], na podstawie art. 6, 7 i 73 ust. 1 Ustawy z dnia 29 września 1986 r. – "Prawo o aktach stanu cywilnego" orzekł o wpisaniu do księgi małżeństw aktu małżeństwa sporządzonego przez Urząd Stanu Cywilnego w S., dotyczącego związku małżeńskiego zawartego w dniu [...] listopada 1993r. przez R.B. i R.R. Opisując treść aktu podlegającego wpisaniu organ m.in. dokonał zapisu, że kobieta po zawarciu małżeństwa będzie nosiła nazwisko "R.".
W odwołaniu do powyższej decyzji R.R. domagała się dokonania wpisu jej nazwiska do ksiąg stanu cywilnego, zgodnie z brzmieniem zawartym w przedłożonym przez nią duńskim akcie stanu cywilnego.
Wojewoda zaskarżoną decyzją z dnia [...] czerwca 2004 r. sygn. [...], opierając się na treści przepisów 138§1 pkt 1 Ustawy z dnia 14 czerwca 1960 – "Kodeks Postępowania Administracyjnego" (t.j. Dz.U. z 2000r nr 98 poz. 1071 ze zm.) oraz art. 73 ust.1 ustawy z dnia 29 września 1986r. –" Prawo o aktach stanu cywilnego" (Dz.U. nr 36 poz.180 ze zm.) utrzymał w mocy decyzję Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego w K. z dnia [...] maja 2004r. W uzasadnieniu Wojewoda podał, że przepis § 4 ust.2 cyt. Rozporządzenia stanowi, iż nazwiska zakończone na -ski, -cki, -dzki Kierownik Urzędu Stanu Cywilnego wpisuje do aktu stanu cywilnego z zachowaniem rodzaju żeńskiego lub męskiego w zależności od tego, czy nazwisko dotyczy kobiety, czy mężczyzny. Nadto zdaniem organu II - iej instancji przepisy te nakazują, aby umiejscowienie zagranicznego aktu w polskich księgach stanu cywilnego odbywało się z uwzględnieniem zasad polskiej pisowni.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego R.R. podała, iż zawierając związek małżeński skarżąca przyjęła nazwisko R. Zmiana nazwiska dokonana przez kierownika USC jest niezgodna z dokumentem źródłowym stanowiącym podstawę wpisu. Skarżąca podniosła także, iż na nazwisko "R." m.in. został jej wydany również paszport, karty kredytowe oraz wiza pobytowa. Powyższa sytuacja uniemożliwia jej normalne funkcjonowanie w kraju, w którym od 1993 roku zamieszkuje.
Wojewoda w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje
Skarga zasługiwała na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 73 ust. 1 ustawy z dnia 29 września 1986 r. –" Prawo o aktach stanu cywilnego" (Dz. U. Nr 36, poz. 180 ze zm.) akt stanu cywilnego sporządzony za granicą może być wpisany do polskich ksiąg stanu cywilnego na wniosek osoby zainteresowanej lub z urzędu. Przepis ten zatem reguluje transkrypcję (wpisanie) aktu stanu cywilnego sporządzonego za granicą. W postępowaniu, określonym wskazanym przepisem kierownik urzędu stanu cywilnego bada, czy złożony wypis aktu stanu cywilnego jest w świetle przepisów obcego prawa aktem stanu cywilnego. Transkrybowany bowiem może być tylko wpis, który powinien być wydany przez organ powołany do wydawania odpisów z aktów stanu cywilnego i mieć w państwie jego wystawienia moc dokumentu publicznego.
Wobec powyższego w postępowaniu administracyjnym Kierownik Urzędu Stanu Cywilnego ustala, czy przedstawiony dokument ma charakter aktu stanu cywilnego i rozstrzyga decyzją o wpisaniu go albo odmowie wpisania do polskich ksiąg stanu cywilnego. Jednoznacznie należy stwierdzić, iż w zakresie działania Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego nie mieści się rozstrzyganie o brzmieniu nazwisk podlegających wpisaniu. W decyzji o wpisaniu aktu stanu cywilnego opisuje ten akt przytaczając jego treść, zatem ingerencja w brzmienie nazwiska w trakcie transkrypcji faktycznie stanowiłaby wykroczenie poza uprawnienia nadane Kierownikowi Urzędu Stanu Cywilnego ustawą "Prawo o aktach stanu cywilnego".
Należy przy tym zauważyć, iż transkrypcja przedmiotowego aktu małżeństwa nie jest rejestracją zdarzenia zawarcia małżeństwa, lecz odzwierciedleniem zapisów tego aktu w polskiej księdze stanu cywilnego. Transkrypcja powinna odpowiadać treści zagranicznego aktu małżeństwa (art. 13 i 73 ust. 1 Pr.a.s.c.), przy zastosowaniu wymagań przewidzianych przez prawo polskie dla danego rodzaju aktu stanu cywilnego, w przedmiotowym wypadku - aktu małżeństwa (art. 62 ust. 1-4 Pr.a.s.c.) oraz języka polskiego (art. 4 pkt 5 i art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 7 października 1999 r. "o języku polskim", Dz. U. Nr 90, poz. 999 ze zm.).
