Uzasadnienie
Decyzją z dnia [...] zawartą w dowodzie odprawy celnej nr [...] Dyrektor Urzędu Celnego dopuścił do obrotu na polskim obszarze celnym części samochodowe: silnik nr [...], układ kierowniczy skrzynię biegów, zawieszenie przednie i tylne oraz koła jezdne do samochodu osobowego volkswagen golf, zgłoszone do odprawy celnej w Posterunku Celnym w O. przez M. Z., działającego jako pełnomocnik P. K..
Decyzją z dnia [...] zawartą w dowodzie odprawy celnej nr [...] Dyrektor Urzędu Celnego dopuścił do obrotu na polskim obszarze celnym nadwozie samochodu osobowego marki volkswagen golf nr [...] sprowadzone przez K. K..
Po ustaleniu w toku postępowania wyjaśniającego, że importowane podzespoły posłużyły do zmontowania samochodu osobowego marki volkswagen golf, zarejestrowanego następnie jako "składak" w Urzędzie Miejskim w S., nr rej. [...], Dyrektor Urzędu Celnego postanowieniami z dnia [...], wydanymi na podstawie art.240 § 1pkt 5 i art. 243 § 1 i 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r.- Ordynacja podatkowa (Dz. U. Nr 137 poz. 926 ze zm.) wznowił postępowania zakończone decyzjami zawartymi w wyżej wymienionych dowodach odpraw celnych, a następnie decyzją z dnia [...], adresowaną do K. K. i P. K., uchylił decyzje zawarte w dowodach odpraw celnych, dopuścił do obrotu na polskim obszarze celnym i dokonał ponownego wymiaru należności celnych za samochód osobowy marki volkswagen golf nr nadwozia: [...] i nr silnika: [...], rok produkcji: 1997, w stanie rozmontowanym.
Odwołanie od powyższej decyzji złożył P. K., który zarzucił że po zapoznaniu się ze zgromadzonym materiałem sprawy stwierdza, że nigdy nie podpisywał umowy sprzedaży części do samochodu, ani żadnych dokumentów odprawy celnej i nie są mu one znane, a jego podpisy zostały sfałszowane. Wystawił wprawdzie M. Z. pełnomocnictwo w wykonaniu ustnej umowy, na podstawie której M. Z. miał sprowadzić dla niego samochód z Niemiec, jednakże nigdy nie wywiązał się on z umowy i nie zwrócił pełnomocnictwa.
Prezes Głównego Urzędu Ceł decyzją z dnia [...], nr [...] utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu wskazał, że ponieważ strony wprowadziły na polski obszar celny części samochodowe, z których następnie został zmontowany i zarejestrowany samochód, to oznacza, iż importowany towar posiadał charakter wyrobu kompletnego, znajdującego się w stanie rozmontowanym, który stosownie do postanowień Reguły 2 a/ Ogólnych Reguł Interpretacji Nomenklatury Scalonej, należy klasyfikować do pozycji taryfy obejmującej towar kompletny. Przedmiotem wymiaru cła jest zatem wyrób kompletny, bez względu na stan zmontowania. W taryfie celnej ustanowiono różne stawki celne od części samochodowych i od kompletnego samochodu. Wynika z tego, że podmiot dokonujący obrotu towarowego z zagranicą musi liczyć się z tym, że od kompletnego samochodu zapłaci inne cło niż od części. Części samochodowe pozostają nimi tylko wówczas, gdy są sprowadzane do istniejących już samochodów.
Nie są natomiast częściami sprowadzane z zagranicy elementy, z których powstaje samochód składak, jeżeli ich rodzaj i ilość wskazuje na to, że w istocie stanowią one kompletny samochód. Klasyfikacja sprowadzonego przez strony towaru, jako samochodu marki volkswagen golf w stanie nie zmontowanym (rozmontowanym) jest zgodna z taryfą celną obowiązującą w dniu dokonania zgłoszenia celnego towaru. Zgodnie z art. 23 ust. 1 Prawa celnego cło wymierza się według stanu towaru i jego wartości celnej w dniu dokonania zgłoszenia celnego i według stawek w tym dniu obowiązujących. Prezes Głównego Urzędu Ceł wyjaśnił, że na fakt, iż przedmiot obrotu towarowego z zagranicą stanowił rozmontowany pojazd samochodowy wskazuje już sam stan towaru zgłoszonego do dwóch odpraw celnych, tj. nadwozie, silnik, zawieszenie kompletne, koła jezdne.
Wprawdzie dokonując odprawy celnej poszczególnych części samochodowych strony przedstawiły komplet indywidualnych dokumentów, niemniej jednak po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego okazało się, że dokumenty te zostały sporządzone celem wprowadzenia organów celnych w błąd i obejścia przepisów prawa.
