Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją Dyrektor Izby Administracji Skarbowej utrzymał w mocy decyzję Naczelnika [...] Urzędu Celno-Skarbowego [...] z 23 lutego 2023 r. o nałożeniu na E. S. A. w R. kary pieniężnej w wysokości [...] zł z tytułu braku przekazywania aktualnych danych geolokalizacyjnych środka transportu objętego zgłoszeniem [...]
Jako podstawę prawną powyższej decyzji organu odwoławczego powołano art. 233 § 1 pkt 1 w zw. z art. 191 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2022 r., poz. 2651), dalej: "o.p." oraz art. 10a ust. 1, art. 22 ust. 2a i ust. 3 i art. 26 ust. 4a i ust. 5 oraz art. 28 ustawy z dnia 9 marca 2017 r. o systemie monitorowania drogowego i kolejowego przewozu towarów (Dz. U. z 2023 r., poz. 104), dalej: "ustawa".
W uzasadnieniu decyzji organu odwoławczego wskazano m. in., co następuje.
W dniu 5 marca 2021 r. w godz. od 10:00:00 do 13:08:47 na drodze krajowej [...] (kierunek na P.) funkcjonariusze Służby Celno-Skarbowej [...] Urzędu Celno-Skarbowego [...] przeprowadzili kontrolę zestawu pojazdów o numerach rejestracyjnych: pojazd samochodowy [...] i naczepa (cysterna) [...] w zakresie rodzaju przewożonego towaru w postaci [...] [...] w ilości 24620 litrów o kodzie [...].
Kontrola dotyczyła realizacji obowiązków wynikających z przepisów ustawy w zakresie dokonania, uzupełnienia i aktualizacji zgłoszeń, zgodności danych zawartych w zgłoszeniach ze stanem faktycznym, posiadania numerów referencyjnych, dokumentów zastępujących zgłoszenia i potwierdzeń przyjęcia dokumentów zastępujących zgłoszenia albo dokumentu, o którym mowa w art. 3 ust. 7 ustawy oraz przekazywania aktualnych danych geolokalizacyjnych.
Ustalenia z kontroli zawarto w protokole, do którego nie zgłoszono żadnych uwag. Został on podpisany przez kierowcę i funkcjonariuszy celno-skarbowych.
Według zapisów w zgłoszeniu SENT przedmiotem przewozu objętego zgłoszeniem był towar w postaci w postaci oleju napędowego klasyfikowanego do kodu [...] w ilości 24520 litrów. Nadawcą towaru była firma S., [...] ([...]) odbiorcą firma L., [...], [...] ([...]), zaś przewoźnikiem - skarżący.
W wyniku weryfikacji danych w zgłoszeniu stwierdzono brak aktywności urządzenia geolokalizacyjnego i brak przekazywania danych geolokalizacyjnych z lokalizatora GPS dla tego zgłoszenia.
W przedmiocie stwierdzonej nieprawidłowości przesłuchano kierowcę pojazdu T. B., który zeznał, że wyjeżdżając 4 marca 2021 r. z bazy zapytał koordynatora, czy wszystko z SENTEM jest dobrze. Usłyszał odpowiedź "tak, może jechać". To stanowisko potwierdzone zostało także przez koordynatora z popołudniowej zmiany. Kierowca zeznał, że geolokalizator był cały czas włączony, urządzenie to działało cały czas, bowiem kierowca nie może go wyłączyć. Przesłuchiwany podał, że w dniu kontroli o godz. 9:00 dzwonił koordynator i pytał, o której będzie w Ś., przy czym nie sygnalizował, że pojazdu nie widać w geolokalizacji. Przesłuchiwany podniósł, że nie miał wiedzy, że dane GPS nie są przekazywane, a ponadto nie miał wpływu na działanie urządzenia, które na stałe zamontowane jest w kabinie ciągnika.
Kontrolujący zobowiązali przewoźnika do aktywowania urządzenia geolokalizacyjnego i w trakcie kontroli dokonano w systemie SENT zamiany urządzenia GPS z nr [...] na nr [...] i jego włączenia, zatem na skutek interwencji funkcjonariuszy zapewniono przekazywanie danych geolokalizacyjnych środka transportu odnośnie zgłoszenia [...] Kontrolujący w trakcie prowadzonych czynności potwierdzili w kontroli systemu, że współrzędne geograficzne były zgodne z aktualnym miejscem stacjonowania kontrolowanego zespołu pojazdów.
