Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z [...] listopada 2021 r. Wielkopolski Inspektor Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego utrzymał w mocy decyzję Starosty W. z [...] sierpnia 2021 r. o odmowie przywrócenia wpisu własności M.K. do działek ew. nr [...] i [...] położonych w obrębie N. w jednostce ewidencyjnej N. - miasto.
Jako podstawę prawną decyzji powołano art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r., poz. 735 ze zm.), dalej: "K.p.a." i art. 7b ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 17 maja 1989 r. Prawo geodezyjne i kartograficzne (Dz. U. z 2021 r., poz. 1990), dalej: "P.g.k.".
W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji wskazano, co następuje.
W operacie ewidencji gruntów i budynków w jednostce rejestrowej G1442 zapisanymi właścicielami powyższych działek są Z. i B.S.
Z.S. zmarł, a spadek na podstawie prawomocnego postanowienia Sądu Rejonowego we Wrześni z 12 lutego 2008 r., sygn. akt [...] nabyła w całości Z.S.
Z kolei w księdze wieczystej KW nr [...] prowadzonej przez Sąd Rejonowy we Wrześni zapisaną właścicielką tych działek jest M.K., nieżyjąca matka wnioskodawców J.K. i H.K..
Spadek po M.K. na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego we Wrześni z 2 kwietnia 2011 r., sygn. akt [...] nabyły jej dzieci K.K., H.K. i J.K.
Spadek po K.K. na podstawę postanowienia Sądu Rejonowego we Wrześni z 17 lutego 2012 r., sygn. akt [...] nabyło rodzeństwo H.K. i J.K.
W sprawie istnieją dwa równoważne dokumenty potwierdzające prawo własności dla różnych podmiotów do tej samej nieruchomości, oznaczonej jako działki ew. nr [...] i [...]:
- 1. prawomocne postanowienie Sądu Okręgowego w Poznaniu z 19 grudnia 2017 r., sygn. akt [...], zmieniające postanowienie Sądu Rejonowego we Wrześni z 21 października 2016 r., sygn. akt [...], z którego wynika, że B.S. i Z.S. nabyli do majątku wspólnego z dniem 1 stycznia 1962 r. prawo własności nieruchomości obejmujące obecnie działki ew. nr [...] i [...], objęte księgą wieczystą nr [...];
- 2. ostateczna decyzja Urzędu Wojewódzkiego w P. z [...] stycznia 1980 r. o wymianie gruntów nr [...], na podstawie której dokonano wpisu prawa własności w księdze wieczystej nr [...] na rzecz M.K..
Sąd Rejonowy we Wrześni postanowieniem z 5 listopada 2019 r., sygn. akt [...], po rozpatrzeniu sprawy z wniosku Z.S. z [...] lutego 2019 r. o wpis prawa własności na rzecz wnioskodawczym (w udziale 1/1) w miejsce M.K. oddalił przedmiotowy wniosek.
Do wniosku z [...] lutego 2019 r. dołączono:
- - prawomocne postanowienie Sądu Okręgowego w Poznaniu z 19 grudnia 2017 r., sygn. akt [...] zmieniające postanowienie Sądu Rejonowego we Wrześni z 21 października 2016 r. sygn. akt [...], z którego wynika, że B.S. i Z.S. nabyli do majątku wspólnego z dniem 1 stycznia 1962 r. prawo własności nieruchomości obejmujące obecnie działki ew. nr [...] i [...] (objęte księgą wieczystą nr [...]),
- - postanowienie Sądu Rejonowego we Wrześni z 12 lutego 2008 r., sygn. akt [...] w przedmiocie spadku oraz postanowienia tego Sądu z 11 marca 2018 r. o dziale spadku, sygn. akt [...], z których wynika, że spadek w całości po zmarłym [...] listopada 2004 r. B.S. nabyła Z.S.
