Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniuz 29 kwietnia 2021 r., sygn. akt III SA/Po 680/20

Uzasadnienie

Dnia [...] kwietnia 2020r. Spółka A. w S. (dalej: skarżąca) wniosła do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w O. W. (dalej: organ) o zwolnienie z obowiązku opłacania należności z tytułu składek za marzec – maj 2020r. jako płatnik składek za osoby ubezpieczone. W pkt 4.2 A wniosku na pytanie: czy w przypadku spółki akcyjnej, spółki z ograniczoną odpowiedzialnością oraz spółki komandytowo- akcyjnej, wysokość niepokrytych strat przewyższała 50% wysokości kapitału zarejestrowanego, skarżąca odpowiedziała: tak.

Decyzją z dnia [...] czerwca 2020r. nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w O. W. na podstawie art. 31 zq ust. 7 ustawy z dnia 2 marca 2020r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. poz. 374 ze zm.) w związku z art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2020r., poz. 266 ze zm.) odmówił skarżącej prawa do zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy, Fundusz Solidarnościowy oraz Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za marzec, kwiecień, maj 2020r.

W uzasadnieniu organ podał, że zwolnienie z opłacania składek nie dotyczy wszystkich przedsiębiorców (ma charakter selektywny) i dlatego jest badany pod kątem pomocy publicznej. Zgodnie z Komunikatem Komisji – Tymczasowe ramy środków pomocy państwa w celu wsparcia gospodarki w kontekście trwającej epidemii COVID-19 (Dz.Urz. UE C Nr 91 I z 20.03.2020r.) pomoc publiczna może być udzielona wyłącznie przedsiębiorcy, który na dzień 31 grudnia 2019r. nie znajdował się w trudnej sytuacji w rozumieniu przepisów unijnych, ale dopiero później napotkał trudności lub znalazł się w trudnej sytuacji z powodu epidemii COVID – 19. Zgodnie z art. 2.18 Rozporządzenia Komisji (UE) nr 651/2014 z dnia 17 czerwca 2014r. uznające niektóre rodzaje pomocy za zgodne z rynkiem wewnętrznym w zastosowaniu art. 107 i 108 Traktatu (Dz.Urz. UE L 187), oznacza to, że przedsiębiorca ubiegający się o zwolnienie z opłacania należności z tytułu składek nie mógł na 31 grudnia 2019r. spełniać kryteriów do objęcia go postępowaniem upadłościowym lub

1. - w przypadku spółki akcyjnej, spółki z ograniczoną odpowiedzialnością oraz spółki komandytowo – akcyjnej, wysokość niepokrytych strat przewyższa 50% wysokości kapitału zarejestrowanego,
2. - w przypadku spółki jawnej, spółki komandytowej, spółki partnerskiej oraz spółki cywilnej wysokość niepokrytych strat przewyższa 50% wysokości jej kapitału według ksiąg spółki.

Organ podał, że analizując informacje dotyczące sytuacji ekonomicznej podmiotu, któremu ma być udzielona pomoc publiczna (wg stanu na 31.12. 2019r.) zgodnie z Komunikatem Komisji Europejskiej (2020/C 91 I/01 z 20.03.2020r.) wynikające ze złożonego wniosku, uznał, że spółka znajdowała się w trudnej sytuacji a tym samym organ nie mógł jej zwolnić z opłacania należności z tytułu składek.

[...].06.2020r. spółka wniosła o ponowne rozpatrzenie sprawy. Podała, że działa od 2018r., jest młodą firmą w fazie rozwoju, nie znajduje się w trudnej sytuacji ekonomicznej, nie ma również przesłanek upadłościowych, gdyż jest dokapitalizowana w postaci pożyczek od udziałowców (wartość pożyczek od udziałowców na [...].12.2019r. wynosi [...] zł). Wszystkie zobowiązania spółki w ZUS, podatkowe i pracownicze są realizowane w terminie. Wysokość niepokrytych strat spółki przewyższa 50% wysokości kapitału zarejestrowanego wyłącznie ze względu na to, że kapitał spółki wynosi tylko [...] tyś zł. Strata w 2019r. wynika z dużych nakładów finansowych na rozwój firmy w celu osiągnięcia w kolejnych latach maksymalnych zysków. Zdaniem spółki pożyczki od właścicieli należy traktować na równi z kapitałem zarejestrowanym dla celów analizy finansowej.