W oparciu o wynik kontroli postanowieniem z 17 września 2021 r. organ pierwszej instancji wszczął z urzędu postępowanie administracyjne w sprawie nałożenia kary pieniężnej w związku z niedopełnieniem obowiązków ciążących na przewoźniku wynikających z ustawy, w pismem z 26 października 2021 r. wezwał skarżącego do złożenia wyjaśnień i przedłożenia dowodów w sprawie dotyczącej zgłoszenia [...], w szczególności o wskazanie przyczyny braku przekazywania aktualnych danych geolokalizacyjnych, sposobu monitorowania przekazywania aktualnych danych geolokalizacyjnych, wskazanie czy zostały wyznaczone osoby do realizacji tych czynności i czy spółka posiada dowody potwierdzające dokonywania monitoringu i obrazujące przekazywanie danych przez urządzenie geolokalizacyjne umieszczone w pojeździe. Zwrócono się o wskazanie podmiotu, który jest operatorem ZSL dla urządzenia lokalizacyjnego nr [...] 8 wskazanego w zgłoszeniu [...] i urządzenia lokalizacyjnego nr [...] oraz o wyjaśnienie, czy T. W. jest lub był pracownikiem firmy upoważnionym do dokonywania uzupełnień zgłoszenia SENT.
Wezwano także o wyjaśnienie, co było powodem dokonania zmiany numeru urządzenia/lokalizatora GPS dokonanej 5 marca 2021 r. o godz. 12:00:57, gdyż pierwotnie w zgłoszeniu wskazano nr [...], a po zmianie nr [...] Strona została również wezwana do udzielenia informacji o udzielonej pomocy publicznej, pomocy de minimis oraz o wskazanie i uzasadnienie ważnego interesu przewoźnika wskazującego na możliwość odstąpienia od nałożenia kary pieniężnej, o której mowa w art. 24 ustawy SENT, oraz przedstawienie informacji o prowadzonej działalności gospodarczej oraz o aktualnej sytuacji finansowej firmy, w tym także posiadanych zadłużeniach wobec Skarbu Państwa.
W piśmie z 4 listopada 2021 r. strona wniosła o odstąpienie od nałożenia kary pieniężnej z uwagi na przesłankę interesu publicznego, zgodnie z art. 22 ust. 3 ustawy. Wyjaśniła, że osobą wyznaczoną do monitorowania sygnału GPS był T. W.. Obowiązek taki za każdym razem spoczywa na pracowniku skarżącego odpowiedzialnym za aktualizowanie numeru SENT. W momencie aktualizacji zgłoszenia lokalizator działał prawidłowo i przesyłał sygnał. Miało to miejsce w bazie skarżącego, gdzie znajdowały się obydwa ciągniki. W momencie kiedy drugi ciągnik wyruszył z transportem z bazy, sygnał był nadal przesyłany z ciągnika, który pozostał na bazie. Zmiana numeru nadajnika GPS podyktowana była zmianą ciągnika realizującego transport.
Strona wniosła o umorzenie postępowania ze względu na przesłanką ważnego interesu publicznego, natomiast nie wniosła o odstąpienie od wymierzenia kary z uwagi na przesłankę ważnego interesu podatnika, przesłanki takie w sprawie nie zachodzą w związku z czym nie załącza dokumentów dotyczących aktualnej sytuacji finansowej.
W uzasadnieniu wniosku o odstąpienie od nałożenie kary pieniężnej z uwagi na przesłankę interesu publicznego skarżący nie zaprzeczył, że w toku realizacji transportu podano błędne dane dotyczące nr nadajnika GPS ciągnika wchodzącego w skład zestawu przewożącego towary. Powyższe niedopatrzenie powstało na skutek oczywistej omyłki. Transportowany towar był przeładowywany w bazie strony w R., a dalsza część transportu miała zostać zrealizowana przy użyciu innego ciągnika o nr rej. [...] W toku tych działań zaktualizowano wszystkie dane poza (omyłkowo pominiętym) nr nadajnika GPS nowego ciągnika.
Decyzją z 23 lutego 2023 r. Naczelnik [...] Urzędu Celno- Skarbowego [...] nałożył na stronę karę pieniężną w wysokości [...] zł z tytułu braku przekazywania aktualnych danych geolokalizacyjnych środka transportu objętego zgłoszeniem [...] W uzasadnieniu decyzji wskazano, że bezsporne jest, że skarżący przewożący towar nie wykonał obowiązków wynikających z art. 10a ust. 1 ustawy, bowiem do momentu kontroli drogowej nie przekazywał aktualnych danych geolokalizacyjnych środka transportu w odniesieniu do zgłoszenia [...], co powoduje odpowiedzialność wynikającą z art. 22 ust. 2a ustawy. Nie stwierdzono okoliczności uzasadniających odstąpienie od nałożenia kary z uwagi na ważny interes przewoźnika i interes publiczny.
Strona wniosła odwołanie od powyższej decyzji.