W uzasadnieniu postanowienia z 5 listopada 2019 r., sygn. akt [...] Sąd stwierdził, że:
- - wyżej wymienione orzeczenia nie dają podstaw do stwierdzenia, że ujawniony w księdze wieczystej nr [...] stan prawny (wpis prawa własności na rzecz M.K.) stał się niezgodny z rzeczywistym stanem prawnym; zdaniem Sądu wpis prawa własności z 15 czerwca 1981 r. na rzecz M.K. dokonany został na podstawie ostatecznej decyzji Urzędu Wojewódzkiego w P. z [...] stycznia 1980 r. o wymianie gruntów (nr [...]) i jest prawomocny;
- - nie ma podstaw do jego kwestionowania na podstawie prawomocnego postanowienia o stwierdzeniu nabycia nieruchomości w drodze zasiedzenia przez B.S. i Z.S. z dniem 1 stycznia 1962 r.; fakt nabycia przez zasiedzenie własności przedmiotowej nieruchomości przez wyżej wymienionych nie spowodował w realiach przedmiotowej sprawy zmiany właściciela nieruchomości, bowiem orzeczenie o stwierdzeniu nabycia własności przez zasiedzenie ma charakter deklaratoryjny i nie powoduje on z mocy prawa nieważności późniejszych rozporządzeń prawem własności, dokonanych zgodnie z treścią księgi wieczystej; dysponując dwoma równoważnymi dokumentami, potwierdzającymi prawo do własności do tej samej nieruchomości, Sąd nie mógł dokonać wnioskowanego wpisu w księdze wieczystej; zdaniem Sądu wnioskodawczyni, chcąc ujawnić swoje prawo własności, winna złożyć pozew o stwierdzenie niezgodności treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym.
W przedmiocie wpisu prawa własności w księdze wieczystej KW nr [...] złożyła apelację od postanowienia Sądu Rejonowego we Wrześni z 5 listopada 2019 r. Postanowieniem z 28 kwietnia 2020 r., sygn. akt [...] Sąd Okręgowy w Poznaniu oddalił apelację orzekając, że oddalenie wniosku o wpis prawa własności na rzecz Z.S. ostatecznie było prawidłowe. Wnioskodawczyni nie złożyła wniosku o odłączenie z księgi wieczystej [...] dwóch z trzech zapisanych tam działek, przy czym część nieruchomości może być odłączona tylko wtedy, gdy zostaną przedstawione dokumenty stanowiące podstawę oznaczenia nieruchomości zarówno co do części odłączonej, jak i co do części pozostałej.
Z pisma T.S., pełnomocnika Z.S., oraz z treści księgi wieczystej KW nr [...] wynika, że złożono dwa wnioski z [...] lipca 2020 r. i z [...] sierpnia 2020 r. o odłączenie części lub całości nieruchomości i założenia dla niej nowej księgi wieczystej. Wzmianki w dziale II dotyczące skargi i wpisu prawa własności oraz wzmianki w dziale III, dotyczące m. in. apelacji i wpisu ostrzeżenia o niezgodności treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym zostały wykreślone [...] maja 2021 r. na podstawie postanowienia Sądu Okręgowego w Poznaniu z 28 kwietnia 2020 r. Ponadto w dziale III wciąż widnieje wpis ostrzeżenia o toczącym się postępowaniu sądowym z wniosku Z.S. w sprawie zasiedzenia działek ew. nr [...] i [...]. Starosta W. pismem z [...] września 2021 r. poinformował organ odwoławczy, że w zakresie wyżej wymienionego postępowania między stronami istnieje spór co do tego, której stronie przysługuje prawo własności do przedmiotowej nieruchomości.
W Dziale III księgi wieczystej KW nr [...] prowadzonej dla tej nieruchomości widnieje wpis o ostrzeżeniu o toczącym się postępowaniu sądowym z wniosku Z.S. w sprawie zasiedzenia działek ew. nr [...] i [...]. W związku z tym organ odwoławczy pismem z [...] września 2021 r. skierował do Prezesa Sądu Rejonowego we Wrześni prośbę o udzielenie informacji, czy toczy się postępowanie sądowe z wniosku Z.S.
