Uzasadnienie
Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi postanowieniem z dnia 28 lipca 2005r. nr [...], na podstawie art. 65 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2000r. Nr 98, poz.101 ze zm.), przekazał według właściwości do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] sprawę z wniosku K. K., jedynej spadkobierczyni I. R., która wystąpiła o stwierdzenie nieważności decyzji odejmujących jej matce własność gospodarstwa rolnego na podstawie art. 2 ustawy z dnia 13 lipca 1957r. o zmianie dekretu z dnia 18 kwietnia 1955r. (Dz.U. z 1957r. Nr 39, poz. 174 i Dz.U. z 1961r. Nr 32 poz. 161) oraz §1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 05 sierpnia 1961r. w sprawie opuszczonych gospodarstw rolnych (Dz.U. z 1961r. Nr 39, poz. 198).
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z dnia 09 lutego 2007r. nr [...], działając na podstawie art. 157 §1 w związku z art. 17 pkt 1 kpa i art. 156 §1 pkt 2 kpa, odmówiło stwierdzenia nieważności decyzji Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] z dnia 31 lipca 1969r. nr [...] oraz utrzymanej nią w mocy decyzji Prezydium Dzielnicowej Rady Narodowej [...] z dnia 15 czerwca 1968r. nr [...] w sprawie przejęcia na własność Skarbu Państwa opuszczonego gospodarstwa rolnego o obszarze 9,6408ha położonego w [...].
Orzekając na skutek wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy, powołując pogląd wyrażony w orzeczeniach Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 maja 2007r. (sygn. akt I OW 134/06 oraz sygn. akt I OW 135/06), Samorządowe Kolegium Odwoławcze przyjęło, iż organem właściwym do rozpoznania sprawy z wniosku K. K. jest Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi. W konsekwencji decyzją z dnia 25 lipca 2007r., na podstawie art. 157 §1 w zw. z art. 17 pkt 1 i art. 138 §1 pkt 2 w zw. z art. 127 §3 kpa, uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i umorzyło postępowanie przed Kolegium wskazując, że postępowanie prowadzone przez organ niewłaściwy jest bezprzedmiotowe.
K.K. oraz Miasto P. wniosły skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu. Na podstawie art. 111 §2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. – dalej p.p.s.a.) sprawy zostały połączone w celu ich łącznego rozpoznania i rozstrzygnięcia.
K. K., zarzucając naruszenie art. 1 ust. 1 oraz art. 2 ustawy z dnia 12 października 1994r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (Dz.U. z 2001r. Nr 79, poz. 856 ze zm.) w związku z przepisami art. 138 §1 pkt 3, art. 105 §1, art. 65 §1 i art. 140 Kodeksu postępowania administracyjnego, podniosła, iż Samorządowe Kolegium Odwoławcze, jednocześnie ze stwierdzeniem swojej niewłaściwości, powinno, na podstawie art. 65 §1 kpa, przekazać jej wniosek do załatwienia organowi właściwemu. Zaniechanie wydania takiego rozstrzygnięcia uznała, za istotne uchybienie proceduralne, albowiem brak przekazania sprawy według właściwości ma ten skutek, że jej sprawa pozostaje ostatecznie zakończona bez merytorycznego jej rozstrzygnięcia, czyli decyzją o umorzeniu postępowania.
Miasto P. wskazując, iż rozstrzygnięcie pierwszoinstancyjne było prawidłowe, zarzuciło naruszenie art. 2 ustawy z dnia 13 lipca 1957r. o zmianie dekretu z dnia 18 kwietnia 1955r. o uwłaszczeniu i uregulowaniu innych spraw związanych z reformą i osadnictwem rolnym (Dz.U. Nr 39, poz. 174) oraz art. 7, art. 12 §1, art. 77 §1 i art. 156 §1 pkt 2 Kodeksu postępowania administracyjnego. Podnosząc brak podstaw do stwierdzenia nieważności decyzji odejmujących własność gospodarstwa rolnego wniosło o uchylenie decyzji wydanej na skutek ponownego rozpoznania sprawy.
Uczestnik postępowania "A" Sp. z o.o. w P. wniosła o uchylenie decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia 25 lipca 2007r. argumentując, że prawidłowa i słuszna była decyzja z dnia 09 lutego 2007 roku. Wskazano, że rozpoznania kontrolowanej sprawy nie można było oprzeć o treść powołanych orzeczeń Naczelnego Sądu Administracyjnego, gdyż w przedmiotowej sprawie nie rozstrzygano sporu kompetencyjnego. Ponadto decyzją z dnia 09 lutego 2007r. sprawa K. K. została rozpoznana merytorycznie. W ocenie uczestnika postępowania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] jest organem właściwym do rozpoznania przedmiotowej sprawy. Działka znajdująca się w posiadaniu Spółki, i najprawdopodobniej pozostała część nieruchomości objętej wnioskiem K. K., jest własnością Miasta P. Natomiast zgodnie z uchwałą składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 05 czerwca 2000r. sygn. akt OPS 7/2000, OSP 2000/12 poz. 181 samorządowe kolegia odwoławcze są organami wyższego stopnia w sprawach dotyczących stwierdzenia nieważności decyzji terenowych organów administracji państwowej, które zostały wydane przed dniem 27 maja 1990r., gdy dotyczą one nieruchomości będących własnością gminy.