Organ odwoławczy w zaskarżonej decyzji stwierdził, co następuje.
Zgodnie z art. 10a ust. 1 ustawy przewoźnik, w trakcie całej trasy przewozu towaru objętego zgłoszeniem, jest obowiązany zapewnić przekazywanie aktualnych danych geolokalizacyjnych środka transportu objętego tym zgłoszeniem. W celu realizacji tego obowiązku przewoźnik musi wyposażyć powyższy środek transportu w lokalizator, chyba że żądane dane geolokalizacyjne danego środka transportu przekazywane będą do systemu SENT za pomocą zewnętrznego systemu lokalizacji, tj. systemu wykorzystywanego już przez przewoźnika do lokalizowania posiadanych pojazdów.
Obowiązki leżące po stronie kierującego związane z przekazywaniem tych danych z wykorzystaniem lokalizatora reguluje art. 10b ustawy stanowiący, że w przypadku gdy środek transportu jest wyposażony w tego typu narzędzie, kierujący jest obowiązany włączyć lokalizator przed rozpoczęciem przewozu towaru - w przypadku przewozu towaru, o którym mowa w art. 5 ust. 1, a zaś w sytuacji dostawy z kilku miejsc załadunku na terytorium kraju z chwilą rozpoczęcia przewozu towaru z pierwszego miejsca załadunku na terytorium kraju albo z chwilą rozpoczęcia przewozu towaru na terytorium kraju - w przypadku przewozu towaru, o którym mowa w art. 6 ust. 1 i art. 7 ust. 1 ustawy SENT. Kierujący winien wyłączyć lokalizator nie wcześniej niż z chwilą dostarczenia towaru do miejsca dostarczenia towaru na terytorium kraju albo zakończenia przewozu towaru na terytorium kraju.
Zgodnie z art. 22 ust. 2a ustawy w przypadku niewywiązywania się z obowiązku, o którym mowa w art. 10a ust. 1, na przewoźnika nakłada się karę pieniężną w wysokości 10 000 zł. Odstępuje się od nałożenia kary pieniężnej za niewykonanie obowiązku, o którym mowa w art. 10a ust. 1, jeżeli jego niedopełnienie wynikało z niedostępności rejestru (art. 22 ust. 2b ustawy). Zgodnie z art. 22 ust. 3 ustawy, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem przewoźnika lub interesem publicznym, na wniosek przewoźnika lub z urzędu, organ może odstąpić od nałożenia kary pieniężnej, o której mowa w ust. 1-2a, z uwzględnieniem art. 26 ust. 3.
Stan faktyczny jest bezsporny. W wyniku weryfikacji danych dokonanych w zgłoszeniu [...] stwierdzono brak aktywności urządzenia geolokalizacyjnego i brak przekazywania danych geolokalizacyjnych z lokalizatora GPS dla tego zgłoszenia. Wyłącznie na skutek interwencji funkcjonariuszy kontroli celno-skarbowej przewoźnik dokonał aktualizacji zgłoszenia wpisując prawidłowy numer urządzenia/lokalizatora GPS [...], co umożliwiło przekazywanie danych geolokalizacyjnych pojazdu dla tego zgłoszenia. Wówczas dokonujący kontroli funkcjonariusze zwolnili towar i umożliwili dalszy przewóz towaru do wskazanego w zgłoszeniu miejsca jego dostarczenia. Ustaleniom tym odwołująca się spółka nie zaprzecza wyjaśniając, że brak przekazywania danych geolokalizacyjnych pojazdu, którym był dokonywany przewóz towarów wrażliwych nastąpił na skutek omyłki, gdyż w toku realizacji transportu objętego zgłoszeniem towar był przeładowywany w bazie w R., a dalsza część transportu miała zostać zrealizowana przy użyciu innego ciągnika, przy czym zaktualizowane zostały wszystkie dane dotyczące tego zgłoszenia oprócz omyłkowo pominiętego numeru nadajnika GPS nowego ciągnika.
Ewidentnie w niniejszej sprawie cel skutecznego funkcjonowania i lepszego monitorowania przewozu towarów wskazanych w ustawie nie został osiągnięty, bowiem strona będąca przewoźnikiem nie zapewniła przekazywania do rejestru aktualnych (bieżących i prawidłowych) danych geolokalizacyjnych środka transportu w trakcie trasy przewozu do momentu zatrzymania pojazdu przez kontrolujących. Celem ustawy jest chronienie legalnego handlu towarami uznanymi za "wrażliwe" i ułatwienie walki z "szarą strefą". Bez prawidłowego wypełniania przez przewoźników swoich obowiązków nie ma skutecznego monitorowania przewozu towaru.