Fakt zarejestrowania pojazdu jest istotny zarówno dla klasyfikacji taryfowej, jak i wymiaru cła, bowiem wskazuje, że przedmiotem przywozu był zupełnie inny towar niż ten faktycznie zgłoszony. Dla wymiaru cła bez znaczenia jest odsprzedanie przywiezionego towaru osobie trzeciej, po dopuszczeniu go do obrotu na polskim obszarze celnym.
Strona powinna w postępowaniu administracyjnym zachować się lojalnie wobec organu państwowego, co w niniejszej sprawie nie miało miejsca. Działanie stron poprzez zgłoszenie do odprawy celnej części samochodowych i przedstawienie umów sprzedaży tych części, miało na celu wprowadzenie funkcjonariusza celnego w błąd; złożenie z tych części samochodu i zarejestrowanie go wyraźnie wskazują, że działania te były podjęte z rozmysłem i miały na celu stworzenie sytuacji faktycznej, sugerującej zapłatę cła i podatku w zaniżonej wysokości. Prezes Głównego Urzędu Ceł powołał na poparcie swojego stanowiska liczne orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego.
Jako nową okoliczność uzasadniającą wznowienie postępowania w sprawie Prezes Głównego Urzędu Ceł wskazał ujawnienie stanu wwiezionego towaru. Gdyby strony prawidłowo dokonały zgłoszenia samochodu w stanie rozmontowanym, a nie części inna byłaby ocena stanu faktycznego w momencie odprawy.
Prezes Głównego Urzędu Ceł wyjaśnił również, że w aktach sprawy znajduje się pełnomocnictwo wystawione przez P. K., na mocy którego upoważnił on M. Z. do sprowadzenia z zagranicy części samochodowych oraz załatwienia formalności związanych z ich odprawą celną. Fakt fizycznego zakupu części samochodowych przez inną osobę niż podmiot dokonujący obrotu towarowego z zagranicą nie wpływa na wydaną decyzję, podobnie jak też fakt sprzedaży części K. K.. Istotny jest fakt rejestracji pojazdu złożonego z części samochodowych sprowadzonych przez strony postępowania. Fakt ewentualnego fałszerstwa podpisu strony na umowach może być przedmiotem postępowania karnego, a ma mniejsze znaczenie w postępowaniu celnym, z uwagi na udzielone pełnomocnictwo. Na mocodawcę rozciągają się bowiem skutki prawne czynności podejmowanych przez pełnomocnika, działającego w granicach udzielonego pełnomocnictwa.
P. K. złożył skargę na powyższą decyzję do Naczelnego Sądu Administracyjnego, wnosząc o jej uchylenie i zarzucając, że decyzja została wydana bez dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, zważywszy na to że skarżący nie był podmiotem dokonującym obrotu towarowego z zagranicą. Skarżący podtrzymał zgłoszony już w odwołaniu zarzut sfałszowania jego podpisu na umowach sprzedaży i wskazywał na braki w postępowaniu dowodowym, polegające na nieuzasadnionym pominięciu jego wyjaśnień złożonych w odwołaniu, bez przesłuchania jego i K. K. w charakterze strony, a M. Z. w charakterze świadka. Skarżący podał także, iż złożył doniesienie do Prokuratury Rejonowej w Szamotułach o popełnieniu przestępstwa przez M. Z. i ewentualnie K. K. Prezes Głównego Urzędu Ceł wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując swoje stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.
Na rozprawie w dniu [...] swój udział w sprawie zgłosił prokurator Prokuratury Apelacyjnej, który wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji z uwagi na istniejące wątpliwości co do tego czy P. K. jest stroną postępowania celnego.
Postanowieniem z dnia [...] zawieszono postępowanie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym do czasu rozstrzygnięcia w postępowaniu karnym zagadnienia fałszerstwa dokumentów sprzedaży zawartych w aktach administracyjnych.
Pismem z dnia 26 sierpnia 2002 r. Prokurator Apelacyjny wniósł o podjęcie zawieszonego postępowania, z uwagi na uprawomocnienie się wyroku z dnia [...] Sądu Rejonowego Zamiejscowego Wydziału Grodzkiego z siedzibą w S., sygn. akt [...], którym oskarżeni K. K. i M. Z. uznani zostali za winnych popełnienia przestępstwa określonego w art. 270 § 1 kk i z tego tytułu skazani.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje.
Skarga jest uzasadniona.
Zgodnie z definicją podmiotu dokonującego obrotu towarowego zawartą w przepisie art. 48 i art. 2 pkt 6 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. - Prawo celne (Dz. U. nr 75, poz. 445 ze zm.), obowiązującej w dacie odprawy celnej, tj. w dniu 14.02.1997 r., za podmiot dokonujący obrotu z zagranicą towarami uważa się odniesieniu do tego towaru, osobę fizyczną, która podczas kontroli celnej bezpośrednio włada towarem, chyba że wykaże, iż obrotu tymi towarami dokonuje inny podmiot. Domniemanie ustanowione w tym przepisie można obalić przez wykazanie, że obrotu tymi towarami dokonuje inny podmiot, np. wykazanie się rachunkami na inne nazwisko i pełnomocnictwem tej osoby do zakupu za granicą (por. F. Prusak, Prawo celne z komentarzem, Wyd. Prawnicze Warszawa 1994 r., teza 4 do art. 48, str. 159). W sprawie bezsporne było, że osobą która zgłosiła do odprawy celnej towar w postaci części do samochodu marki volkswagen golf, takich jak; silnik nr [...], układ kierowniczy, skrzynię biegów, zawieszenie przednie i tylne oraz koła jezdne był M. Z..
