Uzasadnienie
Postanowieniem z 17 kwietnia 2019 r. nr [...] Naczelnik
Urzędu Skarbowego [...] wskazując na art. 58 § 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2018 r., poz. 1314 z późn. zm., dalej jako u.p.e.a.) po rozpoznaniu wniosku R. P. z 31 sierpnia 2018 r. w części dotyczącej uchylenia zajęć rachunków bankowych wskazanych we wniosku – odmówił uchylenia zajęć rachunków bankowych, dokonanych na podstawie tytułu wykonawczych nr: [...] i [...] z 20 lipca 2018 r., wystawionych przez Dyrektora Wielkopolskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa [...]
Rozpoznając zażalenie R. P. (dalej także jako zobowiązany, skarżący) Dyrektor Izby Skarbowej, postanowieniem z 11 czerwca 2019 r. nr [...], wskazując na art. 138 § 1 pkt 2 w związku z art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2018 r., poz. 2096 z późn. zm., dalej jako K.p.a.) oraz art. 18 i art. 58 § 2 u.p.e.a. – uchylił postanowienie organu I instancji w całości i umorzył postępowanie w sprawie odmowy uchylenia zajęć rachunków bankowych.
Uzasadniając napisał, że w celu wyegzekwowania zaległości objętych ww. tytułami wykonawczymi organ egzekucyjny zawiadomieniami z 07 sierpnia 2018 r. dokonał zajęcia wierzytelności z rachunków bankowych, wskazanych w postanowieniu. Zobowiązany pismem z 31 sierpnia 2018 r. złożył skargę na zajęcie egzekucyjne oraz zarzuty na prowadzone postępowanie egzekucyjne. W pismach tych zawarł także wniosek o umorzenie postępowania egzekucyjnego oraz o wstrzymanie postępowania egzekucyjnego do czasu rozpoznania zarzutów oraz o uchylenie zajęć egzekucyjnych.
W sprawie zarzutów na prowadzone postępowanie egzekucyjne Naczelnik Urzędu Skarbowego postanowieniem z 21 września 2018 r. odmówił wszczęcia postępowania z uwagi na uchybienie terminu do wniesienia zarzutów, zaś Dyrektor Izby Skarbowej postanowieniem z 26 października 2018 r. zaskarżone orzeczenie utrzymał w mocy. Skarga na czynności egzekucyjne została oddalona postanowieniem Naczelnika Urzędu Skarbowego z 28 września 2018 r. Dyrektor Izby Administracji
Skarbowej [...] postanowieniem z 22 listopada 2018 r. uchylił postanowienie organu
I instancji i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia (celem ustalenia zakresu zgłoszonego żądania).
Organ egzekucyjny, mając na uwadze wytyczne organu odwoławczego, wezwał zobowiązanego do sprecyzowania, jakiego rodzaju środek prawny wniósł pismem z 31 sierpnia 2018 r. W odpowiedzi zobowiązany poinformował, że złożony uprzednio wniosek winien zostać rozpoznany w trybie art. 54 i art. 59 u.p.e.a. (skarga na czynności egzekucyjne oraz wniosek o umorzenie postępowania egzekucyjnego). Ponadto wskazał, że wnosił także o wstrzymanie zajęć wierzytelności, uchylenie zajęć oraz uchylenie w całości tytułów wykonawczych, z uwagi na przedawnienie zobowiązań.
Wobec powyższego Naczelnik Urzędu Skarbowego postanowieniem z 26 marca 2019 r. odmówił umorzenia postępowania egzekucyjnego, zaś Dyrektor Izby Skarbowej postanowieniem z 24 maja 2019 r. utrzymał w mocy postanowienie organu pierwszej instancji.
Następnie, Naczelnik Urzędu Skarbowego, opisanym na wstępie postanowieniem z 17 kwietnia 2019 r. odmówił uchylenia zajęć rachunków bankowych i napisał, że w przedmiotowej sprawie nie zachodzą przesłanki do pozytywnego rozpatrzenia wniosku. Zobowiązany wskazał na przedawnienie dochodzonych roszczeń. Tymczasem wierzyciel w piśmie z 18 października 2018 r. poinformował, że dochodzone należności są aktualne i mogą być przedmiotem egzekucji.