Wraz ze zaktualizowaniem się przesłanek nałożenia sankcji w postaci kary pieniężnej nie dochodzi do naruszenia zasady proporcjonalności. Wysokość kary administracyjnej, aby mogła spełnić swoją rolę prewencyjną, nie może być zbyt niska, a zasada proporcjonalności nie może służyć za podstawę ochrony interesu wynikającego z naruszenia prawa.
Ustawa, jak i o.p., nie definiują pojęć ważnego interesu przewoźnika lub interesu publicznego. Odstępstwo od nałożenia kary pieniężnej jest instytucją o charakterze wyjątkowym, gdyż zasadą jest płacenie kar, a nie zwalnianie z tego obowiązku. Zwolnienie z kary jest uzasadnione w sytuacjach bardzo szczególnych i wyjątkowych, na które strona nie miała wpływu i które były niezależne od sposobu jej postępowania.
Okoliczności sprawy wskazują, że niewątpliwie strona powinna dołożyć należytej staranności i dbałości w zakresie prowadzonej działalności, aby nie było możliwe naruszenie przez nią prawa.
Nadanie właściwej treści pojęciu interesu publicznego, stanowiącemu przesłankę uzasadniającą odstąpienie od nałożenia kary pieniężnej przewidzianej w ustawie, wymaga jego rozważenia przede wszystkim w kontekście celu, jaki przyświecał ustawodawcy we wprowadzeniu ustawy. Jej celem jest chronienie legalnego handlu towarami uznanymi za "wrażliwe" i ułatwienie walki z "szarą strefą". Bez prawidłowego wypełniania przez wszystkich uczestników przewozu swoich obowiązków nie ma skutecznego monitorowania przewozu towaru. Jednym zaś z narzędzi, które to monitorowanie czyni skutecznym, jest wykorzystywanie geolokalizatorów na całej trasie przewozu towarów wrażliwych.
Jedynie zgłoszenie i uzupełnienie prawidłowo wszystkich danych w systemie, a także przekazywanie aktualnych danych geolokalizacyjnych, daje właściwym organom pełną możliwość dokonywania zdalnych analiz, monitorowania i przeprowadzania skutecznych kontroli, które nie ograniczają się wyłącznie do sprawdzania pojazdów na drodze. Precyzyjne wykonywanie przez podmioty uczestniczące w przewozie towarów wrażliwych obowiązków wynikających z ustawy umożliwia prawidłową identyfikację wszystkich podmiotów biorących udział w przewozie towarów wrażliwych i rodzaju wykonywanego przewozu. Tak więc wskazanego wyżej celu ustawy nie można by natomiast osiągnąć bez wprowadzonych nią obowiązków. Przy czym, aby można było osiągnąć cel ustawy, przedsiębiorcy muszą wywiązywać się z nałożonych nią obowiązków, w tym z obowiązków w zakresie uzupełnienia danych przewoźnika w zgłoszeniach SENT i przede wszystkim przesyłania danych geolokalizacyjnych środka transportu.
Celem ustawodawcy nie było zwiększenie dochodów budżetu państwa przez nakładanie kar, szczególnie na podmioty działające w sposób legalny, które dopuściły się uchybień formalnych czy oczywistych omyłek. Niemniej jednak każda omyłka niweczy skuteczność procesu monitorowania powodując, że przepisy wprowadzające te regulacje stają się "martwe". Nie może bowiem dojść do skutecznego monitorowania przewozów towarów "wrażliwych", gdy dane opisujące ten przewóz są nieprawidłowe czy w ogóle nie istnieją, niezależnie przy tym od tego jaki charakter ma pomyłka, która spowodowała taki stan.
Naruszenie polegające na braku przekazywania danych geolokalizacyjnych przez wskazany okres powodowało, że w tym czasie nie było możliwości weryfikacji rzeczywistego położenia pojazdu, a zatem podstawowy cel ustawy, jakim jest monitorowanie przewozu towarów wrażliwych, nie został zrealizowany. Nie można zatem uznać za zasadne twierdzenie, że ponieważ naruszenie było incydentalne i drobne, to sama ta okoliczność uzasadnia odstąpienie od nałożenia kary.
W skardze na decyzję organu odwoławczego skarżący zarzucił naruszenie:
- 1. przepisów postępowania, tj. art. 122 w zw. z art. 187 o.p. przez niewyjaśnienie istotnych okoliczności sprawy, w szczególności niepodjęcie przez organ działań w celu dokładnego załatwienia sprawy w oparciu o zaistnienie po stronie skarżącego przesłanki interesu publicznego, co skutkowało rozstrzygnięciem sprawy z naruszeniem zasady prawdy obiektywnej;
- 2. przepisów prawa materialnego, tj. art. 22 ust. pkt 3 w zw. z art. 26 ust. 3 ustawy, polegające na wadliwym ich zastosowaniu i nieodstąpieniu od nałożenia kary pieniężnej, podczas gdy wystąpiła przesłanka ważnego interesu publicznego;
Skarżący wniósł o:
- 1. uchylenie zaskarżonej decyzji i decyzji organu pierwszej instancji;
- 2. zasądzenie na jego rzecz zwrotu kosztów postępowania.
