Uzasadnienie
Dnia [...] maja 2020r. M. M. (dalej: skarżący) wniósł do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych [...] Oddział w P. (dalej: organ) o zwolnienie z opłacania należności z tytułu składek za marzec – maj 2020r.
Pismem z [...] czerwca 2020r. organ poinformował skarżącego o pozytywnym rozpoznaniu jego wniosku za miesiąc marzec 2020r. Pismem z dnia [...] czerwca 2020r. organ zwrócił się do skarżącego o wyjaśnienie nieprawidłowości w dokumentach rozliczeniowych za 04/2020 w terminie 14 dni.
W odpowiedzi na to pismo skarżący pismem z [...] lipca 2020r. zwrócił się z prośbą o sprecyzowanie czego dotyczą nieprawidłowości w dokumentach rozliczeniowych za 04/2020.
Zaskarżoną decyzją z dnia [...] lipca 2020r. nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych [...] Oddział w P. na podstawie art. 105 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2020r.poz. 256 ze zm., dalej k.p.a.) w zw. z 31 zo ustawy z dnia 2 marca 2020r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. poz. 374 ze zm., dalej ustawa z 2 marca 2020r.) umorzył postępowanie w sprawie rozpatrzenia wniosku z [...] maja 2020r. o zwolnienie z opłacenia należności z tytułu składek za kwiecień 2020r.
W uzasadnieniu organ podał, że istnieją nieprawidłowości w dokumentach rozliczeniowych za 04/2020, które nie zostały przez skarżącego wyjaśnione. Nadto ustalono, że w sprawie zachodzi bezprzedmiotowość postępowania z powodu opłacenia należności z tytułu składek za kwiecień 2020r.
Pismem z [...] sierpnia 2020r. skarżący złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. Podał, że nie wie czego dotyczyły wskazywane przez organ nieprawidłowości. Nadto podał, że brak mu wiedzy, by uregulował należne składki za miesiąc kwiecień 2020r.
W odpowiedzi na ten wniosek organ podał, że w połowie września ma zostać przyjęta ustawa o zwolnieniu z opłacania składek także wówczas, gdy składki te zostały opłacone. W związku z powyższym wniosek skarżącego zostanie rozpatrzony do [...] października 2020r.
W terminowo wniesionej skardze skarżący wniósł o zmianę zaskarżonej decyzji i zwolnienie go z opłacania składek. Podał, że organ wzywał go do usunięcia nieprawidłowości bez wskazania czego dotyczą, na jego prośbę o wyjaśnienie czego dotyczą nieprawidłowości nie udzielił odpowiedzi. Podał, że nie ma wiedzy, by uregulował należne składki za kwiecień 2020r.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Podał, że zgodnie z art. 31 zo ust. 1 ustawy z 2 marca 2020r. zwolnienie z obowiązku opłacenia składek dotyczy składek nieopłaconych a skarżący opłacił składki za miesiące kwiecień i maj 2020r. i tym samym postępowanie stało się bezprzedmiotowe, co skutkowało jego umorzeniem. Organ podał, że z uwagi na fakt, że ustawa umożliwiająca umorzenie opłaconych składek została ogłoszona 20.08.2020r. a wchodzi w życie 30 dni od dnia ogłoszenia, wniosek skarżącego w przedmiocie zwolnienia z opłacania składek za IV i V 2020r. zostanie rozpatrzony przez organ do [...].10.2020r.
Niniejsza sprawa na podstawie art. 119 pkt 2 i art. 121 P.p.s.a została rozpoznana w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym. (k. 18 i 24 akt sądowych).
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył co następuje
Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. 2021r., poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Stosownie natomiast do art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm. – dalej jako p.p.s.a.) uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie decyzji następuje, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania, inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a.
Oznacza to, że sąd bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze – w granicach sprawy, wyznaczonych przede wszystkim rodzajem i treścią zaskarżonego aktu. Sąd nie może wydać orzeczenia na niekorzyść skarżącego, chyba że stwierdzi naruszenie prawa skutkujące stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności (art. 134 § 2 p.p.s.a.).
Mając na uwadze tak zakreślony zakres kognicji Sąd uznał, że wniesiona skarga zasługuje na uwzględnienie z uwagi na naruszenie przepisów postępowania, który mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Należy wskazać, że zgodnie z art. 104 § 1 k.p.a., decyzja rozstrzyga sprawę co do istoty albo w inny sposób kończy postępowanie w danej instancji, a - zgodnie z art. 105 § 1 k.p.a. - gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe w całości albo w części, organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania odpowiednio w całości albo w części.
