Uzasadnienie
Decyzją wydaną w dniu [... ] r. nr [... ] Urząd Spraw Wewnętrznych Prezydium Rady Narodowej – działając na podstawie art. 97 i 99 kpa oraz art. 1, 8, 14 i 22 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. Nr 18 z 1961 r., poz.
94) - orzekł o wywłaszczeniu na rzecz Skarbu Państwa części nieruchomości położonej w P. przy ul. [... ], zapisanej w księdze wieczystej Państwowego Biura Notarialnego w P. – Sekcja IV Ksiąg Wieczystych P. – [... ] tom XV wykaz 388 (obecnie KW nr [... ]), czyli działki nr [... ] o pow. 329 m², stanowiącej własność małżonków L. i H. C., zam. w P., ul. [... ]. Odjęcie prawa własności przedmiotowej nieruchomości miało nastąpić z dniem uprawomocnienia się powyższego orzeczenia. Ostateczność decyzji stwierdzono w dniu 12 lipca 2005 r., wskazując, iż orzeczenie to stało się ostateczne z dniem 28 lutego 1968 r.
Zawiadomienie o wszczęciu postępowania wywłaszczeniowego zostało ujawnione 8 lutego 1968 r. w dziale III księgi wieczystej prowadzonej dla spornej nieruchomości. Skarb Państwa nie został ostatecznie ujawniony w księdze wieczystej jako właściciel działki.
W 1995 r. przedmiotową nieruchomość kupiła S. A. z siedzibą w W. Przejście prawa własności na spółkę zostało ujawnione w ewidencji gruntów i budynków.
Miasto P. złożyło do organu prowadzącego ewidencję gruntów i budynków dokumentację geodezyjną (nr rejestracyjny [... ]) przyjętą do państwowego zasobu geodezyjnego i kartograficznego w dniu 11 maja 2006 r. pod numerem ewidencyjnym [... ]. Stanowiła ona podstawę do dokonania w dniu 19 maja 2006 r. w operacie ewidencji gruntów następujących zmian: podział nieruchomości (wywłaszczenie) dz. [... ] ark. 19 i wskazania jako właściciela działki nr [... ] Skarbu Państwa. Wpisu prawa własności do ewidencji dokonano na podstawie powyższego orzeczenia Urzędu Spraw Wewnętrznych Prezydium Rady Narodowej z dnia 12 lutego 1968 r. (vide zawiadomienie z dnia 2 sierpnia 2006 r.).
Spółka A. przypadkowo podczas przeglądania dokumentów z ewidencji gruntów powzięła wiadomość o dokonanych zmianach i pismem z dnia 8 czerwca 2006 r. wezwała organ ewidencyjny – Prezydenta Miasta P. do usunięcia naruszenia prawa poprzez usunięcie wpisu prawa własności dokonanego na rzecz Skarbu Państwa.
W odpowiedzi na wezwanie Zastępca Dyrektora Zarządu Geodezji i Katastru Miejskiego poinformował pełnomocnika spółki w piśmie z dnia 9 sierpnia 2006 r., iż zmiany oznaczeń działek o [... ] (ark.
19) dokonano w celu ujawnienia prawa własności nieruchomości (dz. nr [... ]) zgodnie z decyzją Urzędu Spraw Wewnętrznych Prezydium Rady Narodowej z dnia [... ] r. Z tego względu nie znaleziono podstaw do usunięcia zmian wprowadzonych w operacie ewidencji gruntów i budynków.
Spółka A. reprezentowana przez pełnomocnika adw. M. R. pismem z dnia 7 sierpnia 2006 roku wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu na czynność Prezydenta Miasta P. polegającą na dokonaniu zmiany danych w ewidencji gruntów dotyczącej działki nr [... ], zarzucając organowi naruszenie przepisów prawa procesowego mające wpływ na wynik postępowania:
- - § 40 ust. 1 i 2 rozporządzenia Ministra Rozwoju Regionalnego i Budownictwa z dnia 29 marca 2001 r. w sprawie ewidencji gruntów i budynków (Dz. U. Nr 38 z 2001 r., poz. 454) w zw. z art. 26 ust. 2 ustawy z dnia 17 maja 1989 r. Prawo geodezyjne i kartograficzne (tekst jedn. - Dz. U. Nr 240 z 2005 r., poz. 2027) poprzez niezawiadomienie skarżącej jako dotychczasowego właściciela nieruchomości ujawnionego w Księdze wieczystej
- - § 36 rozporządzenia Ministra Rozwoju Regionalnego i Budownictwa w sprawie ewidencji gruntów i budynków w zw. z art. 26 ust. 2 ustawy Prawo geodezyjne i kartograficzne poprzez dokonanie zmian pomimo braku dokumentacji geodezyjnej sporządzonej w celu podziału nieruchomości
- - § 12 ust. 1 rozporządzenia Ministra Rozwoju Regionalnego i Budownictwa w sprawie ewidencji gruntów i budynków w zw. z art. 26 ust. 2 ustawy Prawo geodezyjne i kartograficzne poprzez uwidocznienie jako właściciela działki nr [... ] Skarbu Państwa, a nie S.A. z siedzibą w W. Skarżąca wniosła przy tym o stwierdzenie bezskuteczności zmian dokonanych w ewidencji dotyczących działki nr [... ] w obrębie W., polegających na dokonaniu podziału tej działki na działki nr [... ] oraz wskazaniu Skarbu Państwa jako właściciela działki nr [... ] a nadto o zasądzenie kosztów postępowania.