Pismem z [...] lipca 2020r. jako uzupełnienie wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy spółka wskazała, że istnieje krócej niż 3 lata i w myśl rozporządzenia 651/2014/UE nie może być uznana za podmiot w trudnej sytuacji ekonomicznej.

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] sierpnia 2020r. znak: [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w O. W. z upoważnienia Prezesa ZUS utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję z [...] czerwca 2020r. odmawiającą skarżącej prawa do zwolnienia z opłacania należności z tytułu składek należnych za okres od marca do maja 2020r.

W uzasadnieniu organ podał, że w oparciu o definicję zawartą w art. 2 pkt 18 rozporządzenia Komisji Unii Europejskiej nr 651/2014 należy uznać, że przedsiębiorstwo w formie spółki akcyjnej, spółki z ograniczoną odpowiedzialnością oraz komandytowo – akcyjnej znajduje się w trudnej sytuacji, gdy wysokość niepokrytych strat przewyższa 50% wysokości kapitału zarejestrowanego. Warunek jest spełniony, jeżeli po odjęciu wartości skumulowanych strat od sumy kapitałów o charakterze rezerwowym uzyskano wynik ujemny, którego wartość bezwzględna przekracza połowę kapitału zarejestrowanego. Organ podał, że z dokonanej analizy finansowej na podstawie bilansu oraz rachunków zysków i strat na dzień [...].12.2019r. wynika, że strata brutto na dzień [...].12.2019r. wynosi [...] zł i przewyższa 50% wysokości kapitału zarejestrowanego (sumy kapitałów podstawowego, zapasowego i kapitału z aktualizacji wyceny).

W terminowo wniesionej skardze skarżąca zaskarżonej decyzji zarzuciła

1. - niezgodność stanowiska organu rentowego z rozporządzeniem Komisji (UE) nr 651/2014 z dnia 17 czerwca 2014r. w części dotyczącej definicji zawartej w art. 2 pkt 18 w/w rozporządzenia Komisji (UE) i domagała się zmiany zaskarżonej decyzji w całości przez orzeczenie zwolnienia z opłacania składek należnych za okres od marca do maja 2020r.

W uzasadnieniu podała, że przedsiębiorcy z sektora MŚP są uznawani za podmioty w trudnej sytuacji ekonomicznej, gdy istnieją krócej niż 3 lata. Data wpisu do rejestru spółki to [...].11.2017r. Do skargi spółka dołączyła wydruk informacji o wpisie spółki do KRS.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego wg norm przepisanych, podtrzymując dotychczasowe stanowisko. Organ podał, że pismem z [...].09.2020r. zwrócił się do spółki o wypełnienie formularza informacji dotyczącej pomocy publicznej związanej z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID – 19 oraz jej skutków. Z przesłanego formularza wynika, że sytuacja ekonomiczna spółki nie zmieniła się na dzień 31.12 2019r. i na dzień złożenia wniosku o zwolnienie z opłacania składek, tj [...] kwietnia 2020r. Spółka znajdowała się w trudnej sytuacji a wysokość niepokrytych strat przewyższa 50% wysokości kapitału zarejestrowanego.

Niniejsza sprawa na podstawie art. 119 pkt 2 i art. 121 P.p.s.a została rozpoznana w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym (wniosek skarżącej k. 24, brak wniosku organu o przeprowadzenie rozprawy k. 28 akt sądowych).

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył co następuje

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. 2021r., poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Stosownie natomiast do art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm. – dalej jako p.p.s.a.) uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie decyzji następuje, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania, inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a.

Oznacza to, że sąd bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze – w granicach sprawy, wyznaczonych przede wszystkim rodzajem i treścią zaskarżonego aktu. Sąd nie może wydać orzeczenia na niekorzyść skarżącego, chyba że stwierdzi naruszenie prawa skutkujące stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności (art. 134 § 2 p.p.s.a.).

Zgodnie z art. 145 a § 1 p.p.s.a w przypadku, o którym mowa w art. 145 § 1 pkt 1 lit. a lub pkt 2, jeżeli jest to uzasadnione okolicznościami sprawy, sąd zobowiązuje organ do wydania w określonym terminie decyzji lub postanowienia wskazując sposób załatwienia sprawy lub jej rozstrzygnięcie, chyba że rozstrzygnięcie pozostawiono uznaniu organu. Taka sytuacja z art. 145 a § 1 p.p.s.a. w niniejszej sprawie miejsca nie miała. Przepisy p.p.s.a nie przewidują możliwości zmiany zaskarżonej decyzji i orzeczenia co do istoty sprawy, o co wnioskowała spółka w skardze.