W odpowiedzi Prezes Sądu Rejonowego poinformował, że toczyło się postępowanie sądowe z udziałem Z.S. o sygn. akt [...], które zakończono prawomocnym orzeczeniem Sądu Okręgowego w Poznaniu z 28 kwietnia 2020 r. o sygn. akt [...]. Od 12 czerwca 2020 r. toczy się zaś postępowanie pod sygn. akt [...] z powództwa J.K. i H.K. o wydanie nieruchomości.
W związku z tym należało odmówić przywrócenia wpisu prawa własności M.K. w operacie ewidencji gruntów i budynków.
Dopiero w przypadku wydania prawomocnego orzeczenia sądowego w sprawie o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym, w wyniku którego stan prawny nieruchomości ulegnie zmianie, będzie można w oparciu o nie dokonać zmian w operacie ewidencji gruntów i budynków.
W orzecznictwie przyjęto, że rejestr ewidencji gruntów ma być wyłącznie odzwierciedleniem aktualnego stanu prawnego dotyczącego danej nieruchomości, zawiera jedynie dane wynikające z tytułu własności, ma charakter deklaratoryjny, a nie konstytutywny, co oznacza, że nie kształtuje nowego stanu prawnego nieruchomości, a jedynie potwierdza stan prawny nieruchomości zaistniały wcześniej. Na tej podstawie strona nie nabywa więc prawa. Ewidencja nie rozstrzyga więc sporów co do gruntów, organy ewidencyjne nie są zaś uprawnione do weryfikacji dokumentów, na podstawie których dokonują zmian w ewidencji. Ochronie i rejestracji praw podmiotowych służą księgi wieczyste, a spory na tle własności i sposobu korzystania z nieruchomości mogą być dochodzone przed sądami powszechnymi lub w innych odrębnych postępowaniach.
Organ prowadzący ewidencję gruntów i budynków nie może prowadzić ustaleń, która ze stron ma "mocniejsze" prawo własności, ale winien ograniczyć się jedynie do ustalenia czy wniosek o wpis prawa własności spełnia wymogi formalne i czy dołączone dokumenty stanowią komplet, na którego podstawie można dokonać ujawnienia prawa właściciela.
W skardze na decyzję organu odwoławczego zarzucono naruszenie:
- 1. art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. w zw. z art. 24 ust. 2b pkt 2 P.g.k., a także § 11 rozporządzenia Ministra Rozwoju, Pracy i Technologii z dnia 27 lipca 2021 r. w sprawie ewidencji gruntów i budynków (Dz. U. z 2021 r., poz. 1390), art. 5 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (Dz. U. z 2019 r., poz. 2204) przez błędne zastosowanie i utrzymanie w mocy zaskarżonej decyzji organu pierwszej instancji o odmowie przywrócenia wpisu własności M.K. (jej spadkobierców) do działek ew. nr [...] i [...] położonych w obrębie N., jednostka ewidencyjna N. - miasto w sytuacji, gdy wpisu własności na rzecz B. i Z.S. w ewidencji gruntów dokonano z rażącym naruszeniem prawa, w szczególności bez uwzględniania treści księgi wieczystej nr [...] prowadzonej dla nieruchomości;
- 2. art. 6, art. 7 i art. 8 K.p.a. przez ich niezastosowanie i obrazę ogólnych zasad postępowania administracyjnego, tj. legalności działania organów administracji, słusznego interesu obywateli i pogłębiania zaufania obywateli do organów administracji publicznej.
Skarżący wnieśli o:
- 1. uchylenie zaskarżonej decyzji i decyzji organu pierwszej instancji;
- 2. zasądzenie od organu na rzecz skarżących kosztów postępowania.
Skarżący uiścili kwotę 200 zł tytułem wpisu od skargi.
W uzasadnieniu skargi podniesiono, co następuje.
Starosta W. bezzasadnie zmienił właściciela nieruchomości w ewidencji gruntów w ten sposób, że w miejsce M.K. wpisał B. i Z.S., a ten błąd powielił i zatwierdził organ odwoławczy. Dokonano tego bez uwzględniania treści księgi wieczystej nr [...] prowadzonej dla nieruchomości przez Sąd Rejonowy we Wrześni.