W odpowiedzi na skargę Prezydent Miasta P. wniósł o jej oddalenie, podnosząc, iż kwestionowane zmiany zostały dokonane z urzędu na podstawie orzeczenia o wywłaszczeniu nieruchomości na rzecz Państwa.
Na rozprawie w dniu 25 września 2007 roku pełnomocnik skarżącej spółki podniósł, iż sporna decyzja wywłaszczeniowa z 12 lutego 1968 roku nie stała się nigdy decyzją ostateczną i nie mogła wywołać żadnych skutków prawnych. W okresie wezwania organu do usunięcia naruszenia prawa toczyło się w sądzie powszechnym postępowanie cywilne z powództwa Skarbu Państwa i Miasta P. przeciwko S.A. z siedzibą w W. o uzgodnienie treści Księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym, zakończone prawomocnym wyrokiem Sądu Okręgowego w Poznaniu (sygn. akt II Ca 1861/2006) oddalającym apelację Skarbu Państwa – Prezydenta Miasta P. od wyroku sądu I instancji oddalającego powództwo. Z akt administracyjnych postępowania wywłaszczeniowego wynikało, iż decyzja z 12 lutego 1968 r. nie została nigdy skutecznie doręczona L. i H. C., wobec czego nie uzyskała ona przymiotu ostateczności.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje
Skarga zasługiwała na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 20 ust. 2 pkt. 1 ustawy z dnia 17 maja 1989 r. Prawo geodezyjne i kartograficzne (t. j. - Dz. U. Nr 240 z 2005 r., poz. 2027 ze zm.) w ewidencji gruntów i budynków wykazuje się właścicieli nieruchomości.
Ewidencja obejmuje zatem dane dotyczące właścicieli nieruchomości, które uwidacznia się w niej m. in. na podstawie ostatecznych decyzji administracyjnych – zgodnie z przepisem § 10 ust. 1 pkt. 2 i § 12 ust. 1 pkt. 4 rozporządzenia Ministra Rozwoju Regionalnego i Budownictwa z dnia 29 marca 2001 r. w sprawie ewidencji gruntów i budynków (Dz. U. Nr 38 z 2001 r., poz. 454).
Dane zawarte w ewidencji podlegają aktualizacji z urzędu lub na wniosek właścicieli, przy czym z urzędu wprowadza się zmiany wynikające z decyzji ostatecznych (§ 46 ust. 1 i ust. 2 pkt. 1 rozporządzenia). Aktualizacji operatu ewidencyjnego dokonuje się niezwłocznie po uzyskaniu przez organ ewidencyjny odpowiednich dokumentów określających zmiany danych, jednakże w przypadku, gdy aktualizacja operatu wymaga wyjaśnień zainteresowanych lub uzyskania dodatkowych dowodów organ przeprowadza w sprawie aktualizacji specjalne postępowanie administracyjne (§ 47 ust. 1 i ust. 3 rozporządzenia).
Zgodnie z utrwalonym poglądem doktryny i orzecznictwa sądowego wpisy do ewidencji gruntów uznaje się za typowe czynności materialno – techniczne. Rejestr ewidencji powinien być przy tym wyłącznie odzwierciedleniem aktualnego stanu prawnego dotyczącego danej nieruchomości, zawiera on bowiem jedynie dane wynikające z tytułu własności i ma charakter deklaratoryjny, a nie konstytutywny, co oznacza, że nie kształtuje w żaden sposób nowego stanu prawnego nieruchomości, a jedynie potwierdza stan prawny nieruchomości zaistniały wcześniej. Zmiany w ewidencji gruntów po stronie podmiotowej wpisuje się tylko na podstawie określonych tytułów prawnych wykazanych w odpowiednich dokumentach, wobec czego organy ewidencyjne nie mogą samodzielnie rozstrzygać uprawnień wnioskodawcy do danego gruntu. Poprzez żądanie wprowadzenia zmian w ewidencji nie można dochodzić ani udowadniać swoich praw właścicielskich czy uprawnień do władania nieruchomością (zob. m. in. wyrok NSA z 03 listopada 1998, II S.A. 1381/98, Lex nr 41306; wyrok NSA z 20 listopada 1998, II S.A. 914/98, Lex nr 41816; wyrok NSA z 06 listopada 2001, II S.A. 2099/00, Lex nr 82005; wyrok NSA z 20 sierpnia 1998, II S.A. 766/98, Lex nr 41298).