Umorzenie postępowania jest więc orzeczeniem formalnym, kończącym postępowanie bez jego merytorycznego rozstrzygnięcia. Umorzenie postępowania administracyjnego powinno więc być traktowane jako środek ostateczny, mający zastosowanie tylko w tych sytuacjach, kiedy nie ma możliwości podjęcia merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy (por. wyrok NSA z dnia 9 września 1998 r. sygn. akt IV SA 1634/96; niepubl.), co wynika z wystąpienia trwałej przeszkody uniemożliwiającej wydanie rozstrzygnięcia co do istoty sprawy (por. wyrok WSAw Warszawie z dnia 22 maja 2007 r. sygn. akt III SA/Wa 689/07).
Głównym problemem interpretacyjnym jest zakres pojęcia bezprzedmiotowości, która często jest mylona z bezzasadnością. W ramach prowadzonego postępowania administracyjnego żądanie wnioskodawcy może być bezzasadne, ale nie jest to równoznaczne z bezprzedmiotowością. Bezzasadność żądania strony oznacza brak przesłanek do uwzględnienia jej wniosku (por. wyrok WSA w Lublinie z dnia 2 marca 2010 r. sygn. akt III SA/Lu 572/09). W przeciwieństwie do bezprzedmiotowości postępowania, bezzasadność żądania strony musi być wykazana w decyzji załatwiającej sprawę co do jej istoty, a nie prowadzić do umorzenia postępowania (zob. wyrok WSA w Warszawie z dnia 17 marca 2004 r. sygn. akt IV SA 3439/02; wyrok NSA z dnia 14 października 2010 r. sygn. akt II GSK 910/09).
Natomiast, jeżeli żądanie strony nie dotyczy sprawy podlegającej rozstrzygnięciu co do istoty przez organ administracji publicznej, to mamy do czynienia z bezprzedmiotowością tego postępowania i postępowanie takie powinno ulec umorzeniu (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 15 lutego 2006 r. sygn. akt I SAB/Wa 72/05; wyrok NSA z dnia 21 września 2010 r. sygn. akt II OSK 1393/09), niezależnie od tego, czy sprawa nie miała charakteru sprawy administracyjnej przed datą wszczęcia postępowania, czy utraciła taki charakter w jego toku (por. wyrok WSA w Krakowie z dnia 5 lipca 2013 r. sygn. akt II SA/Kr 461/13). Z bezprzedmiotowością postępowania, w rozumieniu art. 105 k.p.a., mamy zatem do czynienia wówczas, gdy w sposób oczywisty organ administracji publicznej stwierdzi brak podstaw prawnych i faktycznych do merytorycznego rozpatrzenia sprawy.
Z akt administracyjnych sprawy wynika, że organ umorzył postępowanie na podstawie art. 105 § 1 k.p.a. z uwagi na bezprzedmiotowość postępowania z powodu opłacenia przez skarżącego składek za kwiecień 2020r. Zdaniem składu orzekającego w sprawie, niespełnienie któregokolwiek z warunków wymienionych w art. 31zo i n. ww. ustawy o przeciwdziałaniu COVID-19, winno skutkować wydaniem decyzji merytorycznej (rozstrzygającej sprawę co do istoty), odmawiającej zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, a nie umorzeniem postępowania. Powód umorzenia postępowania przez organ mógł być zatem jedną z przesłanek do merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy, z uwagi na brak spełnienia przez skarżącego warunków uprawniających do zwolnienia, które zostały wskazane w art. 31zo ustawy o przeciwdziałaniu COVID-19. Jednak, materiał dowodowy sprawy potwierdza, że sprawa nie była bezprzedmiotowa, gdyż istniał spór co do zasadniczej kwestii, tj. czy skarżący opłacił składki, która to okoliczność miała istotny wpływ na uprawnienie skarżącego do uzyskania zwolnienia z opłacania składek. Zgodnie z art. 31 zq ust. 7 ustawy z 2 marca 2020r. odmowa zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, o których mowa w art. 31zo, następuje w drodze decyzji.
Zaskarżona decyzja - jak już wskazano - pozbawiona jest w istocie uzasadnienia faktycznego i stanowiska co do argumentacji skarżącego. Organ, wskazując na opłacenie składek przez skarżącego, nie wskazał dowodów na których się oparł, naruszając tym samym przepis art. 107 § 3 k.p.a., zgodnie z którym uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej. Wskazać należy, że skarżący zaprzeczał podnoszonemu faktowi opłacenia składek za kwiecień 2020r.(za marzec 2020r. zwolnienie uzyskał) a zaskarżona decyzja i akta administracyjne nie zawierały żadnych dowodów pozwalających na kontrolę prawidłowości ustaleń faktycznych i tym samym w zakresie spornej okoliczności uchylały się spod kontroli legalności decyzji. Podkreślić również należy, że organ wzywając skarżącego do usunięcia nieprawidłowości w dokumentach rozliczeniowych nie wskazał konkretnie czego nieprawidłowości dotyczą, co uniemożliwiło skarżącemu odniesienie się do tej kwestii. Brak sprecyzowanego wezwania stanowiło naruszenie art. 7, 8 i 9 k.p.a.