W uzasadnieniu skargi wskazano, co następuje.
Po pierwsze, w toku realizacji transportu objętego zgłoszeniem podano błędne dane dotyczące numeru nadajnika GPS ciągnika wchodzącego w skład zestawu przewożącego towary. Towar przeładowywano w bazie skarżącego w R., a dalsza część transportu miała być realizowana przy użyciu innego ciągnika (o nr rej. [...]). W toku tych działań zaktualizowano wszystkie dane, których obowiązek ujawnienia ciąży na przewoźniku, poza omyłkowo pominiętym numerem nadajnika GPS nowego ciągnika. Nie było celem skarżącego naruszanie przepisów czy narażenie na uszczuplenie należności publicznoprawnych Skarbu Państwa. Pomimo omyłki transport w całości dostarczono do miejsca rozładunku ujawnionego w systemie SENT. W momencie aktualizacji zgłoszenia lokalizator działał prawidłowo i przesyłał sygnał. Miało to miejsce w bazie skarżącego, gdzie znajdowały się obydwa ciągniki. Kiedy drugi ciągnik wyruszył z transportem z bazy, sygnał był przesyłany nadal z błędnego ciągnika, który pozostał w bazie. Z tego względu nie zostało wygenerowane żadne ostrzeżenie odnośnie braku sygnału GEOSENT.
Po drugie, w świetle powyższego organ błędnie uznał, że należy utrzymać w mocy decyzję nakładającą na skarżącego karę pieniężną. Organ powinien był odstąpić od nałożenia kary z uwagi na zaistnienie przesłanki wystąpienia interesu publicznego po stronie skarżącego. Błędnie organ uznał, że brak przekazywania danych geolokalizacyjnych (nawet spowodowany omyłką) nie jest drobny, gdyż niweczy cel ustawy. Gdyby jednak tak było, to organ nie mógłby w żadnych przypadku drobnej omyłki odstąpić od nałożenia kary.
Analizy ważnego interesu publicznego należy dokonywać nie w oparciu o płaszczyznę ekonomiczną, ale pozaekonomiczną, związaną z wartościami takimi jak sprawiedliwość, zaufanie obywateli do organów władzy publicznej czy sprawność działania aparatu państwowego. Odstąpienie od nałożenia kary nie stanowiłoby też pogwałcenia zasady równości, gdyż przepisy dotyczące instytucji odstąpienia od nałożenia kary obowiązują wszystkich.
Organ pominął orzecznictwo wskazujące, że rolą organu jest dokonanie oceny, czy w interesie publicznym leży nakładanie wielotysięcznych kar pieniężnych na podmioty, które dopuściły się wyłącznie uchybień formalnych związanych z naruszeniem obowiązków przewidzianych w ustawie, czy doszło do uszczuplenia w podatku, jaki jest stosunek kar nałożonych za przewozy dokonywane w tym samym czasie tym samym transportem do dochodu ukaranego z tych przewozów, czy stwierdzone uchybienia stwarzają realne zagrożenia uszczuplenia przez dany podmiot dochodów podatkowych budżetu państwa, czy są dokonywane w ramach oszustwa, czy też innych przestępstw, czy nieprawidłowości te zdarzyły się jednokrotnie (sporadycznie) czy też występują na tyle często u tego przewoźnika, że świadczą o co najmniej niedbałości, nienależytej staranności w prowadzeniu swoich interesów, czy nałożenie kary pieniężnej na skarżącą miało charakter prewencyjny czy też dyscyplinujący w odniesieniu do kolejnych przewozów.
Przy analizie przesłanek odstąpienia od wymierzenia kary pieniężnej nie można pominąć okoliczności, w jakich nastąpiło naruszenie przyczyn powstałego naruszenia, okoliczności towarzyszących, postawy ukaranego podmiotu w trakcie i po przeprowadzeniu kontroli. Organ oceniając czy zaistniała przesłanka interesu publicznego powinien rozważyć, czy nałożenie kary pieniężnej w okolicznościach sprawy realizuje cel ustawy, czy wymierzona kara pieniężna narusza wywodzoną z art. 31 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. Nr 78, poz. 483 ze zm.) zasadę proporcjonalności nakazującej organom państwowym użycie jedynie niezbędnych środków dla osiągnięcia konkretnego celu, czy w interesie publicznym jest nakładanie dotkliwej kary pieniężnej tylko z tej przyczyny, że podmiot dopuścił się uchybienia, które usunął w możliwie najszybszym czasie.
