Uzasadnienie
Decyzją z dnia [...] Nr [...] Prezydent Miasta Poznań, na podstawie art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (tekst jednolity z 2001 r. Dz.U. Nr 87, poz. 960 ze zm.) orzekł o wymeldowaniu R.K. z pobytu stałego z lokalu przy ul. [...] w P. W uzasadnieniu decyzji organ wyjaśnił, iż postępowanie administracyjne w sprawie wymeldowania R.K. z pobytu stałego z lokalu przy ul. [...] w P. zostało wszczęte na żądania W.K., współnajemcy przedmiotowego lokalu, który podał, że brat w dniu 15 grudnia 2003 r. wyprowadził się z tego lokalu, zabierając wszystkie swoje rzeczy osobiste, oraz pozostawiając nieopłacone rachunki za czynsz i wodę.
Ponadto Prezydent Miasta P. wskazał, iż R.K. zeznał, że nie opuścił przedmiotowego mieszkania z zamiarem przebywania w innym miejscu, ponieważ w tym lokalu znajdują się jego meble i inne ruchomości oraz rzeczy osobiste. Po powrocie z sanatorium w kwietniu 2004 r. nie mógł wejść do spornego lokalu, ponieważ brat wymienił zamki w drzwiach i przez 9 miesięcy nie miał do niego dostępu. Dopiero, kiedy okazało się, że stare klucze pasują do zamka, zaczął przebywać w lokalu po kilka godzin. Starał się bywać w nim pod nieobecność brata bowiem obawiał się o swoje życie. W swych zeznaniach złożonych w dniu 21 lipca 2005 roku, R.K. zeznał, że codziennie po pracy wraca do mieszkania przy ul. [...] nocuje w tym lokalu i stara się o zamontowanie licznika na prąd, gaz i wodę. Fakt przebywania w przedmiotowym lokalu potwierdziła też jego żona, która zeznała że R.K. mieszka w tym lokalu na stałe i tam koncentruje się jego życie.
Organ I instancji nie dał jednak wiary zeznaniom H.K. w części dotyczącej potwierdzenia, przez w/wym. faktu zamieszkiwania przez jej męża w lokalu nr [...] przy ul. [...]. Wskazał również, że w dniu 26 sierpnia 2005 r. przeprowadzono w spornym lokalu oględziny w wyniku, których ustalono, że R.K. nie zamieszkuje w nim w sposób stały. Ponadto podał, że przesłuchano sąsiadów, którzy są przekonani, że R.K. nie mieszka pod powyższym adresem, a zjawia się jedynie w celu pozorowania zamieszkiwania. Jednocześnie w uzasadnieniu decyzji przytoczono obszerne fragmenty zeznań poszczególnych świadków oraz wnioskodawcy W.K., którym jak wyjaśnił organ dano wiarę, gdyż są logiczne, spójne i wzajemnie korespondujące ze sobą. Prezydent Miasta P. powołał się także na pismo Komisariatu P.W. z 16 czerwca 2005 roku.
W odwołaniu od powyższej decyzji R.K. wniósł o jej uchylenie, podnosząc między innymi, że organ administracji podejmując decyzję nie zwrócił uwagi na fakt ciągłego i uporczywego uniemożliwiania mu przebywania w tym lokalu przez brata poprzez wymianę zamków w drzwiach i jego agresywne zachowanie. Nadto odwołujący wskazał, iż W.K. przywłaszczył sobie jego rzeczy np. kanapotapczany przez co po powrocie do mieszkania musiał spać na leżaku. Podał, że w dniu 7 lutego 2006 roku wniósł do Sądu Rejonowego pozew przeciwko bratu o zapłatę za zabrane przedmioty z jego pokoju. Dnia 28 lipca 2005 roku zawarł natomiast umowę z ENEA SA o dostawę prądu. R.K. podkreślił też, że regularnie wpłaca [...] zł. tytułem zapłaty za czynsz.
Odwołujący opisał również przebieg wydarzeń w dniu 10 lutego 2006 roku, kiedy ponownie zostały wymienione zamki w drzwiach wejściowych i kiedy został wyprowadzony przez policję z mieszkania. Zdaniem R.K. jego brat notorycznie kłamie i chce się go pozbyć z tego lokalu, choć sam rzadko przebywa na ul. [...] a śpi u swojej konkubiny. Według odwołującego także świadkowie "bardzo dużo kłamali". R.K. podał też, że zamierza w najbliższym czasie ponownie wystąpić z pozwem o przywrócenie naruszonego posiadania.