Nadmienić należy, że organ powołał się na treść art. 31 zo ust. 1 ustawy z 2 marca 2020r., zgodnie z którym: na wniosek płatnika składek zwalnia się z obowiązku opłacania nieopłaconych należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, na ubezpieczenie zdrowotne, na Fundusz Pracy, Fundusz Solidarnościowy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych lub Fundusz Emerytur Pomostowych, należne za okres od dnia [...] marca 2020 r. do dnia [...] maja 2020 r., wykazanych w deklaracjach rozliczeniowych złożonych za ten okres, jeżeli był zgłoszony jako płatnik składek:
- 1) przed dniem [...] lutego 2020 r. i na dzień [...] lutego 2020 r., 2) w okresie od dnia [...] lutego 2020 r. do dnia [...] lutego 2020 r. i na dzień [...] marca 2020 r., 3) w okresie od dnia [...] marca 2020 r. do dnia [...] marca 2020 r. i na dzień [...] kwietnia 2020 r.
- - zgłosił do ubezpieczeń społecznych mniej niż 10 ubezpieczonych.
W przepisie tym zwolnieniem objęto składki nieopłacone.
Jak słusznie podał organ w odpowiedzi na skargę, zgodnie z art. 10 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 24 lipca 2020r. o zmianie ustawy o delegowaniu pracowników w ramach świadczenia usług oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. 2020, poz. 1423, ogłoszonej 20.08.2020r.):
- 1. W przypadku złożenia do dnia [...] czerwca 2020 r. wniosku o zwolnienie z obowiązku opłacenia należności z tytułu składek, o których mowa w art. 31zo ustawy zmienianej w art. 4, w brzmieniu dotychczasowym, zwalnia się z obowiązku opłacenia należnych składek wykazanych w deklaracji rozliczeniowej za marzec, kwiecień i maj 2020 r., w wysokości określonej w art. 31zo, także wówczas, gdy składki te zostały opłacone lub na poczet tych składek Zakład Ubezpieczeń Społecznych zaliczył z urzędu nienależnie opłacone składki. Opłacone składki lub zaliczone z urzędu nienależnie opłacone składki podlegają zwrotowi na zasadach określonych w art. 24 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2020 r. poz. 266, 321, 568, 695, 875 i 1291).
- 2. Zwolnieniu z obowiązku opłacenia, o którym mowa w ust. 1, podlegają należne składki wykazane w deklaracji rozliczeniowej za marzec, kwiecień i maj 2020 r. znane na dzień ponownego rozpatrzenia wniosku o zwolnienie z opłacenia składek.
Przepis ten wszedł w życie 30 dni od dnia ogłoszenia ustawy (art. 13 pkt 6 ustawy).
Opłacenie składek na dzień wydania decyzji, przed wejściem w życie w/w przepisów zmieniających uzasadniać, by mogło merytoryczne rozstrzygnięcie. To jednak z uwagi na umorzenie postępowania nie nastąpiło. Nadto, jak wyżej wskazano z uzasadnienia zaskarżonej decyzji nie wynikało na jakiej podstawie organ ustalił, że składki za kwiecień 2020r. zostały opłacone, co uniemożliwiło ocenę argumentacji skarżącego, który twierdził, że nic mu nie wiadomo, by składki za kwiecień 2020r. uregulował.
Mając powyższe okoliczności na uwadze, sąd - na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. - uchylił zaskarżoną decyzję oraz decyzję ją poprzedzającą, gdyż wydane one zostały z naruszeniem art. 105 § 1 i art. 107 § 3 k.p.a., które to naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Przy ponownym rozpoznaniu sprawy poza ustaleniem stanu faktycznego w zakresie opłacenia składek w oparciu o posiadaną przez organ dokumentację, organ uwzględni obowiązujące w chwili ponownego rozstrzygania sprawy przepisy i stan rozpatrzenia wniosku. Żadna ze stron nie wskazała bowiem, czy do zwolnienia z opłacania składek za kwiecień 2020r. doszło w toku niniejszego postępowania sądowego, czy też nie. Dokonując tych ustaleń organ rozważy nowe okoliczności (o ile miały miejsce) i wyda stosowne rozstrzygnięcie.