Istotą postępowania w przedmiocie dokonania wpisu do ewidencji gruntów jest zatem doprowadzenie do zgodności danych ujawnionych w ewidencji z rzeczywistym stanem prawnym danej działki. Aktualny stan prawny nieruchomości ustala się m. in. na podstawie ostatecznych decyzji administracyjnych, przesądzających o przejściu prawa własności nieruchomości pomiędzy określonymi podmiotami prawnymi. W postępowaniu tego rodzaju nie można oceniać aktów administracyjnych w aspekcie merytorycznym, ani uzależniać dokonanie zmian w ewidencji od wyniku takiej oceny (zob. m. in. wyrok NSA z 10 lutego 2003, II S.A. 1907/01, Lex nr 156364).
Nie ulega jednak wątpliwości, iż organ ewidencyjny zobowiązany jest do jednoznacznego ustalenia, czy dana decyzja mająca stanowić podstawę wpisu ma charakter orzeczenia ostatecznego, wywołującego skutki prawne w postaci faktycznego przejścia prawa własności nieruchomości. W przypadku istniejących w tym zakresie wątpliwości organ może przeprowadzić specjalne postępowanie wyjaśniające (§ 47 ust. 3 rozporządzenia).
Po przeanalizowaniu akt administracyjnych sprawy, kserokopii akt postępowania wywłaszczeniowego (przekazanego przez organ w toku niniejszego postępowania sądowoadministracyjnego) oraz wskazanych przez stronę wyroków Sądu Rejonowego w Poznaniu z dnia18 lipca 2006 r. (III C 119/05/5) i Sądu Okręgowego w Poznaniu z 15 grudnia 2006 r. (II Ca 1861/06) wraz z ich uzasadnieniami (kserokopie nie potwierdzone za zgodność z oryginałem) zdaniem Sądu wątpliwości budzi teza uznająca sporną decyzję z dnia [... ] r. Urzędu Spraw Wewnętrznych Prezydium Rady Narodowej (orzekającą o wywłaszczeniu na rzecz Skarbu Państwa działki nr [... ] stanowiącej własność małżeństwa L. i H. C.) za orzeczenie mogące wywołać faktyczne skutki prawne w postaci przejścia prawa własności. Uzasadnione zastrzeżenia budzić musi bowiem przekonanie organu o ostatecznym charakterze tego aktu administracyjnego – stwierdzone dopiero w dniu 12 lipca 2005 r.
Należy w tym miejscu zaznaczyć, że decyzją ostateczną jest tylko taka decyzja, od której nie przysługuje odwołanie w administracyjnym toku instancji (art. 16 § 1 kpa). W uzasadnieniach obu powyższych wyroków sądów powszechnych podniesiono, iż sporna decyzja nie została doręczona faktycznie jej adresatom, za których organ I instancji uznawał L. i H. C. H. C. zmarła w dniu 17 marca 1953 r. Nie mogła być wobec tego stroną postępowania wywłaszczeniowego, a tym bardziej jednym z adresatów decyzji z 12 lutego 1968 r. (organ musiał natomiast uwzględnić w tym postępowaniu spadkobierców H. C, czego nie uczynił). Zwrotne potwierdzenie odbioru orzeczenia zostało podpisane przez K. C. – drugą żonę L. C., pomimo zawarcia w nim adnotacji o osobistym odbiorze przesyłki przez L. C. Powyższe okoliczności budzą zatem poważne wątpliwości odnośnie doręczenia decyzji, jej faktycznego wejścia do obrotu prawnego i zyskania przymiotu ostateczności w rozumieniu art. 16 § 1 kpa.
Ponieważ w ocenie sądów powszechnych na skutek wadliwego doręczenia nie zaczął w ogóle biec termin do uprawomocnienia się spornego orzeczenia, uznano w konsekwencji, iż Skarb Państwa nie mógł w istocie nabyć prawa własności spornej nieruchomości na podstawie tej decyzji administracyjnej. Te ustalenia faktyczne i prawne stały się podstawą oddalenia powództwa Skarbu Państwa – Prezydenta Miasta P. i Miasta P. wytoczonego przeciwko skarżącej spółce o uzgodnienie niezgodności między treścią wpisu w księdze wieczystej a rzeczywistym stanem prawnym nieruchomości.