Decyzją z dnia [...]r., Nr [...] Wojewoda i, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa w związku z art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (tekst jednolitych z 2001 r., Nr 87, poz. 960 ze zm., Dz.U. z 2004 r., Nr 93, poz. 887) utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy.
W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy wyjaśnił, iż argumenty podnoszone przez R.K. nie mogą mieć wpływu na rozstrzygniecie w niniejszej sprawie, ponieważ zainteresowany nie mieszka w spornym lokalu w sposób stały, co wynika też z jego zeznań. Fakt ten został także potwierdzony przez świadków, policję oraz przeprowadzone oględziny w przedmiotowym lokalu. Organ II instancji podkreślił, że R.K. w piśmie z dnia 5 marca 2006 r. potwierdził, że nie ma zamiaru dochodzenia swoich praw wobec przedmiotowego lokalu. Zdaniem Wojewody odwołujący swoim zachowaniem tyko pozoruje pobyt w spornym lokalu dla utrzymania fikcji rejestracji zameldowania.
W skardze na powyższą decyzję R.K. wniósł o jej uchylenie podnosząc argumenty podobne jak te z odwołania. Zwrócił również uwagę na swój wiek i zły stan zdrowia oraz niewłaściwe postępowanie brata W., który próbuje go wykończyć. W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasowe stanowisko zaprezentowane w zaskarżonej decyzji.
Na rozprawie skarżący potwierdził, że zaraz po wydaniu decyzji przez Prezydenta Miasta P. brat znowu wymienił zamki w drzwiach wejściowych, które następnie on rozwiercił. Tego samego dnia został jednak wyrzucony z mieszkania.
Uczestnik postępowania W.K. wniósł o oddalenie skargi, potwierdzając powyższe okoliczności.
Skarżący złożył wniosek o przesłuchanie w charakterze świadka M.K.– byłej żony W.K. na okoliczność zachowania W.K. Sąd oddalił, powyższy wniosek, albowiem przed Sądem administracyjnym możliwe jest jedynie uzupełniające postępowanie dowodowe ograniczone do możliwości przeprowadzenia dowodu z dokumentu (art. 106 § 3) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.).
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje
Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, nie są natomiast uprawnione do merytorycznego rozstrzygania o przedmiocie sprawy.
W myśl art. 134 § 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Sąd badając w powyższym zakresie legalność zaskarżonej decyzji uznał, że skarga zasługiwała na uwzględnienie.
Materialnoprawną podstawę decyzji stanowił art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 roku o ewidencji ludności i dowodach osobistych (tekst jednolity Dz.U. z 2001 roku, Nr 87, poz. 960 ze zm.).
Zgodnie z treścią powyższego przepisu, rozpatrywaną w związku z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 27 maja 2002 roku – sygn. akt K 20/01 orzekającym o niezgodności z Konstytucją art. 9 ust. 2 ustawy, wystarczającą podstawę do wymeldowania danej osoby stanowi faktyczne opuszczenie przez nią miejsca stałego pobytu. O takim opuszczeniu można natomiast mówić w przypadku trwałego zerwania więzi z dotychczasowym miejscem zamieszkania, co nie zachodzi w przypadkach niedobrowolnego wyprowadzenia się z lokalu, połączonego jednak z podejmowaniem prawem przewidzianych środków zmierzających do umożliwienia powrotu do dotychczasowego miejsca zamieszkania (zobacz m.in. wyrok NSA z dnia 12 kwietnia 2001 rok, sygn. akt V SA 3078/00 wyrok NSA z dnia z dnia 15 lutego 2002 roku, sygn. akt II SA/Po 1942/00).
NSA w wyroku z dnia 17 marca 2003 roku sygn. akt V SA 2323/02, LEX nr 159183 wyraźnie wskazał, że prezentowany w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego pogląd dotyczący dobrowolności i trwałości "opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu" nie stracił na aktualności w związku z orzeczeniem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 27 maja 2002 roku (sygn. akt K 20/01).