Ponieważ przedłożył on organowi celnemu umowę sprzedaży takich części z dnia 6.02.1997 r., w której jako kupujący występował P. K. oraz jego pełnomocnictwo z dnia 16.12.1996 r. z podpisem notarialnie poświadczonym, upoważniające M. Z. do zakupu silnika, skrzyni biegów, kompletu zawieszeń, kół oraz układu kierowniczego pojazdu i załatwienia wszystkich formalności związanych z zakupem, transportem, wypełnieniem formalności celnych oraz odbioru dokumentów ostatecznej odprawy celnej w stosunku do tych części odprawą celną i do opłacenia cła i do składania wszelkich oświadczeń z tym związanych, organy celne uznały, że M. Z. działał przy odprawie celnej w imieniu i na rzecz P. K., który zatem jest podmiotem dokonującym obrotu towarowego z zagranicą. W toku postępowania przed sądem administracyjnym zostało wykazane, że umowa sprzedaży z dnia 6.02.1997 r. w celu użycia za autentyczną została podrobiona przez M. Z. poprzez nakreślenie w miejscu kupującego podpisu "K. P.".
Podrobiony również został przez nieustalonego sprawcę podpis P. K. na umowie sprzedaży tych samych części K. K.. Okoliczności te wynikają z prawomocnego wyroku z dnia [...] Sądu Rejonowego Zamiejscowego Wydziału Grodzkiego z siedzibą w S., sygn. akt [...] (k. 64 akt sądowych) i obalają one domniemanie, iż osobą dokonującą obrotu towarowego z zagranicą był P. K.. Nie nabył on bowiem towaru na podstawie umowy z dnia 6.02.1997 r. zawartej z osobą o nazwisku H. z D. w Niemczech. W konsekwencji nie można też uznać, że M. Z. dokonując zgłoszenia towaru do odprawy celnej działał w imieniu i na rzecz P. K. w granicach umocowania wynikającego z pełnomocnictwa z dnia 16.12.1996 r., a w świetle postanowień art. 95 § 2 k. c. jedynie czynność prawna dokonana przez przedstawiciela w granicach umocowania pociąga za sobą skutki bezpośrednio dla reprezentowanego.
Nie można w tej sytuacji zgodzić się ze stanowiskiem organów celnych, że to właśnie skarżący jest tą osobą, która dokonała obrotu towarowego z zagranicą w rozumieniu art. 48 Prawa celnego i w konsekwencji zobowiązaną do uiszczenia należności celnych od zmontowanego samochodu.
Podkreślić należy, że P. K. wskazywał w swoim odwołaniu na nieautentyczność jego podpisów na umowach sprzedaży, przyjętych za podstawę ustaleń i rozstrzygnięcia organów celnych, jednakże organ odwoławczy z naruszeniem art. 122, art. 187 § 1, art. 191 Ordynacji podatkowej zignorował wyjaśnienia skarżącego i błędnie zinterpretował i zastosował przepisy prawa celnego, przyjmując że osobą, która dokonała obrotu towarowego z zagranicą przedmiotowym samochodem był skarżący.
W postępowaniu administracyjnym naruszony został również przepis art. 200 Ordynacji podatkowej, bowiem stronom nie umożliwiono wypowiedzenia się w sprawie zebranego materiału dowodowego co w okolicznościach tej sprawy miało niewątpliwie wpływ na jej wynik.
W świetle powyższego należało uznać skargę za uzasadnioną i uchylić decyzje organów obu instancji w całości, tj. także w stosunku do drugiego ich adresata - K. K., uczestniczącego w imporcie kompletnego samochodu poprzez sprowadzenie nadwozia służącego do zmontowania tego samochodu, zwłaszcza, że organy celne zobowiązane są dokonać w takiej sytuacji wymiaru cła łącznie wszystkim importerom bez uwzględnienia udziału każdego z podmiotów dokonujących obrotu towarowego w prawie własności sprowadzanego samochodu i bez określania zakresu ich odpowiedzialności za należności celne (por. uchwała 7 sędziów NSA z dnia 20.11. 2000 r., FPS 8/00, ONSA 2001/2/253).
Z tych względów orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 a/ i c/, art. 152 oraz art. 200 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270).
/-/ B. Koś /-/ R. Słupczyński /-/ T. Geremek