Sąd Rejonowy w Poznaniu uznał bowiem w wyroku z dnia 18 lipca 2006 r. (sygn. III C 119/05/5) powyższe roszczenie za niezasadne, ze względu na brak sprzeczności w księdze wieczystej pomiędzy wpisem dotyczącym osoby właściciela działki (skarżącej spółki) a jej rzeczywistym stanem prawnym. Apelację Skarbu Państwa – Prezydenta Miasta P. oraz Miasta P. wniesioną od wyroku Sądu I instancji oddalono wyrokiem Sądu Okręgowego w Poznaniu z dnia 15 grudnia 2006 r. (II Ca 1861/06).
Ze względu na powyższe okoliczności Sąd uznał, że organ ewidencyjny dokonał wpisu do ewidencji (na podstawie kwestionowanej decyzji z [... ]) Skarbu Państwa jako nowego właściciela działki nr [... ] naruszając przepisy prawa materialnego (art. 20 ust. 2 pkt. 1 ustawy z dnia 17 maja 1989 r. Prawo geodezyjne i kartograficzne, § 10 ust. 1 pkt. 2 i § 12 ust. 1 pkt. 4 rozporządzenia Ministra Rozwoju Regionalnego i Budownictwa z dnia 29 marca 2001 r. w sprawie ewidencji gruntów i budynków) oraz przepisy postępowania (§ 47 ust. 3 rozporządzenia Ministra Rozwoju Regionalnego i Budownictwa w sprawie ewidencji gruntów i budynków w zw. z art. 7 i art. 77 § 1 kpa) w sposób mający wpływ na wynik sprawy.
Organ ewidencyjny nie dysponował co prawda w momencie dokonywania zmiany w ewidencji gruntów aktami administracyjnymi postępowania wywłaszczeniowego, ani nie mógł zapoznać się z ustaleniami faktycznymi poczynionymi przez Sąd Rejonowy i Sąd Okręgowy w Poznaniu, jednakże nie ulega wątpliwości, iż aktualizacja operatu ewidencyjnego wymagała przeprowadzenia dodatkowego postępowania wyjaśniającego wskazanego w przepisie § 47 ust. 3 rozporządzenia Ministra Rozwoju Regionalnego i Budownictwa w sprawie ewidencji gruntów i budynków. Konieczność ta wynikała chociażby z faktu przedstawienia jako podstawy dokonywanej zmiany orzeczenia wywłaszczeniowego z 1968 r. w sytuacji, gdy już z samej ewidencji wynikał fakt późniejszej zmiany podmiotu władającego sporną nieruchomością. W ewidencji nie występowali bowiem dawni właściciele działki L. i H. C. (bądź też ich spadkobiercy) – jako właściciela działki wskazywano natomiast skarżącą spółkę.
Trzeba też wskazać na kolejną nieprawidłowość postępowania prowadzonego przez organ ewidencyjny, polegającą na pozbawieniu skarżącej spółki (podmiotu wskazanego w ewidencji jako właściciel działki) udziału w przedmiotowym postępowaniu w charakterze strony w rozumieniu art. 28 kpa. W sprawie dotyczącej wprowadzenia zmian w ewidencji gruntów osoba, która ma być wykreślona z tej ewidencji jako podmiot władający, posiada bowiem interes prawny, a tym samym przymiot strony takiego postępowania. Wszelkie rozstrzygnięcia zmieniające zakres praw (i obowiązków) osób, których prawa były dotychczas ujawnione w ewidencji, naruszają ich interes prawny. Sam fakt uregulowania tytułu prawnego do nieruchomości, nawet jeżeli skutkuje koniecznością wykreślenia strony z ewidencji jako władającej, nie powoduje utraty przez nią przymiotu strony w takim postępowaniu. Ewentualne nieuprawnione wykreślenie jej z takiej ewidencji narusza bowiem jej interes prawny (zob. m. in. wyrok WSA w Warszawie z 28 października 2005r., IV S.A./Wa 1321/05 LEX nr 217393).
Pominięcie S.A. z siedzibą w W. w przedmiotowym postępowaniu stanowiło zatem naruszenie przepisów procesowych (art. 10 § 1 kpa), dające samodzielną podstawę do wznowienia tego postępowania (art. 145 § 1 pkt. 4 kpa).
Ze względu na powyższe okoliczności czynność Prezydenta Miasta P. z dnia 19 maja 2006 r. nr [... ] w przedmiocie zmiany danych w ewidencji gruntów winna zostać uchylona, o czym Sąd orzekł w punkcie I wyroku na podstawie art. 146 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.).
O kosztach postępowania i wykonalności zaskarżonej czynności Sąd postanowił natomiast w oparciu o art. 200 i art. 152 cytowanej ustawy – jak w punkcie II i III sentencji orzeczenia.
/-/ B. Koś /-/ B. Sokołowska /-/ T.M Geremek
D.W.d