Zgodnie z art. 5 ustawy o księgach wieczystych i hipotece księgi wieczyste są jawne i rozstrzygają o prawie własności na korzyść tego, kogo prawo jest w nich ujawnione (tzw. rękojmia wiary publicznej ksiąg wieczystych). Jak wynika z art. 24 ust. 2b pkt 2 P.g.k. aktualizacja informacji zawartych w ewidencji gruntów i budynków następuje w drodze czynności materialno-technicznej na podstawie wpisów w księgach wieczystych.
B. i Z.S. przedłożyli organowi pierwszej instancji postanowienie sądu rejonowego o stwierdzeniu nabycia przez nich prawa własności nieruchomości przez zasiedzenie. Data, z którą te osoby nabyły prawo własności nieruchomości przez zasiedzenie na podstawie tego orzeczenia sądu jest wcześniejsza niż nabycie własności nieruchomości przez M.K., która uwidoczniona została w księdze wieczystej nr [...] jako właściciel. Nabycie prawa własności nieruchomości przez M.K. nastąpiło na podstawie decyzji o wymianie gruntów i taka ostateczna i prawomocna decyzja nie została dotąd skutecznie podważona. Ma ona późniejszą datę niż data, z którą stwierdzono nabycie własności przez zasiedzenie, co oznacza, że B. i Z.S. nie są właścicielami nieruchomości i tym samym nie mogą być ujawnieni w ewidencji gruntów w tym charakterze.
Niezależnie od powyższego, Sąd Rejonowy we Wrześni postanowieniem z 5 listopada 2019 r. odmówił wpisania prawa własności nieruchomości Z.S. Zdaniem sądu wnioskodawczyni chcąc ujawnić swoje prawo własności winna złożyć pozew o stwierdzenie niezgodności treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym, a - jak ustalił organ odwoławczy - takie postępowanie z inicjatywy Z.S. nie toczy się przed Sądem Rejonowym we Wrześni. Nadto na etapie postępowania przed organem odwoławczym ustalono, że apelacja Z.S. od powyższego postanowienia Sądu Rejonowego we Wrześni została oddalona. Orzeczenie jest prawomocne.
Mając na uwadze powyższe nabycie przez zasiedzenie własności przedmiotowej nieruchomości przez B. I Z.S. - w okresie przed nabyciem prawa własności przez poprzednika prawnego skarżących i ujawnienia jego prawa w księdze wieczystej - nie spowodował zmiany właściciela nieruchomości, a zatem zachodziły uzasadnione podstawy do przywrócenia wpisu prawa własności M.K. do działek ew. nr [...] i [...] w ewidencji gruntów, który został bezprawnie zmieniony przez organ pierwszej instancji.
Organ odwoławczy sam stwierdził w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, że dopiero w przypadku wydania prawomocnego orzeczenia sądowego w sprawie o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym, w wyniku którego stan prawny nieruchomości ulegnie zmianie, będzie można w oparciu o nie dokonać zmian w operacie ewidencji gruntów i budynków. Treść księgi jest jasna i nie uległa zmianie. Skarżący nie mają interesu w dochodzeniu uzgodnienia treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym, albowiem stan księgi wieczystej odpowiada stanowi rzeczywistemu. Takie postępowanie nie zostało również zainicjowane przez Z.S. Powyższe prowadzić powinno zatem do wniosku, że błędnie (i niezgodnie z treścią księgi wieczystej) dokonano wpisu w ewidencji prawa własności Z.S. i jej męża.
Mając powyższe na uwadze w ewidencji gruntów jako właściciele nieruchomości powinni być ujawnieni w miejsce M.K. jej spadkobiercy ustawowi.
W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy podtrzymał stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.
Zaskarżona decyzja i decyzja organu pierwszej instancji podlegają uchyleniu, gdyż naruszają wskazane w skardze przepisy prawa materialnego i procesowego, co miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi; Dz. U. z 2022 r., poz. 329, dalej: "p.p.s.a.").