W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.
Zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634), dalej: "p.p.s.a.", sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej, a stosownie do art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 2492) kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Z wymienionych przepisów wynika, że sąd bada legalność zaskarżonego aktu, czy jest on zgodny z prawem materialnym, określającym prawa i obowiązki stron oraz z prawem procesowym, regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Uwzględnienie skargi następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. Jednocześnie, zgodnie z art. 134 p.p.s.a., Sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Skarga podlega oddaleniu, gdyż zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem.
System monitorowania przewozu obejmuje gromadzenie i przetwarzanie danych o przewozie towarów, w szczególności z zastosowaniem środków technicznych służących do tego monitorowania, oraz kontrolę realizacji obowiązków wynikających z ustawy (art. 3 ust. 1 ustawy).
Systemowi monitorowania przewozu podlega m. in. przewóz towarów objętych pozycją [...], jeżeli objętość przesyłki przekracza 500 litrów (art. 3 ust. 2 pkt 1 lit. c ustawy).
Zgodnie z art. 4 ust. 1 ustawy środki techniczne służące monitorowaniu przewozu towarów obejmują:
- 1) rejestr zgłoszeń wraz z modułem gromadzącym i przetwarzającym dane geolokalizacyjne;
- 2) lokalizator;
- 3) zewnętrzny system lokalizacji, który przekazuje do rejestru dane geolokalizacyjne środka transportu.
W rejestrze gromadzone są dane zawarte w zgłoszeniach, uzupełnieniach zgłoszeń i ich aktualizacjach oraz dane geolokalizacyjne przekazywane z lokalizatorów oraz zewnętrznych systemów lokalizacji, obejmujące współrzędne geograficzne dotyczące położenia środka transportu, jego prędkość, datę i godzinę pozyskania tych współrzędnych, azymut środka transportu, błąd przekazywania danych satelitarnych oraz numer lokalizatora albo numer urządzenia (art. 4 ust. 4 pkt 1 i 1a ustawy).
W przypadku przewozu towaru z terytorium jednego państwa członkowskiego na terytorium drugiego państwa członkowskiego przewoźnik jest obowiązany przesłać do rejestru, przed rozpoczęciem przewozu towaru na terytorium kraju, zgłoszenie i uzyskać numer referencyjny dla tego zgłoszenia (art. 7 ust. 1 ustawy). W przypadku przewozu po drodze publicznej zgłoszenie zawiera m. in. numer lokalizatora (art. 7 ust. 2 pkt 1 lit. l ustawy).
Przewoźnik jest obowiązany niezwłocznie aktualizować dane zawarte w zgłoszeniu w takim zakresie, w jakim był obowiązany do ich zgłoszenia (art. 8 ust. 1 ustawy).
Przewoźnik, w trakcie całej trasy przewozu towaru objętego zgłoszeniem, jest obowiązany zapewnić przekazywanie aktualnych danych geolokalizacyjnych środka transportu objętego tym zgłoszeniem (art. 10a ust. 1 ustawy). Przewoźnik jest obowiązany wyposażyć środek transportu, o którym mowa w ust. 1, w lokalizator (art. 10a ust. 2 ustawy).
W przypadku gdy środek transportu jest wyposażony w lokalizator, kierujący jest obowiązany włączyć lokalizator z chwilą rozpoczęcia przewozu towaru na terytorium kraju - w przypadku przewozu towaru, o którym mowa art. 7 ust. 1, a wyłączyć go nie wcześniej niż z chwilą zakończenia przewozu towaru na terytorium kraju (art. 10b pkt 1 lit. b i pkt 2 lit. b ustawy).
Zgodnie z art. 13 ust. 1 pkt 1, 2 i 4 ustawy kontrola przewozu towarów polega na sprawdzeniu przestrzegania obowiązków w zakresie odpowiednio dokonywania, uzupełniania i aktualizacji zgłoszenia, zgodności danych zawartych w zgłoszeniu ze stanem faktycznym oraz przekazywania aktualnych danych geolokalizacyjnych środka transportu. Stosownie do art. 13 ust. 2 ustawy kontrola obejmuje m. in. weryfikację wskazań lokalizatora.