Z problemem powstałym w niniejszej sprawie wiąże się także kwestia zgodności powoływanego przez Wojewodę § 4 Rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 26 października 1998r "w sprawie szczegółowych zasad sporządzania aktów stanu cywilnego, sposobu prowadzenia ksiąg stanu cywilnego, ich kontroli, przechowywania i zabezpieczenia oraz wzorów aktów stanu cywilnego, ich odpisów, zaświadczeń i protokołów" (Dz.U. 136 poz. 884 ze zm.) z delegacją ustawową zawartą w art.
- 27. ust. 1 Ustawy Prawo o aktach stanu cywilnego.
Z ukształtowanego orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego oraz Sądu Najwyższego (zob. uzasadnienie wyroku TK z 05.11.2001 sygn. U 1/01 OTK 2001/8/247 oraz postanowienie SN z 08.08.2003r. sygn. V CK 6/02 OSNC 2004/7-8/131) wynika pogląd, iż zgodnie z art. 92 ust. 1 Konstytucji rozporządzenia są wydawane przez organy wskazane w Konstytucji, na podstawie szczegółowego upoważnienia zawartego w ustawie i w celu jej wykonania. Upoważnienie powinno określać organ właściwy do wydania rozporządzenia i zakres spraw przekazanych do uregulowania oraz wytyczne dotyczące treści aktu. W orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego panuje przekonanie, że rozporządzenie jako akt wykonawczy wobec ustawy zdeterminowany jest trzema warunkami: 1) wydania rozporządzenia na podstawie wyraźnego, to jest nie opartego tylko na domniemaniu ani na wykładni celowościowej, szczegółowego upoważnienia ustawy w zakresie określonym w upoważnieniu, 2) wydania rozporządzenia, co do przedmiotu i treści normowanych stosunków, w granicach udzielonego przez ustawodawcę upoważnienia do wydania tego aktu, w celu wykonania ustawy, 3) niesprzeczności treści rozporządzenia z normami Konstytucji RP, aktem ustawodawczym na podstawie którego zostało wydane, a także z wszystkimi obowiązującymi aktami ustawodawczymi, które w sposób bezpośredni lub pośredni regulują materie będące przedmiotem rozporządzenia.
Warunki te przełożone na normy prawne, oznaczają odpowiednio zakazy wydawania rozporządzeń: bez upoważnienia ustawowego, nie będących aktami wykonującymi ustawę, sprzecznych z Konstytucją i obowiązującymi ustawami. Rozporządzenie nie może więc bez wyraźnego upoważnienia ustawy wkraczać w sferę materii prawnych regulowanych innymi ustawami, nie może także zawartych w nich treści przekształcać, modyfikować, a nawet nie powinno ich powtarzać. Naruszenie tych warunków może stwarzać podstawę do postawienia zarzutu niezgodności rozporządzenia z ustawą. Pamiętać też należy, że rozporządzenia wydawane są na podstawie ustaw i w celu ich wykonania. Taki charakter rozporządzenia determinuje i ogranicza ich treść w tym znaczeniu, że w drodze delegacji ustawowej do prawotwórstwa administracyjnego nie może zostać przekazane uprawnienie do zmiany przepisów rangi ustawowej, jak też upoważnienia ustawowe nie mogą delegować prawa do wkraczania w materię zastrzeżoną wyłącznie dla regulacji ustawowej. Nadto, wydane na podstawie delegacji ustawowej przepisy prawne o charakterze wykonawczym winny wyrażać treść dyspozycji ustawowych i służyć ich realizacji.
Uwzględniając powyższe uwagi należy stwierdzić, iż Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 26 października 1998r "w sprawie szczegółowych zasad sporządzania aktów stanu cywilnego..." (Dz.U. 136 poz. 884 ze zm.) w zakresie odnoszącym się do wpisywania nazwisk podczas transkrypcji zagranicznego aktu stanu cywilnego jest niezgodne z ustawą na podstawie której zostało wydane, gdyż kwestię tę rozstrzyga odmiennie, wykraczając w ten sposób poza zakres delegacji wyrażonej w art. 27 ust. 1 Ustawy "Prawo o aktach stanu cywilnego".
W tym stanie rzeczy należy stwierdzić, iż przy wydawaniu decyzji w przedmiocie wpisania zagranicznego aktu stanu cywilnego do polskich ksiąg stanu cywilnego nie ma zastosowania §4 Rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 26 października 1998r "w sprawie szczegółowych zasad sporządzania aktów stanu cywilnego, sposobu prowadzenia ksiąg stanu cywilnego, ich kontroli, przechowywania i zabezpieczenia oraz wzorów aktów stanu cywilnego, ich odpisów, zaświadczeń i protokołów" (Dz.U. 136 poz. 884 ze zm.), a w konsekwencji, iż przy wpisywaniu do polskich ksiąg stanu cywilnego aktu małżeństwa sporządzonego w Danii nie jest dopuszczalna zmiana pisowni nazwiska małżonków przyjęta w akcie. (por też. postanowienie SN z 08.08.2003r. sygn. V CK 6/02 OSNC 2004/7-8/131).
Dopatrując się zatem naruszenia w toku orzekania przez oba organy przepisu art. 73 ust.1 ustawy z dnia 29 września 1986r "Prawo o aktach stanu cywilnego" należało orzec, iż zaskarżona decyzja w sposób istotny narusza prawo i naruszenie to miało znaczenie na wynik sprawy. Sąd zatem na podstawie art. 145§1 ust. 1 lit. a Ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi" orzekł jak w sentencji wyroku.
/-/M. Ławniczak /-/T. Geremek /-/B. Koś