W odpowiedzi na skargi Samorządowe Kolegium Odwoławcze podtrzymało argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Ponadto wskazało, że postanowienie o przekazaniu sprawy do rozpatrzenia właściwemu organowi zostanie wydane po uprawomocnieniu się decyzji o umorzeniu postępowania przed Kolegium.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skargi okazały się zasadne, aczkolwiek z innych powodów niż wskazane w ich uzasadnieniu.
Postanowienie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi o uznaniu się za organ niewłaściwy i przekazanie wniosku K. K. do załatwienia Samorządowemu Kolegium Odwoławczemu w [...] nie zwalniało organu, któremu sprawę przekazano, od przeprowadzenia postępowania w zakresie zbadania swojej właściwości rzeczowej i miejscowej (art. 19 kpa). Z kolei przyjęcie ustalenia, że właściwym do załatwienia przekazanej sprawy jest Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wyklucza możliwość powrotnego przekazania tej sprawy na podstawie art. 65 §1 kpa organowi, który uznał się za niewłaściwy. W takiej sytuacji prawidłowe zachowanie organu, któremu sprawa została przekazana, powinno polegać na zwróceniu się z wnioskiem o rozpatrzenie sporu kompetencyjnego przez sąd administracyjny (art. 22 §2 kpa).
Zgodnie z art. 7 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej z dnia 02 kwietnia 1997r. (Dz.U. Nr 78, poz. 483 ze zm.) organy administracji publicznej działają nie tylko na podstawie prawa, ale również w granicach nim wyznaczonych. W okolicznościach kontrolowanej sprawy, poza wyznaczone prawem kompetencje Samorządowego Kolegium Odwoławczego wykracza ocena właściwości Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi do rozpoznania podania K. K.. Podważyć rozstrzygnięcie Ministra mógł jedynie Naczelny Sąd Administracyjny działający na skutek wniosku o rozstrzygnięcie sporu kompetencyjnego - art. 4 w związku z art. 15 §1 pkt 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. – dalej p.p.s.a.).
Ustalenie, że organ pierwszej instancji orzekał w sprawie, pomimo braku swojej właściwości, usprawiedliwiało uchylenie decyzji pierwszoinstancyjnej, lecz nie mogło być wystarczające dla umorzenia postępowania (art. 138 §1 pkt 2 kpa). Właściwym trybem postępowania dla rozpoznania sprawy K. K. pozostaje tryb administracyjnoprawny. Zatem nie można uznać, że postępowanie wszczęte na skutek jej podania stało się bezprzedmiotowe (art. 105 §1 kpa). Dlatego stwierdzając, że postępowanie w pierwszej instancji zostało przeprowadzone z istotnym naruszeniem norm prawa procesowego, w szczególności bez zbadania swojej właściwości, organ odwoławczy powinien uchylić zaskarżoną decyzję i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania (art. 138 § 3 kpa).
Nadto będące przedmiotem kontroli orzeczenie wydane zostało z naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego. Zgodnie bowiem z ukształtowaną w orzecznictwie sądowym zasadą art. 24 §1 pkt 5 kpa w związku art. z art. 27 §1 kpa ma zastosowanie do członka samorządowego kolegium odwoławczego w postępowaniu wszczętym na wniosek, o którym mowa w art. 127 § 3 kpa (uchwała 7 sędziów NSA z dnia 22 lutego 2007r. sygn. akt II GPS 2/06, opublikowana w ONSAiWSA 2007/3/61, Lex nr 235169). Natomiast w składzie Samorządowego Kolegium Odwoławczego orzekającego jako organ II instancji zasiadał pracownik (E. P.), który brał udział w rozpoznaniu sprawy w pierwszej instancji.
Tym samym doszło do naruszenia przepisów, które uzasadnia wznowienie postępowania jurysdykcyjnego (art. 145 §1 pkt 3 kpa). W konsekwencji uwzględnienie wniesionych skarg okazało się konieczne także z uwagi na treść art. 145 §1 pkt 1 lit. b ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Mając na uwadze powyższe uznać należało, iż rozstrzygnięcie wydane na skutek wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy oraz poprzedzająca je decyzja z dnia 09 lutego 2007r. w omówionym powyżej zakresie w sposób istotny dla załatwienia sprawy naruszają normy postępowania. Dlatego, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. b i c ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd orzekł jak w punkcie I wyroku. Orzeczenie o kosztach postępowania i wykonalności zaskarżonego aktu ma swoje uzasadnienie w przepisach art. 152 i art. 200 cytowanej ustawy.
/-/ Sz. Widłak /-/ M. Lorych-Olszanowska /-/ M. Ławniczak
D.W.d