Bezsporne w sprawie jest to, że skarżący jako przewoźnik nie wykonał obowiązków wynikających z art. 10a ust. 1 ustawy, bowiem do momentu kontroli drogowej nie przekazywał aktualnych danych geolokalizacyjnych środka transportu w odniesieniu do zgłoszenia [...] Strona w postępowaniu administracyjnym ani sądowoadministracyjnym nie kwestionowała tej okoliczności. Wskazywała jedynie, z czego wynikało nieprzekazywanie aktualnych danych geolokalizacyjnych środka transportu (z wymiany ciągnika w bazie w R. i niedokonaniu zmiany w systemie w postaci podania numeru nowego geolokalizatora - poprzedni nr lokalizatora to [...], a zamontowany w kontrolowanym ciągniku - nr [...]). Prawidłowa geolokalizacja została uruchomiona w trakcie kontroli.
W przypadku niewywiązywania się z obowiązku, o którym mowa w art. 10a ust. 1 ustawy, na przewoźnika nakłada się karę pieniężną w wysokości 10 000 zł (art. 22 ust. 2a ustawy).
Skarżący w skardze nie kwestionował samego niewywiązania się z obowiązku, o którym mowa w art. 10a ust. 1 ustawy, natomiast zarzucił organom, że niezgodnie z prawem nie odstąpiły od nałożenia kary pieniężnej za naruszenie tego przepisu ustawy.
Zgodnie z art. 22 ust. 3 ustawy w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem przewoźnika lub interesem publicznym, na wniosek przewoźnika lub z urzędu, organ może odstąpić od nałożenia kary pieniężnej, o której mowa w ust. 1-2a, z uwzględnieniem art. 26 ust. 3.
Zgodnie z art. 26 ust. 3 ustawy organ może odstąpić od nałożenia kary pieniężnej, jeżeli to odstąpienie:
- 1) nie stanowi pomocy publicznej albo
- 2) stanowi pomoc de minimis albo pomoc de minimis w rolnictwie lub rybołówstwie, udzieloną z uwzględnieniem warunków dopuszczalności tej pomocy, określonych w przepisach prawa Unii Europejskiej, albo
- 3) stanowi pomoc publiczną spełniającą warunki określone w przepisach wydanych na podstawie ust. 4.
Organ uznał, że nie art. 26 ust. 3 ustawy nie stoi na przeszkodzie odstąpienia od nałożenia kary, ale jednocześnie podniósł, że nie jest spełniona przesłanka z art. 22 ust. 3 ustawy, tj. odstąpienie nie jest uzasadnione interesem publicznym. W ocenie Sądu takie stanowisko jest zgodne z prawem.
Strona w postępowaniu administracyjnym, jak i w skardze twierdziła, że zaszła przesłanka interesu publicznego. Wyraźnie w postępowaniu administracyjnym stwierdziła, że nie wnosi o odstąpienie na podstawie ważnego interesu przewoźnika i z tego względu nie przedstawiła żadnych dokumentów dotyczących swej sytuacji finansowej. Z tego względu, biorąc pod uwagę, że zgodnie z art. 22 ust. 3 ustawy organ może odstąpić od nałożenia kary pieniężnej na wniosek przewoźnika lub z urzędu, zasadnie organy nie badały przesłanki ważnego interesu przewoźnika.
"Interes publiczny" to z kolei dyrektywa postępowania nakazująca respektowanie wartości wspólnych dla całego społeczeństwa lub danej społeczności lokalnej, takich jak sprawiedliwość, równość, bezpieczeństwo i zaufanie obywateli do organów władzy publicznej, a także wyeliminowanie sytuacji, gdy rezultatem zapłaty należności będzie obciążenie Skarbu Państwa kosztami pomocy. W wyrokach wydanych w sprawach o sygn. II GSK 855/20 i II GSK 864/20 wskazano, że wprowadzenie przesłanki "interesu publicznego" do art. 22 ust. 3 ustawy oznacza, że przewidziano sytuacje zbieżne z tym interesem. Ustalenie przez organ kwestii istnienia "interesu publicznego" wiąże się z koniecznością ważenia wartości w dwóch płaszczyznach: jedną płaszczyznę tworzy zasada, jaką jest płacenie należności w pełnej wysokości, drugą - wyjątek od zasady, polegający na zastosowaniu indywidualnej ulgi. Organ w danym przypadku powinien ustalić, co jest korzystniejsze z punktu widzenia interesu publicznego (dochodzenie należności czy też zastosowanie ulgi). Dokonując ważenia obu wartości powinien uwzględnić także inne dyrektywy, wspólne dla całego społeczeństwa, jak sprawiedliwość, zasady etyki i zaufanie do organów państwa.
Zdaniem Sądu prawidłowa jest konkluzja organów o braku wystąpienia w sprawie przesłanki "interesu publicznego" uzasadniającego zastosowanie instytucji odstąpienia od nałożenia kary.