Mając na uwadze wyżej zakreślony zakres kognicji Sąd uznał, że wniesiona skarga zasługuje na uwzględnienie z uwagi na naruszenie przepisów postępowania, który mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Materialnoprawną podstawę wydania zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 2 marca 2020r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. 2020.1842 – dalej ustawa z 2 marca 2020r.).

W przepisach art. 31 zo i n. ustawy przewidziano zwolnienie z obowiązku opłacenia nieopłaconych składek osób prowadzących jednoosobową działalność gospodarczą, podmiotów zatrudniających nie więcej niż 49 osób.

Zgodnie z art. 31zo ust. 1 ustawy o zwalczaniu COVID-19 na wniosek płatnika składek zwalnia się z obowiązku opłacania nieopłaconych należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, na ubezpieczenie zdrowotne, na Fundusz Pracy, Fundusz Solidarnościowy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych lub Fundusz Emerytur Pomostowych, należne za okres od dnia[...] marca 2020 r. do dnia [...] maja 2020 r., wykazanych w deklaracjach rozliczeniowych złożonych za ten okres, jeżeli był zgłoszony jako płatnik składek:

1. 1) przed dniem [...] lutego 2020 r. i na dzień [...] lutego 2020 r.,
2. 2) w okresie od dnia [...] lutego 2020 r. do dnia [...] lutego 2020 r. i na dzień [...] marca 2020 r.,
3. 3) w okresie od dnia [...] marca 2020 r. do dnia [...] marca 2020 r. i na dzień [...] kwietnia 2020 r.
4. - zgłosił do ubezpieczeń społecznych mniej niż 10 ubezpieczonych.

Przy czym zgodnie z art. 15 zzzh ust. 1 ustawy o zwalczaniu COVID-19 zwolnienie z opłacania należności z tytułu składek stanowi pomoc publiczną, mającą na celu zaradzenie poważnym zaburzeniom w gospodarce, o której mowa w Sekcji 3.1 Komunikatu Komisji – Tymczasowe ramy środków pomocy państwa w celu wsparcia gospodarki w kontekście trwającej epidemii COVID-19 (Dz. Urz. UE C 91I z 20.03.2020).

Komunikat Komisji wskazuje, że pomoc nie może zostać przyznana przedsiębiorstwom, które w dniu 31 grudnia 2019 r. znajdowały się już w trudnej sytuacji - w rozumieniu rozporządzenia Komisji (UE) nr 651/2014 z dnia 17 czerwca 2014 r. uznającego niektóre rodzaje pomocy za zgodne z rynkiem wewnętrznym w zastosowaniu art. 107 i art. 108 Traktatu (Dz. Urz. UE L 187 z 26.06.2014).

Zgodnie natomiast z definicją zawartą w art. 2 pkt 18) rozporządzenia 651/2014: "przedsiębiorstwo znajdujące się w trudnej sytuacji" oznacza przedsiębiorstwo, wobec którego zachodzi co najmniej jedna z poniższych okoliczności:

1. a) w przypadku spółki z ograniczoną odpowiedzialnością (innej niż MŚP, które istnieje od mniej niż trzech lat lub, do celów kwalifikowalności pomocy na finansowanie ryzyka, MŚP w okresie siedmiu lat od daty pierwszej sprzedaży komercyjnej, które kwalifikuje się do inwestycji w zakresie finansowania ryzyka w następstwie przeprowadzenia procedury due diligence przez wybranego pośrednika finansowego), w przypadku gdy ponad połowa jej subskrybowanego kapitału zakładowego została utracona w efekcie zakumulowanych strat. Taka sytuacja ma miejsce, gdy w wyniku odliczenia od rezerw (i wszystkich innych elementów uznawanych za część środków własnych przedsiębiorstwa) zakumulowanych strat powstaje ujemna skumulowana kwota, która przekracza połowę subskrybowanego kapitału zakładowego. Do celów niniejszego przepisu "spółka z ograniczoną odpowiedzialnością" odnosi się w szczególności do rodzajów jednostek podanych w załączniku I do dyrektywy 2013/34/UE 45, a "kapitał zakładowy" obejmuje, w stosownych przypadkach, wszelkie premie emisyjne;
2. b) w przypadku spółki, w której co najmniej niektórzy członkowie ponoszą nieograniczoną odpowiedzialność za jej zadłużenie (innej niż MSP, które istnieje od mniej niż trzech lat lub, do celów kwalifikowalności pomocy na finansowanie ryzyka, MŚP w okresie siedmiu lat od daty pierwszej sprzedaży komercyjnej, które kwalifikuje się do inwestycji w zakresie finansowania ryzyka w następstwie przeprowadzenia procedury due diligence przez wybranego pośrednika finansowego), w przypadku gdy ponad połowa jej kapitału wykazanego w sprawozdaniach finansowych tej spółki została utracona w efekcie zakumulowanych strat. Do celów niniejszego przepisu "spółka, w której co najmniej niektórzy członkowie ponoszą nieograniczoną odpowiedzialność za jej zadłużenie" odnosi się w szczególności do rodzajów jednostek wymienionych w załączniku II do dyrektywy 2013/34/UE;
3. c) w sytuacji gdy przedsiębiorstwo podlega zbiorowemu postępowaniu w związku z niewypłacalnością lub spełnia kryteria na mocy obowiązującego prawa krajowego, by zostać objętym zbiorowym podstępowaniem w związku z niewypłacalnością na wniosek jej wierzycieli;
4. d) w sytuacji gdy przedsiębiorstwo otrzymało pomoc na ratowanie i nie spłaciło do tej pory pożyczki ani nie zakończyło umowy o gwarancję lub otrzymało pomoc na restrukturyzuję i nadal podlega planowi restrukturyzacyjnemu;
5. e) w przypadku przedsiębiorstwa, które nie jest MŚP, jeśli w ciągu ostatnich dwóch lat: 1) stosunek księgowej wartości kapitału obcego do kapitału własnego tego przedsiębiorstwa przekracza 7,5 oraz 2) wskaźnik pokrycia odsetek zyskiem EBITDA tego przedsiębiorstwa wynosi poniżej 1,0.

Sąd podkreśla, że przywołanym powyżej przepisom odpowiada treść wniosku RDZ o zwolnienie z obowiązku opłacenia należności z tytułu składek za marzec - maj 2020 r. Zgodnie bowiem z punktem 4.2 wniosku ubiegający się o pomoc musi podać informacje dotyczące sytuacji ekonomicznej podmiotu, któremu ma być udzielona pomoc (wg stanu na dzień [...].12.2019 r.) zgodnie z Komunikatem Komisji Europejskiej:

A. Czy w przypadku spółki akcyjnej, spółki z ograniczoną odpowiedzialnością oraz spółki komandytowo-akcyjnej, wysokość niepokrytych strat przewyższała 50% wysokości kapitału zarejestrowanego? TAK NIE

B. Czy w przypadku spółki jawnej, spółki komandytowej, spółki partnerskiej oraz spółki cywilnej wysokość niepokrytych strat przewyższała 50% wysokości jej kapitału według ksiąg spółki? TAK NIE

C. Czy podmiot spełniał kryteria kwalifikujące go do objęcia postępowaniem upadłościowym ? TAK NIE

Z akt sprawy wynika, iż wnioskiem z dnia [...] kwietnia 2020 r. Skarżąca zwróciła się do ZUS o zwolnienie z obowiązku zapłaty nieopłaconych należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy, Fundusz Solidarnościowy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych lub Fundusz Emerytur Pomostowych za osoby ubezpieczone za okres od marca do maja 2020r. W części 4.2 Spółka zaznaczyła lit. A -TAK, lit. C – NIE.

Organ pierwszej instancji odmówił prawa do zwolnienia bowiem uznano, że "przedsiębiorstwo znajduje się w trudnej sytuacji."

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy Strona wyjaśniła, że nie znajduje się w trudnej sytuacji i nie ma przesłanek upadłościowych.

Pismem z [...] lipca 2020r. jako uzupełnienie wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy spółka wskazała, że istnieje krócej niż 3 lata i w myśl rozporządzenia 651/2014/UE nie może być uznana za podmiot w trudnej sytuacji ekonomicznej.