Uzasadniając uchylenie postanowienia organu I instancji i umorzenie postępowania w sprawie odmowy uchylenia zajęć rachunków bankowych organ wyższego stopnia napisał, że zgodnie z treścią art. 58 § 1 u.p.e.a. w przypadku zawieszenia postępowania egzekucyjnego pozostają w mocy dokonane czynności egzekucyjne (...). Organ egzekucyjny, może jednak uchylić dokonane czynności egzekucyjne, jeżeli to jest uzasadnione ważnym interesem zobowiązanego, interes wierzyciela nie stoi temu na przeszkodzie, a osoby trzecie na skutek tych czynności nie nabyły praw (§ 2).
Organ ocenił, że analiza wskazanego uregulowania prawnego prowadzi do wniosku, że postępowanie prowadzone na podstawie art. 58 § 2 u.p.e.a. jest postępowaniem wpadkowym w obrębie postępowania egzekucyjnego, o stosunkowo wąsko zarysowanym zakresie, a jego istotę stanowi ustalenie, czy w przypadku zawieszenia postępowania egzekucyjnego, na podstawie przesłanek zawartych w art. 56 § 1 u.p.e.a., możliwe jest podjęcie mającego uznaniowy charakter rozstrzygnięcia o uchyleniu dokonanych czynności egzekucyjnych. Powyższe prowadzi do wniosku, że merytoryczne rozpoznanie wniosku o uchylenie czynności egzekucyjnych w postaci dokonanych zajęć rachunków bankowych opisanych wyżej, możliwe byłoby wyłącznie w sytuacji uprzedniego zawieszenia postępowania egzekucyjnego w oparciu o przepisy art. 56 § 1 u.p.e.a. Tymczasem w przedmiotowej sprawie taka sytuacją nie wystąpiła, bowiem prowadzone postępowanie egzekucyjne nie zostało zawieszone. Zdaniem organu w tej sytuacji brak było podstaw prawnych do merytorycznego rozpoznania wniosku zobowiązanego o uchylenie dokonanych czynności egzekucyjnych, jak zrobił to organ I instancji.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu R. P. wniósł o uchylenie opisanego postanowienia oraz decyzji Dyrektora ARiMR. Skarżący zarzucił:
- 1. naruszenie art. 138 § 1 pkt 2 K.p.a., zdaniem skarżącego zastosowanie winien mieć art. 138 § 2 K.p.a., iż organ odwoławczy może uchylić zaskarżoną decyzję w całości i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji, gdy decyzja ta została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, a konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie. Przekazując sprawę, organ ten powinien wskazać, jakie okoliczności należy wziąć pod uwagę przy ponownym rozpatrzeniu sprawy,
- 2. naruszenie art. 7, art. 8 i art. 9 K.p.a. przez organ II instancji,
- 3. naruszenie art. 7 i art 8 K.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a., poprzez prowadzenie postępowania w sposób nie budzący zaufania do organów administracji publicznej, polegający na braku pogłębionej analizy wniesionej skargi, co doprowadziło do wydania postanowienia sprzecznego z obowiązującymi przepisami prawa i słusznym interesem zobowiązanych;
- 4. naruszenie art. 11 K.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a., poprzez naruszenie zasady przekonywania, polegające na sformułowaniu uzasadnienia w sposób wskazujący, iż organ egzekucyjny nie rozpoznał w pełni sprawy i nie dopełnił swego obowiązku odniesienia się merytorycznie i w sposób przekonywujący do zgłoszonych przez skarżącego zarzutów względem dokonanej czynności egzekucyjnej;
- 5. naruszenie art. 6 K.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a., poprzez naruszenie zasady legalizmu polegające na dokonaniu czynności egzekucyjnej w czasie, w którym zobowiązani mieli nadzieję graniczącą z pewnością (ekspektatywę) pomyślnego zakończenia postępowania egzekucyjnego już na etapie rozpoznawania zarzutów przeciwegzekucyjnych,
- 6. naruszenie przepisów prawa materialnego: ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r.
Ordynacja podatkowa oraz przepisów K.p.a., poprzez niewłaściwe zastosowanie polegające na ustaleniu wysokości nienależnie pobranych dopłat, pomimo że organ ten nie dysponował wystarczającymi informacjami do prawidłowego określenia ich wysokości, co miało istotny wpływ na wynik sprawy;
7. naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, polegające na zebraniu, rozpatrzeniu oraz dokonaniu przez ten organ oceny materiału dowodowego wbrew regułom wynikającym z art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 K.p.a., w szczególności poprzez zaniechanie oceny zgodności z przepisami prawa przeprowadzonej kontroli celem ustalenia wysokości dopłat.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonym postanowieniu.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.