Zgodnie z zasadą dwuinstancyjności Wojewoda jako organ odwoławczy był obowiązany ponownie rozpoznać i rozstrzygnąć sprawę. Z wyraźnym naruszeniem art. 7 oraz art. 77 kpa nie wyjaśnił jednak istotnych dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy okoliczności. Organ II instancji nie może zaś ograniczyć się tylko do kontroli decyzji organu I instancji. Rozstrzygać winien przecież ponownie sprawę w oparciu o stan faktyczny i prawny w dacie wydania decyzji ostatecznej.
W odwołaniu od decyzji Prezydenta Miasta P. skarżący podniósł, iż organ nie uwzględnił tego, że brat W. uniemożliwiał mu pobyt w lokalu, między innymi przez agresywne zachowanie. Wskazał też, że wyżej wymieniony przywłaszczył sobie jego rzeczy i dlatego wystąpił do Sądu z pozwem o zapłatę za przedmioty (np. kanapotapczany) zabrane z jego pokoju. Na tę okoliczność złożył do akt odpis pozwu oraz oświadczenie M.K.
R.K. powołał się również na umowę zawartą w dniu 28 lipca 2005 roku, a dotyczącą dostawy prądu. Skarżący podał też, że od dnia 10 lutego 2006 roku nie ma znowu dostępu do mieszkania nr [...], albowiem brat W. ponownie wymienił zamki w drzwiach a on został usunięty z lokalu przez policję.
Organ odwoławczy nie odniósł się jednak szerzej do tych kwestii. Stwierdził jedynie bardzo ogólnie, że argumenty podnoszone w odwołaniu nie mogą mieć wpływu na rozstrzygniecie w niniejszej sprawie, ponieważ zainteresowany nie mieszka w spornym lokalu w sposób stały, co sam miał zeznać potwierdzając zeznania wnioskodawcy, przesłuchanych świadków oraz ustalenia organu policji. Jednocześnie Wojewoda przytoczył fragment wcześniejszych zeznań skarżącego, w których ten podał, że przebywa w lokalu po kilka godzin i stara się bywać wtedy, gdy brat jest nieobecny.
Organ pominął jednak inne zeznania R.K., a w szczególności ostatnie przesłuchanie, w trakcie którego skarżący potwierdził, że nocuje w tym mieszkaniu, obecnie na materacu i płaci [...]zł. czynszu. Wyraźnie też wtedy oświadczył, że jak dotąd nie opuścił lokalu nr [...]na stałe.
Co do ustaleń policji, na które powołał się organ II instancji w aktach znajduje się jedynie pismo Komisariatu Policji P.-W. z dnia 16 czerwca 2005 roku, z którego wynika, że [...]nie zamieszkuje w P. na ulicy [...] – bez wskazania źródła dokonania powyższych ustaleń. Brak natomiast odpowiedzi na pismo z dnia 2 grudnia 2005 roku skierowane do tego samego Komisariatu, w którym organ zwracał się do Policji o przeprowadzenie kontroli i ustalenie, czy w P. przy ul. [...] (u żony) przebywa bez zameldowania R.K.
Choć w postępowaniu administracyjnym prowadzonym przez organ I instancji przesłuchano wielu świadków, organ odwoławczy nie dokonał odrębnej analizy i oceny zeznań poszczególnych osób. Niektórzy zaś świadkowie (lokatorzy budynku) zeznali, że od września 2005 roku częściej widywali skarżącego, zaś S.T. wskazał w swych zeznaniach, że R.K. zajmuje drugi pokój, w którym ma "warunki polowe", pojawia się na ul. [...] – w dzień i w nocy, wystawia leżak przed dom, jednak jego zdaniem w ten sposób jedynie pozoruje zamieszkiwanie w lokalu nr [...]. Przykładowo świadek K.J. nie potrafiła podać, który z braci K. mieszka w przedmiotowym lokalu.
Zgodnie z utrwaloną linią orzecznictwa opuszczeniem mieszkania jest nie tylko fizyczne nieprzebywanie, ale i zamiar opuszczenia danego lokalu z jednoczesnym zerwaniem związków z lokalem dotychczasowym i założeniem w nowym miejscu ośrodka osobistych i majątkowych interesów. Przy czym zamiar ten da się określić na podstawie obiektywnych możliwych do stwierdzenia okoliczności.
