Uzasadnienie
Decyzjami z dnia [...]r. Burmistrz Gminy i Miasta orzekł o zameldowaniu H.M. (orzeczenie nr [...]) oraz A. M. (nr [...]) na pobyt stały w mieszkaniu przy ul. K. nr [...] w O. W uzasadnieniach decyzji organ I instancji stwierdził, iż mieszkają one w przedmiotowym lokalu od [...]r., a trudności w dokonaniu zameldowania wynikały z braku zgody właściciela mieszkania – Cz. M. na potwierdzenia faktu ich pobytu. Ponieważ pobyt ten został potwierdzony podczas przeprowadzania w dniu [...]r. wizji lokalnej, przez Komisariat Policji w O., sąsiadów oraz samą Cz. M. organ wydał decyzje o zameldowaniu H. M. i A. M. w spornym lokalu. W postępowaniu meldunkowym nie przesądzano przy tym o posiadaniu uprawnień do przebywania w nim.
W odwołaniach od powyższych decyzji Cz. M. podniosła, iż wobec H. M. i A. M. zapadł prawomocny wyrok eksmisyjny i prowadzone jest postępowanie egzekucyjne, wobec czego nie można uznać, że posiadają one uprawnienia do przebywania w spornym lokalu. Podkreśliła też brak zgody na ich zameldowanie oraz fakt ponoszenia przez nią opłat gminnych z tytułu użytkowania lokalu. Pismem z dnia [...]r. Cz. M. uzupełniła swoje odwołania odnosząc się do treści zeznań złożonych przed organem I instancji przez H. i A. M. (z którymi mogła zapoznać się dopiero w toku postępowania odwoławczego).
Wojewoda decyzjami nr [...] i nr [...] z dnia [...]r. utrzymał w mocy zaskarżone orzeczenia organu I instancji, podzielając jego ustalenia faktyczne i rozważania prawne dotyczące konieczności zameldowania H. M. i A. M. w przedmiotowym lokalu.
W skargach na decyzje organu odwoławczego Cz. M. podniosła argumenty dotyczące kwestii własności przedmiotowej nieruchomości oraz sporów rodzinnych. Zwróciła też uwagę na pozbawienie jej możliwości czynnego uczestnictwa w postępowaniu meldunkowym oraz na trudności związane z zapoznaniem się z materiałem dowodowym. Przedłożyła ponadto wyrok Sądu Rejonowego w O. z [...]r. (sygn. [...]) nakazujący H. M., A. M. i Ł. M. wydanie skarżącej spornej działki w O. przy ul. K. [...] (wraz z budynkiem mieszkalnym).
W odpowiedzi na skargi organ II instancji wniósł o ich oddalenie, powołując się na uzasadnienia swoich decyzji.
Na rozprawie w dniu [...]r. Sąd postanowił o połączeniu do wspólnego rozpoznania spraw ze skarg Cz. M. na decyzje Wojewody w przedmiocie zameldowania H. i A. M..
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje
Skargi Cz. M. okazały się uzasadnione.
Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 10 kwietnia 1974r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (t. j. Dz. U. Nr 87 z 2001r., poz. 960 ze zmian.). Według art. 10 ust. 1 tej ustawy osoba przebywająca pod tym samym adresem dłużej niż trzy doby jest zobowiązana zameldować się pod tym adresem na pobyt stały lub czasowy. Zgodnie natomiast z przepisem art. 29 ust. 1 ustawy właściciel lub inny podmiot dysponujący tytułem prawnym do lokalu zobowiązani są do potwierdzenia faktu pobytu osoby zgłaszającej pobyt stały lub czasowy trwający ponad 2 miesiące w tym lokalu. Zameldowanie na pobyt czasowy stanowi zatem czynność materialno – techniczną, uwarunkowaną kumulatywnym spełnieniem dwóch przesłanek w postaci faktycznego przebywania w danym lokalu osoby zgłaszającej zameldowanie oraz potwierdzenia tego pobytu, dokonanego przez właściciela lokalu lub inny podmiot dysponujący tytułem prawnym do niego. Jeżeli dane zgłoszone we wniosku o zameldowanie budzą wątpliwości organu meldunkowego rozstrzyga on o dokonaniu zameldowania lub o odmowie jego dokonania (art. 47 ust. 2 ustawy).