Skarga jest bezzasadna i podlega oddaleniu.
Na wstępie wskazać należy, że niniejsza sprawa została rozpoznana przez Sąd w trybie uproszczonym, na podstawie art. 119 pkt 3 i art. 120 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 z późn. zm., dalej jako P.p.s.a.).
Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2019 r. poz. 2167) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Uwzględnienie skargi, zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 P.p.s.a. następuje w przypadku stwierdzenia naruszenia przez organ przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia przepisów postępowania dającego podstawę do wznowienia postępowania lub innego naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Z unormowania art. 134 § 1 P.p.s.a. wynika nadto, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Tym samym, sąd ma prawo i obowiązek dokonania oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego, nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został w skardze podniesiony.
Zaskarżone postanowienie jak i postanowienie organu I instancji z 17 kwietnia 2019 r. dotyczą uchylenia zajęć rachunków bankowych. W postępowaniu tym, stanowiącym w istocie fragment postępowania egzekucyjnego, bada jedynie przesłanki dotyczące możliwości zastosowania przepisów regulujących zasady uchylenia dokonanych zajęć egzekucyjnych. Jak słusznie wskazano w odpowiedzi na skargę, organy egzekucyjne w tym postępowaniu nie są uprawnione do merytorycznego badania kwestii wymiarowych, wymagalności zobowiązania, umorzenia zobowiązania, zarzutów na prowadzone postępowanie egzekucyjne, skargi na zajęcie egzekucyjne, wstrzymania czynności egzekucyjnych, a także zawieszenia postępowania egzekucyjnego. Wszystkie wymienione kwestie stanowią bowiem odrębne zagadnienia, które winny być przedmiotem odrębnych postępowań. Nie budzi wątpliwości intencja skarżącego, który chce zablokować postępowanie egzekucyjne, ale granice niniejszej sprawy wyznacza żądanie skarżącego w części dotyczącej uchylenia zajęć rachunków bankowych. Z tych powodów Sąd uznaje za bezzasadne żądanie uchylenia decyzji Dyrektora ARiMR jak i zarzuty nr 5-7 skargi.
Przystępując do oceny zaskarżonego postanowienia Sąd wskazuje, że wszystkie przepisy art. 58 u.p.e.a. dotyczą tych działań, które mogą zostać podjęte w czasie zawieszenia postępowania egzekucyjnego. Słusznie zatem organ wyższego stopnia ocenił, że merytoryczne rozpoznanie wniosku o uchylenie czynności egzekucyjnych w postaci dokonanych zajęć rachunków bankowych, byłoby możliwe wyłącznie w sytuacji uprzedniego zawieszenia postępowania egzekucyjnego. Taka sytuacja jednak nie wystąpiła. Postępowanie egzekucyjne, prowadzone na podstawie tytułów wykonawczych wystawionych przez Dyrektora Wielkopolskiego Oddziału ARiMR w dniu 20 lipca 2018 r., nr: [...] i [...] nie zostało zawieszone i jest to okoliczność bezsporna w sprawie. W tej sytuacji brak było podstaw prawnych do merytorycznego rozpoznania wniosku skarżącego o uchylenie dokonanych czynności egzekucyjnych. Bez znaczenia pozostają okoliczności zezwalające organowi egzekucyjnego na podjęcie pozytywnego dla skarżącego orzeczenia w tym zakresie (ważny interes zobowiązanego, interes wierzyciela nie stoi temu na przeszkodzie, a osoby trzecie na skutek tych czynności nie nabyły praw).
Z tego powodu bezzasadne są pozostałe zarzuty skargi.
Marginalnie Sąd zaznacza, że nieprawomocnym wyrokiem z 12 marca 2020 r., III SA/Po 548/19 została oddalona skarga R. P. na postanowienie o odmowie umorzenia przedmiotowego postępowania egzekucyjnego.
Skoro postępowanie egzekucyjne nie zostało zawieszone, ale organ I instancji rozpoznał merytorycznie wniosek skarżącego o uchylenie zajęć rachunków bankowych (odmówił uchylenia zajęć rachunków bankowych) to organ wyższego stopnia postąpił prawidłowo, uchylając zaskarżone postanowienie i umarzając postępowanie w sprawie odmowy uchylenia zajęć. Zaskarżone postanowienie zostało wydane zgodnie z prawem.
W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 151 P.p.s.a., Sąd oddalił skargę.