Ustawa ma za zadanie chronić legalny handel towarami uznanymi za "wrażliwe", ułatwić walkę z "szarą strefą" i ograniczyć poziom uszczupleń w kluczowych dla budżetu państwa podatkach, tj. podatku od towarów i usług oraz podatku akcyzowym, a także zwiększyć skuteczność kontroli w obszarach obarczonych istotnym ryzykiem naruszenia obowiązujących przepisów. Celem zapewnienia skutecznego funkcjonowania i lepszego monitorowania przewozu towarów uznanych za "wrażliwe" ustawodawca uznał, aby przewóz niektórych towarów był rejestrowany i monitorowany na całej trasie przewozu, dostrzegając konieczność powiązania przepływu dokumentów i faktycznego przepływu tego typu towarów. Działania te mają za zadanie wyeliminować pozaewidencyjny obrót, zaniżenie podstawy opodatkowania i sprzedaż poza ewidencją. W sposób bezpośredni wpływają na poprawność rozliczenia z budżetem Państwa, eliminując obrót poza ewidencją, stanowiący oszustwo będące następstwem celowego działania takiego podmiotu. Kary przewidziane w ustawie nie mają charakteru fiskalnego, ale przede wszystkim prewencyjny.
Przekazywanie danych geolokalizacyjnych środka transportu jest jednym z elementów składających się na mechanizm zapewnienia integralności rejestrowania i monitorowania przewozu towarów na całej trasie. Ustawa nałożyła na uczestników systemu przewozu towarów obowiązki, z naruszeniem których powiązała sankcje finansowe, określone co do wysokości. Naruszenie, którego dopuścił się przewoźnik ma kluczowe znaczenie dla systemu monitorowania. Brak informacji o bieżącym położeniu środka transportu uniemożliwia ciągłość monitorowania. Nie jest wykluczone, że w okresie gdy pojazd nie podlega monitoringowi może dojść do naruszenia prawa mającego wpływ na kluczowe podatki. Może bowiem wystąpić obrót poza ewidencją, a to ma bezpośredni wpływ na dochody budżetu. Naruszenie to jest istotne z perspektywy działania całego systemu monitorowania i nie stanowi wyłącznie nieistotnego uchybienia formalnego. Jest następstwem braku należytej staranności kierowcy, za którego zachowanie ponosi odpowiedzialność przewoźnik.
Zasada proporcjonalności kary do wagi naruszenia została uwzględniona przez ustawodawcę, który przewidział różne, ale określone w sztywnych kwotach stawki kar za różne przewinienia. Zasada proporcjonalności jest także realizowana przez wprowadzenie progów ilościowych determinujących objęcie określonych towarów systemem monitorowania. Zarzucanie organowi naruszenia zasady proporcjonalności nałożonej kary do wagi przewinienia, przy wiedzy o sztywnych stawkach kar przewidzianych przez ustawodawcę, których wysokości organ nie może miarkować, nie może być inaczej odebrane jak nieudolna próba przerzucenia na organy stosujące przepisy ustawy odpowiedzialności za naruszenie jej przepisów przez przewoźnika, a także jako próba podważenia obowiązujących przepisów prawa.
Odstąpienie od wymierzenia kary powoduje, że dany uczestnik systemu monitorowania przewozów, który nie stosuje się do jej unormowań będzie w korzystniejszej sytuacji niż pozostali uczestnicy systemu dopuszczający się podobnych uchybień.
Reasumując, skład orzekający w całej rozciągłości podzielił ustalenia faktyczne organu (niepodważone w sprawie przez skarżącego) jak i ocenę prawną sprawy, skoncentrowaną na analizie wystąpienia materialnoprawnych przesłanek odstąpienia od nałożenia kary pieniężnej w okoliczności kontrolowanego przypadku. Kontrolowany przewóz towarów wrażliwych nie był pierwszym realizowanym przez skarżącego przewoźnika przewozem zarejestrowanym w systemie SENT. Przepisy ustawy i wynikające z nich obowiązki przewoźnika oraz sankcje za ich nieprzestrzeganie winny być przewoźnikowi znane. Naruszenie obowiązku przekazywania danych geolokalizacyjnych środka przewozu było ewidentne i wynikało z niedochowania należytej staranności przez kierowcę. Odstąpienie od nałożenia kary postawiłoby skarżącego w uprzywilejowanej sytuacji względem innych przewoźników. Stwierdzone naruszenie nie stanowi naruszenia formalnego (nieistotnej omyłki). Skarżący nie wykazał zindywidualizowanych okoliczności wskazujących na istnienie interesu publicznego mogącego stanowić podstawę do odstąpienia od nałożenia kary.
Wobec tego niezasadne są zarzuty skargi dotyczące naruszenia wskazanych w niej przepisów postępowania i prawa materialnego.
Wobec tego na podstawie art. 151 p.p.s.a. Sąd oddalił skargę.