W przedmiotowej sprawie Cz. M. jako właściciel przedmiotowej nieruchomości winna była potwierdzić fakt pobytu H. M. i A. M.. Była ona niewątpliwie stroną obu postępowań meldunkowych w rozumieniu art. 28 kpa, albowiem ich wynik dotyczył bezpośrednio interesu prawnego skarżącej. Z tego względu obowiązkiem organów obu instancji było zapewnienie jej faktycznych uprawnień procesowych przysługujących stronie zgodnie z przepisami Kodeksu postępowania administracyjnego.
Po przeanalizowaniu akt administracyjnych spraw Sąd dopatrzył się w działaniu organów administracyjnych naruszenia przepisów postępowania o istotnym charakterze, a mianowicie art. 10 § 1 kpa, zgodnie z którym organy administracji publicznej obowiązane są zapewnić stronom czynny udział w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji umożliwić im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, chyba, że załatwienie danej sprawy nie cierpi zwłoki za względu na niebezpieczeństwo dla życia lub zdrowia ludzkiego albo ze względu na grożącą niepowetowaną szkodę materialną (art. 10 § 2 kpa).
Zgodnie z poglądem utrwalonym w doktrynie i orzecznictwie prawo strony do zajęcia stanowiska wobec całości zebranych w sprawie dowodów i żądań koreluje z kategorycznym obowiązkiem leżącym po stronie organu prowadzącego postępowanie i polegającym na konieczności pouczenia strony o prawie zapoznania się z aktami i złożenia końcowego oświadczenia oraz na wstrzymaniu się od wydania decyzji do czasu (określonego wyznaczonym stronie terminem) złożenia tego oświadczenia. Termin zakreślony stronie do zapoznania się z dowodami winien być przy tym terminem realnym, umożliwiającym danie stronie odpowiedniego czasu do ustosunkowania się do tegoż materiału dowodowego. Brak w aktach spraw końcowego oświadczenia strony oraz dowodu pouczenia strony przez organ o przysługującym jej prawie stanowi zatem o naruszeniu przez ten organ obowiązku ustalonego w art. 10 § 1 kpa (zob. m. in. B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego.
Komentarz, Warszawa 2005, s. 84 - 86, M. Jaśkowska, A. Wróbel, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Kraków 2005, s. 163 - 164 i R. Kędziora, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz. Warszawa 2005, s. 56 – 57 oraz wyrok NSA z 5 kwietnia 2001r., sygn. II S.A. 1095/00, LEX nr 53441, wyrok NSA z 6 października 2000r., V S.A. 316/00, LEX nr 50116 i wyrok NSA z 10 grudnia 1997r., sygn. I S.A./Gd 409/96, Biuletyn Skarbowy 1998/2/16). Naruszenie zasady ogólnej czynnego udziału strony w postępowaniu jest przy tym uznawane za kwalifikowaną wadę procesową, stanowiącą podstawę wznowienia postępowania - określoną w art. 145 § 1 pkt. 4 kpa – i to niezależnie od tego, czy takie naruszenie norm prawa procesowego miało wpływ na treść decyzji, czy też takiego wpływu stwierdzić nie można. Ta okoliczność ma charakter formalny w tym sensie, iż sam fakt braku odpowiedniego udziału strony w postępowaniu lub jego fragmencie bez jej winy stanowi dostateczny powód wznowienia.
Przepis art. 145 § 1 pkt. 4 kpa nie żąda bowiem stwierdzenia, że brak udziału spowodował szkodę dla strony, czy stwierdzenia, iż udział strony spowodowałby inne załatwienie sprawy (zob. B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Warszawa 2005, s. 647 oraz wyrok NSA z 1 lipca 1997r., sygn. IV S.A. 595/99, LEX nr 47888 i wyrok NSA z 26 stycznia 1999r., sygn. III S.A./Po 979/98, LEX nr 39458).