W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ w żaden sposób nie odniósł się do argumentów Strony, nie uzasadnił swojego stanowiska w tym zakresie, odniósł się jedynie do wysokości straty brutto na dzień [...].12.2019r. do 50% wysokości kapitału zarejestrowanego.

Sąd podkreśla, że stosownie do art. 107 § 1 pkt 6) ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U.2020. 256 j.t. ze zm.; dalej: "K.p.a.") decyzja zawiera uzasadnienie faktyczne i prawne. Jak z kolei stanowi art. 107 § 3 K.p.a. uzasadnienie faktyczne decyzji zawiera w szczególności wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. Uzasadnienie faktyczne i prawne jest ważnym elementem decyzji, bowiem przedstawia tok rozumowania organu, który doprowadził do wydanego rozstrzygnięcia.

Ponadto odpowiednie ujawnienie procesu decyzyjnego w sferze podstawy faktycznej i prawnej rozstrzygnięcia stanowi jedną z gwarancji prawidłowej realizacji zasady przekonywania wynikającej z art. 11 K.p.a., zgodnie z którą organ administracji jest zobowiązany do wyjaśnienia stronie zasadności przesłanek, którymi kierował się przy załatwieniu sprawy, aby w miarę możliwości doprowadzić do wykonania decyzji bez stosowania środków przymusu. Stanowi również jedną z gwarancji prawidłowej realizacji zasady pogłębiania zaufania wynikającej z art. 8 § 1 K.p.a., zgodnie z którą organy administracji publicznej prowadzą postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, kierując się zasadami proporcjonalności, bezstronności i równego traktowania. Uzasadnienie decyzji winno też spełniać rolę edukacyjną w stosunku do adresatów decyzji oraz innych podmiotów, a także powinno umożliwiać kontrolę poprawności decyzji, w tym również przez Sąd, który nie zastępuje organu w podaniu motywów uzasadnienia decyzji o oznaczonej treści.

Prawidłowo zredagowane uzasadnienie wymaga zatem logicznego i czytelnego przedstawienia przez organ swojego stanowiska, co umożliwia jego kontrolę nie tylko przez stronę będącą adresatem wydanego rozstrzygnięcia lecz również przez sąd.

W przekonaniu Sądu zaskarżona decyzja wykazuje w powyższym zakresie istotne braki, albowiem nie zawiera należytego uzasadnienia. Organ nie wyjaśnił dlaczego pominął część treści przepisu, który według niego stanowi podstawę podjętego rozstrzygnięcia, nie odniósł się w żaden sposób do zarzutów Skarżącej, która de facto wskazywała, że nie spełnia ona żadnego z kryteriów wymienionych w powołanym przez organ rozporządzeniu 651/201.

W zaskarżonej decyzji Zakład nie uzasadnił w istocie swojego stanowiska.

Nie przytoczył żadnych argumentów oraz przepisów prawnych potwierdzających prawidłowość wydanej decyzji w zakresie wskazywanym przez Skarżącą.

W rezultacie motywy podjętego przez organ rozstrzygnięcia są nieczytelne. Naruszeniem prawa jest, gdy w istotnej dla strony sprawie staje się ona adresatem rozstrzygnięcia opatrzonego niejasnym i lakonicznym uzasadnieniem. Nie jest przy tym rolą sądu administracyjnego wyręczanie organu w uzasadnieniu podjętego rozstrzygnięcia. To na organie spoczywa obowiązek prawidłowego uzasadnienia decyzji.

Ponownie rozpatrując sprawę organ usunie stwierdzone uchybienia i wyda decyzję zawierającą prawidłowe uzasadnienia faktyczne i prawne. Nadto wyjaśni kwestię braku podpisu decyzji z [...].06.2020r. i użytego w niej sformułowania " z upoważnienia Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych".

Mając na uwadze wskazane uchybienia, Sąd orzekł o uchyleniu zaskarżonej decyzji wraz z poprzedzającą ją decyzją wydaną w pierwszej instancji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w zw. z art. 135 P.p.s.a.

O zwrocie kosztów postępowania nie orzeczono, ponieważ Skarżąca, na podstawie art. 239 § 1 pkt 1 lit e) P.p.s.a., była zwolniona z obowiązku ich uiszczenia i nie była zastępowana przez zawodowego pełnomocnika.