Z akt sprawy wynika, że [...] września 2018 r. Starosta W. dokonał zmiany w ewidencji gruntów i budynków dotyczącej przedmiotowych działek ew. nr [...] i [...] przez wpisanie jako ich właścicieli Z.S. i B.S., a wnioskiem z [...] listopada 2019 r. H.K. i J.K. wnieśli o wpisanie ich w ewidencji gruntów i budynków jako właścicieli tych działek z uwagi na to, że w tym charakterze figurują w księdze wieczystej. Rację mają skarżący.
Skarżący wnieśli o aktualizację informacji zawartych w ewidencji gruntów i budynków. Następuje ona w drodze czynności materialno-technicznej na podstawie wpisów w księgach wieczystych (art. 24 ust. 2b pkt 2 P.g.k.). Jest bezsporne, że w księdze wieczystej prowadzonej dla przedmiotowych działek jako ich właściciele wpisani są skarżący. Zasadnie zatem wskazano w skardze, że nie są oni zainteresowani w wytoczeniu powództwa o ustalenie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym. Organy nieprawidłowo więc przyjęły, że dopiero w przypadku wydania prawomocnego orzeczenia sądowego w sprawie o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym będzie można w oparciu o nie dokonać zmian w operacie ewidencji gruntów i budynków. Z akt sprawy nie wynika zresztą, aby tego rodzaju postępowanie się toczyło.
Rzeczywisty stan prawny wynika z księgi wieczystej, w której skarżący figurują jako właściciele przedmiotowych działek. Treść księgi wieczystej zgodnie z art. 24 ust. 2b pkt 2 P.g.k. stanowi zaś podstawę do aktualizacji informacji zawartych w ewidencji gruntów i budynków. Aktualizacja ta powinna zostać przez organ pierwszej instancji dokonana na podstawie tego przepisu w świetle nie budzącego wątpliwości wpisu wnioskodawców w księdze wieczystej jako właścicieli działek. Zgodnie z art. 3 ustawy o księgach wieczystych i hipotece domniemywa się, że prawo jawne z księgi wieczystej jest wpisane zgodnie z rzeczywistym stanem prawnym.
Bezsporne jest wydanie wskazanych przez organ orzeczeń sądowych, ale organ wysnuwa z nich nieprawidłowe wnioski. Dla rozstrzygnięcia nie ma znaczenia postanowienie sądu rejonowego o stwierdzeniu nabycia przez B. i Z.S. prawa własności przedmiotowych działek przez zasiedzenie, gdyż data, z którą te osoby nabyły prawo własności nieruchomości przez zasiedzenie na podstawie tego orzeczenia sądu (1 stycznia 1962 r.) jest - jak zasadnie wskazano w skardze - wcześniejsza niż nabycie własności nieruchomości przez M.K. wskutek ostatecznej decyzji Urzędu Wojewódzkiego w P. z [...] stycznia 1980 r. o wymianie gruntów nr [...], na podstawie której dokonano wpisu prawa własności w księdze wieczystej nr [...].
Jak słusznie wskazał organ, ewidencja gruntów jest wyłącznie odzwierciedleniem aktualnego stanu prawnego danej nieruchomości, a ten jest bezsporny - własność przysługuje skarżącym. Spory o własność nieruchomości mogą być zaś dochodzone przed sądami powszechnymi. W aktach sprawy brak orzeczenia sądowego, na podstawie którego organy mogłyby wpisać inne niż skarżący osoby jako właścicieli przedmiotowych działek.
W tym stanie rzeczy nieprawidłowe było odmówienie aktualizacji ewidencji gruntów i budynków przez wpisanie w niej skarżących jako właścicieli przedmiotowych działek.
Wobec tego Sąd orzekł, jak w pkt I. sentencji wyroku na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a oraz lit. c w zw. z art. 135 p.p.s.a.
W pkt II. sentencji wyroku orzeczono o kosztach postępowania na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 powyższej ustawy oraz § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2018 r., poz. 265). Na zasądzone koszty składają się: kwota 200 zł uiszczona tytułem wpisu od skargi, kwota 17 zł uiszczona tytułem opłaty skarbowej od pełnomocnictwa oraz kwota 480 zł tytułem wynagrodzenia radcowskiego.