Zawiadomienia o wszczęciu obu postępowań meldunkowych zawarte w pismach z [...]r. zostały przekazane do wiadomości skarżącej w dniu [...]r. Tymczasem już w dniu [...]r. organ dokonał przesłuchania H. M. i A. M. na okoliczność ich pobytu w spornym mieszkaniu, a w dniu [...]r. przeprowadzono w nim wizję lokalową. Wynika stąd, iż najważniejsze czynności dowodowe przeprowadzone były bez udziału skarżącej, która nie została nawet poinformowana o terminie ich dokonywania. W piśmie z dnia [...]r. organ I instancji wystąpił do Urzędu Miejskiego w P. o przesłuchanie skarżącej, które zostało przeprowadzone w dniu [...]r. W jego trakcie Cz. M. zadeklarowała chęć zapoznania się przed wydaniem decyzji w I instancji z całością akt sprawy oraz wypowiedzenia się co do zgromadzonego materiału dowodowego. W piśmie z dnia [...]r. skarżąca oświadczyła natomiast o braku zgody na zameldowanie synowej i wnuczki w spornym lokalu, wspominając przy tym o wyroku Sądu Rejonowego nakazującym im wydanie całej nieruchomości oraz postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym w tym zakresie.
W odpowiedzi na żądanie skarżącej wyrażone w trakcie przesłuchania Burmistrz Gminy i Miasta poinformował ją w pismach z dnia [...]r. o możliwości zapoznania się z całym materiałem dowodowym zebranym w obu sprawach w siedzibie tego organu. W ocenie Sądu pism tych nie można jednak traktować jako skutecznego pouczenia strony o prawie zapoznania się z aktami i złożenia końcowego oświadczenia odnośnie materiału dowodowego, gdyż ich treść nie miała odpowiednio kategorycznego charakteru, a ponadto organ nie zakreślił stronie żadnego terminu do dokonania tych czynności. Dopiero bowiem upływ takiego terminu (w trakcie którego strona wykorzystała przysługujące jej uprawnienia, bądź też z nich nie skorzystała) dawał organowi możliwość wydania orzeczenia w I instancji.
Skarżąca w piśmie z dnia [...]r. poinformowała o opóźnionym zawiadomieniu jej o dokonanych już przesłuchaniach stron (z których treścią jej nie zaznajomiono), wnosząc też o dokonanie kserograficznych kopii akt zgromadzonych w niniejszej sprawie. Z treści tego pisma wynikała zatem chęć zapoznania się z materiałem dowodowym, co było utrudnione ze względu na fakt zamieszkiwania skarżącej w P. oraz jej podeszły wiek.
Pismo powyższe dotarło do organu I instancji w dniu [...]r., kiedy to wydane zostały decyzje w przedmiocie zameldowania. Burmistrz Gminy i Miasta wydał zatem swoje orzeczenia z praktycznym pominięciem prawa skarżącej do aktywnego uczestnictwa w obu postępowaniach meldunkowych, składania własnych wniosków dowodowych oraz odniesienia się do już zebranego materiału dowodowego.
Dopiero po wydaniu powyższych decyzji organ I instancji poinformował skarżącą szczegółowo o dowodach zebranych w sprawie oraz o możliwości odpłatnego skserowania najważniejszych akt., których odbitki otrzymała ostatecznie w dniu [...]r. Stało się to zatem już po złożeniu przez skarżącą odwołań od decyzji I instancyjnych.
Cz. M. jako strona obu postępowań meldunkowych zapoznała się wobec tego skutecznie z całością zebranego w ich trakcie materiału dowodowego praktycznie dopiero w toku postępowania odwoławczego – już po wniesieniu odwołań od obu orzeczeń Burmistrza Gminy i Miasta. W piśmie z [...]r, (stanowiącym uzupełnienie do wniesionych odwołań) skarżąca wypowiedziała się w końcu co do części dowodów zebranych w sprawie.
Ze względu na powyższe okoliczności Sąd uznał, iż organy I i II instancji dokonały naruszenia prawa (art. 10 § 1 kpa) stanowiącego podstawę do wznowienia przedmiotowych postępowań administracyjnych, określoną w art. 145 § 1 pkt. 4 kpa. Należało w związku z tym uchylić zaskarżone orzeczenia na podstawie art. 145 § 1 pkt. 1 b ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ze zmian.). O wstrzymaniu wykonania zaskarżonych decyzji orzeczono na podstawie art. 152 powyższej ustawy, a o kosztach na podstawie art. 200 ustawy.
/-/M. Bejgerowska /-/W. Długaszewska /-/M. Kosewska
EWd