Należy mieć na względzie, że po wymianie zamków w 2004 roku R.K., poinformowany o takiej możliwości przez organ prowadzący postępowanie w I instancji wniósł do Sądu pozew o przywrócenie naruszonego posiadania, co prawda odrzucony z powodu braków formalnych. Ponieważ jednak W.K. po pewnym czasie zainstalował w drzwiach wejściowych zamki sprzed wymiany, do których jego brat miał klucze tym samym skarżący odzyskał swobodny dostęp do przedmiotowego mieszkania.
Wojewoda w uzasadnieniu swej decyzji zawarł zaś stwierdzenie, że skarżący nie miał i nie ma zamiaru dochodzić swoich praw wobec przedmiotowego lokalu, o czym miała świadczyć treść pisma z dnia 5 marca 2006 roku. Przeciwnie natomiast w piśmie opatrzonym taką datą a nazwanym odwołaniem skarżący wyraźnie podał, że w najbliższym czasie ma zamiar wystąpić z pozwem o przywrócenie naruszonego posiadania.
Organ II instancji zwrócił uwagę na dowód z oględzin jako wysuwający się na pierwsze miejsce w systemie środków dowodowych, gdyż umożliwia bezpośrednie zetknięcie się organu orzekającego ze stanem faktycznym w danej sprawie, ale samym oględzinom lokalu przeprowadzonym w dniu 26 sierpnia 2006 roku poświęcił niewiele uwagi. Stwierdził, że w ich wyniku ustalono, iż R.K. nie mieszka w lokalu w sposób stały. Nie wyjaśnił jednak co rozumie pod tym pojęciem. Z protokołu powyższych oględzin wynika zaś między innymi, że w pokoju skarżącego znajdowały się meble i inny drobny sprzęt. Ponadto w mieszkaniu była pościel, ręczniki, odzież, buty, kosmetyki oraz produkty żywnościowe R.K.
Organ administracji publicznej, aby zrealizować zasadę prawdy obiektywnej ma obowiązek w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Nie może pominąć jakiegokolwiek przeprowadzonego dowodu, choć zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów może odmówić dowodowi wiarygodności. Ustawodawca nałożył na organ obowiązek dokładnej analizy każdego dowodu i jego wnikliwej, zgodnej z przepisami Kodeksu postępowania administracyjnego oceny, co powinno mieć odzwierciedlenie w uzasadnieniu faktycznym decyzji.
W ocenie Sądu organ II instancji nie odnosząc się w zasadzie do okoliczności wskazanych w odwołaniu nie podjął wszelkich niezbędnych kroków w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, a w szczególności zbadania, czy mieszkanie nr [...] przy ul. [...] w P. stanowi w rzeczywistości centrum życiowe R.K., czy też skarżący jedynie tam czasowo pomieszkiwał z uwagi na prowadzone postępowanie w sprawie jego wymeldowania. Organ powinien przede wszystkim ustalić, czy doszło i kiedy do faktycznej dostawy energii elektrycznej, od kogo zależała zgoda na zamontowanie podlicznika, czy został zainstalowany licznik na zimną wodę, czy R.K. rozpoczął remont, a także jak często w lokalu przebywał W.K., czy tam nocował oraz dlaczego w dniu 10 lutego 2006 roku ponownie wymienił zamki w drzwiach. Koniecznym wydaje się również uzupełnienie materiału dowodowego o odpowiedz Policji na pismo z dnia 2 grudnia 2005 roku oraz rozważenie, czy nie zachodzi potrzeba przesłuchania w charakterze świadka dzielnicowego z Komisariatu Policji P.W. – o nazwisku O..
Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ winien mieć na względzie powyższe uwagi, albowiem dopiero wtedy będzie możliwe stwierdzenie, czy R.K. pozorował tylko pobyt w lokalu nr [...] dla utrzymania fikcji rejestracji zameldowania. Pozwoli to również ustalić, czy doszło do trwałego zerwania więzi z przedmiotowym mieszkaniem przy ul. [...] Sąd zaś we własnym zakresie nie może zbierać dowodów oraz dokonywać analizy ich treści.
W tym stanie rzeczy, skoro doszło do naruszenia przepisów postępowania, w szczególności art. 7, art. 77 i art. 107 § 3 kpa w stopniu, który mógł mieć wpływ na wynik sprawy Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c), art. 200 i art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami wojewódzkimi (Dz.U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.) orzekł jak w sentencji wyroku.
/-/ K. Wolna-Kubicka /-/ B. Sokołowska /-/ M. Kosewska
D.W.